Seksuele intimidatie — Een wereldomvattend probleem

VOOR Rena Weeks, een jonge secretaresse, was het werk een nachtmerrie geworden. Het advocatenkantoor waar zij in dienst was, stond weliswaar heel goed bekend en had vestigingen in zo’n 25 landen, maar zij werkte voor een man die, volgens haar zeggen, niet met zijn handen van haar af kon blijven. De vernederende handtastelijkheden werden afgewisseld met vulgaire, suggestieve taal.

Jaren geleden konden vrouwen in dit soort situaties niet veel doen — behalve misschien ontslag nemen. ’Haar woord tegen het zijne’, zou het oordeel van de directie geweest zijn. En zelfs degenen die geneigd waren de verklaringen van de vrouw te geloven, zouden het probleem waarschijnlijk hebben afgedaan met: ’Wat maakt het eigenlijk uit?’ Maar de tijden zijn veranderd. Rena Weeks deed meer dan simpelweg kwaad worden en ontslag nemen. Zij stapte naar de rechter.

Een Amerikaanse jury kende haar $50.000 toe als compensatie voor het emotionele leed dat haar was aangedaan, alsook $225.000 schadevergoeding van haar vroegere baas. Vervolgens nam de jury een beslissing die de aandacht kreeg van bedrijven en advocatenkantoren over de hele wereld: Ze veroordeelde het advocatenkantoor tot het betalen van het kolossale bedrag van $6,9 miljoen schadevergoeding omdat het in gebreke was gebleven het probleem recht te zetten!

De zaak Weeks staat beslist niet op zichzelf. Een andere recente rechtszaak betrof een supermarktketen in de VS. Een werkneemster, Peggy Kimzey, verklaarde dat haar chef talloze vulgaire seksuele opmerkingen tegen haar had gemaakt. In 1993 nam Peggy ontslag en stapte naar de rechter. Zij kreeg $35.000 toegekend wegens vernedering en mentaal lijden, alsook een symbolisch bedrag van één dollar wegens loonderving. De jury besliste tevens dat haar vroegere werkgever een vijandige werkomgeving had geschapen door de intimidatie te tolereren. De straf? Vijftig miljoen dollar schadevergoeding!

Het blad Men’s Health zegt: „Kwesties in verband met seksuele intimidatie hebben zich als bacteriën vermenigvuldigd. In 1990 behandelde de EEOC [een regeringscommissie in de VS die onder andere toeziet op gelijke behandeling van mannen en vrouwen in het arbeidsproces] 6127 klachten op dat gebied; het afgelopen jaar [1993] was het jaarlijkse totaal bijna verdubbeld tot 11.908.”

Machtsmisbruik

Terwijl duizelingwekkend hoge schadevergoedingen die door een jury worden toegekend voorpaginanieuws worden, is de waarheid dat slechts enkele gevallen de rechtszaal halen. De meeste slachtoffers lijden in stilte onder hun vernedering — pionnen in een weerzinwekkend spel van macht en intimidatie dat plaatsvindt in kantoren, op straat, in bussen, snackbars en fabrieken. Soms is het regelrechte dwang tot seksuele betrekkingen. Meestal bestaat het lastig vallen echter uit subtielere, maar toch schaamteloos beledigende handelingen: ongewenste of ongepaste aanrakingen, schunnige opmerkingen, wellustige blikken.

Het is waar dat sommigen erop tegen zijn zulk gedrag als intimidatie of lastig vallen te betitelen en aanvoeren dat het alleen maar een onbeholpen poging van sommige mannen is om de aandacht van het andere geslacht te trekken. Maar velen, zoals de schrijfster Martha Langelan, zijn erop tegen dat men op deze wijze probeert het aanstootgevende gedrag goed te praten. Zij schrijft: „Het is geen onhandige hofmakerij, of primitieve hofmakerij, of gekscherende hofmakerij, of ’verkeerd begrepen’ hofmakerij. Het is niet bedoeld om vrouwen voor zich te winnen; het is gedrag dat een totaal andere functie heeft. Net als verkrachting is seksuele intimidatie bedoeld om vrouwen te dwingen, niet om hen te bekoren. . . . [Het] is een uiting van macht.” Ja, vaak is een dergelijk wangedrag gewoon een van de wrede middelen waarmee „de ene mens over de andere mens heeft geheerst tot diens nadeel”. — Prediker 8:9; vergelijk Prediker 4:1.

