Hebt u ooit een groene straal gezien?

WAT plezierig is het afscheid van weer een dag te nemen door een prachtige zonsondergang gade te slaan! De warme gloed van de zon zorgt voor een rijk schouwspel van kleuren als het licht zijn weg door de aardatmosfeer aflegt. Dit adembenemende gebeuren wordt nog onderstreept door een ongewoon verschijnsel dat men een groene straal of groene vlam noemt. Indien de omstandigheden gunstig zijn, doet deze flits van smaragdgroen licht zich voor op het laatste moment van een zonsondergang. Een zeldzamer gebeuren, een zogeheten blauwe straal, is naar verluidt nog prachtiger.

Waardoor worden deze kleurige stralen veroorzaakt? Waarom houden ze maar enkele ogenblikken aan? En waarom zijn ze zo zeldzaam? Voor het antwoord op deze vragen moeten wij eerst een grondbegrip hebben van de wisselwerking tussen het zonlicht en de aardatmosfeer.

Zonlicht dat naar de aarde stroomt, bevat alle kleuren van de regenboog. Wanneer dit licht de aardatmosfeer binnendringt, fungeert de atmosfeer ongeveer als een reusachtig prisma dat het licht verstrooit of verspreidt. De mate waarin een lichtgolf wordt verstrooid, wordt echter bepaald door haar golflengte.

Blauwe lichtgolven hebben een kortere golflengte en worden sterk over de hele atmosfeer verstrooid. Daarom lijkt de lucht blauw wanneer de zon op een heldere dag hoog boven de horizon staat. Maar wanneer de zon dicht bij de horizon staat — zoals bij zonsondergang — moet het zonlicht een langere weg door de atmosfeer afleggen om onze ogen te bereiken. Het gevolg is dat het sterk verstrooide blauwe licht ons niet bereikt. De langere golven daarentegen, zoals de rode, kunnen gemakkelijker door de dichte atmosfeer heen dringen. Daaraan ontleent de zonsondergang zijn bekende rode of oranje kleur.a

Onder bepaalde omstandigheden is bij zonsondergang evenwel een groene of blauwe straal of vlam te zien. Hoe ontstaat die? Wanneer het laatste deel van de zonneschijf onder de horizon duikt, valt het licht van de zon uiteen in een spectrum zoals de regenboog. Het rode licht vertoont zich onder in het spectrum en het blauwe licht bovenin. Doordat de zon steeds lager zinkt, zakt het rode deel van het spectrum onder de horizon terwijl het blauwe deel meestal door de atmosfeer wordt verstrooid. Het is op dit moment dat het laatste restje zichtbaar licht groen kan opvlammen. Maar waarom groen? Omdat groen de andere primaire kleur is in het licht.

Wanneer de lucht zwaar verontreinigd is, wordt de groene straal zelden gezien, en de blauwe straal doet zich slechts voor wanneer de atmosfeer uitzonderlijk helder is en er voldoende blauw licht door de lucht heen dringt om een schitterende straal te bewerkstelligen.

[Voetnoten]

[Illustratieverantwoording op blz. 24]

Zonsondergang: ©Pekka Parviainen/SPL/Photo Researchers