De verborgen breuken in de aarde
OP 18 augustus 1994 kwamen in Algerije zeker 171 mensen om het leven als gevolg van een krachtige aardbeving. Honderden raakten gewond en duizenden werden dakloos. Enkele weken daarvoor waren ook Bolivia, Colombia en Indonesië getroffen door zware aardbevingen, met een totaalverlies van verscheidene honderden mensenlevens.
Wist u dat deze grote rampen zich hebben voorgedaan? Vermoedelijk niet, tenzij u er persoonlijk mee te maken hebt gehad of in een naburig land woonde. Wordt daarentegen Californië (VS) door zware aardbevingen getroffen, dan schijnt het nieuws zich als een lopend vuurtje te verbreiden en komen de wetenschappelijke gegevens over de schokken bijna onmiddellijk beschikbaar.
De reden is dat geen ander gebied zo grondig door wetenschappers bestudeerd is als Zuid-Californië, waar meer dan 700 seismometers zelfs aardbevingen met een magnitude van slechts 1,5 registreren. De grote concentratie seismologen in dat gebied verklaart de overvloedige stroom van informatie over aardbevingen uit de streek.
Een recente ontdekking
Dit uitgebreide onderzoek heeft wetenschappers in veel landen ongetwijfeld geholpen inzicht te krijgen in aardbevingen en hen aangemoedigd in hun pogingen ze tijdig te voorspellen om te voorkomen dat er slachtoffers vallen. Die technologie is van levensbelang, daar jaarlijks zo’n veertig aardbevingen van aanzienlijke sterkte verscheidene delen van de wereld teisteren. Er komen ook lichtere aardbevingen voor die vrijwel onschadelijk zijn maar nog hevig genoeg om gevoeld te worden. Die slaan 40.000 à 50.000 maal per jaar toe!
De meeste aardbevingen ontstaan kennelijk doordat grote platen ondergronds gesteente onder spanning breken en in een nieuwe stand schieten. Gewoonlijk doen deze storingen zich voor langs scheuren in de aardkorst. Die scheuren noemt men breuken.
Meestal zijn wetenschappers in staat de ligging van deze breuken op de kaart aan te geven, zodat aardbevingsgevoelige gebieden exact gelokaliseerd worden. Waarom het woord „meestal”? Omdat wetenschappers onlangs ontdekt hebben dat hun kaarten niet zo compleet zijn als zij eens dachten. Wetenschappers zijn bijvoorbeeld verontrust door de recente onthulling dat de meeste meetbare aardbevingen in Californië plaatsvinden langs verborgen breuken — in veel gevallen in gebieden die door geologen voorheen als betrekkelijk vrij van aardbevingsgevaar werden beschouwd.
Volgens de aardwetenschappers Ross Stein van de Amerikaanse Geologische Dienst en Robert Yeats van de Oregon State University „is enigszins heuvelachtig of bergachtig terrein misschien het minst dreigend overkomende landschap, lijkt het eerder slaapverwekkend dan gevaarlijk”. Niettemin zijn door hun studies actieve aardbevingsbreuken aan het licht gekomen onder geplooide gesteentebogen ofte wel plooiruggen, waarvan er veel zijn geëxploiteerd wegens hun ingesloten olie-accumulaties. Hoe komt het dat deze ondergrondse breuken aan ontdekking zijn ontsnapt, en hoe gevaarlijk zijn ze?
Een niet te negeren bedreiging
Geologen weten al lang dat gesteenten ineengedrukt en geplooid kunnen worden als een verfrommeld vloerkleedje. Maar over het algemeen werd gedacht dat dit een geleidelijk, gestadig proces was. Bij recente studies van actieve gesteenteplooien is echter gebleken dat ze plotseling met grote kracht omhoogkomen — wel vijf meter in niet meer dan enkele seconden! Door deze plooibeweging wordt de gesteentemassa eronder samengedrukt. Onder de daaruit voortvloeiende spanning breekt het gesteente diep onder de plooi en begint het ene stuk gesteente over het andere te schuiven. Deze schijnbaar onschadelijke plooien met hun verborgen actieve breuken worden aardbevingen in de maak voordat seismologen de kans krijgen ze te registreren. Zulke ondergrondse breukactiviteit kan krachtige aardbevingen doen ontstaan, net als dat het geval is met de duidelijker breuken, die wel zichtbaar zijn aan het aardoppervlak.
De aardbeving van 17 januari 1994 in Northridge in het gebied van Los Angeles is een recent voorbeeld van wat een verborgen breuk kan aanrichten. De aardbeving ontstond door heel diepe breukactiviteit, die zich tussen de acht en negentien kilometer onder de grond voordeed. Vóór de aardbeving was wetenschappers niet bekend dat de breuk bestond. Deze verborgen breuk veroorzaakte een massale verwoesting van eigendommen, ruim 9000 gewonden en 61 doden.
Wetenschappers vermoeden dat verborgen breuken de oorzaak vormen van een aantal zware aardbevingen, niet alleen in Californië maar ook in Algerije, Argentinië, Armenië, Canada, India, Iran, Japan, Nieuw-Zeeland en Pakistan. In de loop van de afgelopen paar decennia zijn in deze landen duizenden mensen omgekomen tengevolge van aardbevingen die veroorzaakt zouden kunnen zijn door verborgen breuken.
Wetenschappers staan nu voor de uitdaging te ontdekken waar deze actieve plooien voorkomen en hun potentiële aardbevingsgevaar te voorspellen. Ondertussen onderschatten zij de verwoestende kracht van schijnbaar onschadelijke golvende heuvels niet meer.
[Kader op blz. 22]
Krimpt Los Angeles?
Een uitgebreid net van breuken en plooien onder Los Angeles in Californië maakt dit gebied uiterst instabiel. Het Los Angelesbekken blijkt veel van de compressie te absorberen die wordt veroorzaakt doordat de San Andreasbreuk dicht bij Los Angeles afbuigt. (Zie de Ontwaakt! van 22 juli 1994, blz. 15-18.) Plaatselijke geologen schatten dat de plooiing door deze compressie de landoppervlakte in het Los Angelesbekken wel eens met zo’n duizend vierkante meter per jaar zou kunnen verkleinen.
[Illustratieverantwoording op blz. 21]
Wereldbol: Mountain High Maps™ copyright © 1993 Digital Wisdom, Inc.