Vrouwen reageren gewoonlijk niet gevleid op seksuele ’plagerijen’ maar met emoties die variëren van afkeer en boosheid tot neerslachtigheid en een gevoel van vernedering. Eén slachtoffer vertelt: „De situatie heeft me kapotgemaakt. Ik verloor mijn vertrouwen in mensen, mijn zelfvertrouwen, mijn zelfrespect en mijn ambities. Mijn persoonlijkheid is drastisch veranderd. Ik was altijd een zorgeloos type geweest. Ik werd bitter, teruggetrokken, beschaamd.” En wanneer degene die zich eraan schuldig maakt, een werkgever is of iemand anders in een machtspositie, krijgt het lastig vallen een extra weerzinwekkend karakter.

Geen wonder dus dat rechtscolleges ermee begonnen zijn overtreders te straffen en slachtoffers schadeloos te stellen. Sinds het Hooggerechtshof van de VS heeft bepaald dat een dergelijke mishandeling een schending van de burgerrechten is, zijn werkgevers er steeds vaker wettelijk toe verplicht een werkomgeving te handhaven die niet „vijandig of beledigend” is.

Bedrijven die seksuele intimidatie tolereren, kunnen te maken krijgen met slecht gemotiveerde werknemers, hoger verzuim, lagere produktiviteit en veel verloop — om nog maar niet te spreken van de financiële ramp als de slachtoffers besluiten naar de rechter te stappen.

Hoe vaak?

Hoe vaak komt seksuele intimidatie eigenlijk voor? Uit enquêtes blijkt dat meer dan de helft van de werkende vrouwen in de VS ermee geconfronteerd is. In één boek wordt daarom gezegd: „Seksuele intimidatie is een wijdverbreid probleem. Vrouwen in elk beroep, van serveerster tot directielid, hebben ermee te maken. Het vindt plaats op elk niveau van de bedrijfshiërarchie en in elke soort van onderneming of industrie.” Het probleem is echter beslist niet tot de Verenigde Staten beperkt. In het boek Shockwaves: The Global Impact of Sexual Harassment, door Susan L. Webb, worden de volgende statistieken aangehaald:a

CANADA: „Uit één enquête bleek dat vier van de tien vrouwen verklaarden op het werk seksueel lastig gevallen te zijn.”

JAPAN: „Uit een in augustus 1991 gehouden enquête bleek dat zeventig procent van de vrouwen die [op de enquête] reageerden, [intimidatie op het werk] hadden ondervonden.” „Negentig procent zei dat zij op weg van en naar hun werk seksueel waren lastig gevallen.”

OOSTENRIJK: „Uit een in 1986 gehouden enquête bleek dat bijna 31 procent van de vrouwen ernstige gevallen van intimidatie meldde.”

FRANKRIJK: „In 1991 wees een onderzoek uit . . . dat 21 procent van de 1300 ondervraagde vrouwen zei dat zij persoonlijk seksuele intimidatie hadden ondervonden.”

NEDERLAND: Uit een onderzoek bleek dat „58 procent van de vrouwen die [op de enquête] reageerden, zei dat zij persoonlijk seksuele intimidatie hadden ondervonden”.

Een teken des tijds

Natuurlijk is lastig vallen en intimideren op de werkplek niets nieuws. Zelfs in bijbelse tijden werden vrouwen — en soms mannen — aan een dergelijke mishandeling onderworpen (Genesis 39:7, 8; Ruth 2:8, 9, 15). Maar dit wangedrag schijnt vooral tegenwoordig vaak voor te komen. Hoe komt dat?

In de eerste plaats zijn vrouwen de laatste jaren in recordaantallen buitenshuis gaan werken. Daardoor zijn meer vrouwen blootgesteld aan situaties waarin dergelijke misstanden zich kunnen voordoen. Van nog grotere betekenis is echter wat de bijbel lang geleden profeteerde: „Onthoud het volgende goed: wanneer de laatste dagen van deze wereld aanbreken, komen er zware tijden. De mensen zullen egoïstisch zijn en op geld belust, verwaand en hoogmoedig, anderen beledigen . . .; ze zullen . . . geen gevoel tonen en onvermurwbaar zijn, kwaad spreken, zichzelf niet beheersen en wreed en onmenselijk zijn tegenover anderen” (2 Timotheüs 3:1-3, Groot Nieuws Bijbel). Het veelvuldig voorkomen van seksuele intimidatie is slechts een van de tragische bewijzen dat deze woorden in deze tijd in vervulling gaan. Het is interessant dat in een artikel in Men’s Health wordt opgemerkt dat „de toename in klachten over seksuele intimidatie vergezeld is gegaan van een verbazende achteruitgang van de algemene wellevendheid. Slechte manieren zijn overal.”

Het veelvuldig voorkomen van seksuele intimidatie vormt ook een weerspiegeling van de „nieuwe moraal”, die in de jaren ’60 de wereld overspoelde. Het verwerpen van de traditionele morele grenzen is vergezeld gegaan van een schokkende minachting voor de rechten en gevoelens van anderen. Wat de oorzaak ook mag zijn, seksuele intimidatie is een grimmige realiteit op de werkplek. Wat kunnen mannen en vrouwen doen om zich ertegen te beschermen? Zal er ooit een tijd komen waarin mensen op het werk niet meer lastig gevallen zullen worden?

[Voetnoten]

[Kader op blz. 4]

Seksuele intimidatie — Mythen tegenover feiten

Mythe: Er wordt veel te vaak aangifte gedaan van seksuele intimidatie. Het is gewoon een rage, een gevolg van overdreven aandacht in de media en van hysterie.

Feit: Over het algemeen heeft een vrouw veel te verliezen en weinig te winnen door aangifte te doen van seksuele intimidatie. Het is zelfs zo dat slechts een minderheid van de vrouwen (volgens één enquête 22 procent) ooit aan iemand vertelt dat zij lastig gevallen zijn. Uit angst, schaamte, schuldgevoel, verwarring en onwetendheid omtrent hun wettelijke rechten zwijgen veel vrouwen. Veel deskundigen geloven daarom dat er veel te weinig aangifte wordt gedaan van dit probleem!

Mythe: De meeste vrouwen genieten van de aandacht. Degenen die beweren dat zij zijn lastig gevallen, zijn gewoon overgevoelig.

Feit: Uit enquêtes blijkt steeds weer dat vrouwen zich beledigd voelen door zo’n ongemanierde behandeling. Bij één enquête „zei meer dan twee vijfde van de vrouwen dat zij afkeer voelden en ongeveer een derde zei dat zij kwaad waren”. Anderen zeiden dat zij zich bang, gekwetst en neerslachtig voelden.

Mythe: Mannen zijn even vaak het slachtoffer als vrouwen.

Feit: Onderzoekers van de Nationale Bond van Werkende Vrouwen (VS) melden dat „naar schatting negentig procent van de gevallen mannen betreft die vrouwen lastig vallen, bij negen procent gaat het om personen van hetzelfde geslacht . . ., en slechts één procent betreft vrouwen die mannen lastig vallen”.

[Illustratie op blz. 5]

Seksuele intimidatie heeft niet alleen met seks te maken