De strijd voor de redding van onze planeet

DOOR ONTWAAKT!-CORRESPONDENT IN SPANJE

JOERI, die in de Russische stad Karabasj woont, heeft twee kinderen, die allebei ziek zijn. Hij maakt zich zorgen maar is niet verbaasd. „Er zijn hier geen gezonde kinderen”, vertelt hij. De bevolking van Karabasj wordt vergiftigd. Jaarlijks stoot een plaatselijke fabriek 162.000 ton milieuverontreinigende stoffen uit — negen ton per inwoner, per man, vrouw en kind. In Nikel en Montsjegorsk op het schiereiland Kola, ten noorden van de poolcirkel, „stoten twee van de grootste en meest verouderde nikkelsmeltovens ter wereld . . . jaarlijks meer zware metalen en zwaveldioxide uit dan alle andere soortgelijke fabrieken in Rusland”. — The New York Times.

In Mexico-Stad is de lucht niet gezonder. Uit een onderzoek door dr. Margarita Castillejos bleek, dat zelfs in een welvarend deel van de stad de kinderen vier van de vijf dagen ziek waren. „Ziek zijn is voor hen iets normaals geworden”, merkte zij op. Een van de voornaamste schuldigen is volgens haar de allesdoordringende smog die ontstaat door de duizenden auto’s die de straten van de stad verstoppen. De ozonconcentraties bedragen het viervoudige van het door de Wereldgezondheidsorganisatie als richtlijn genoemde maximum.

In Australië is het gevaar onzichtbaar — maar even dodelijk. Kinderen moeten nu iets op hun hoofd dragen wanneer zij op school op de speelplaats ravotten. Door de decimatie van het beschermende ozonschild op het zuidelijk halfrond gaan Australiërs de zon eerder als een vijand dan als een vriend beschouwen. Zij hebben reeds een drievoudige toename van het aantal gevallen van huidkanker gezien.

In andere delen van de wereld is het vinden van voldoende water een dagelijkse strijd. Toen Amalia dertien jaar was, deed de droogte haar intrede in Mozambique. Er was ternauwernood voldoende water voor het eerste jaar en bijna niets het jaar daarop. De groente op het land verdorde en ging verloren. Amalia en haar familie restte niets anders dan wilde vruchten te eten en in zandige rivierbeddingen te graven naar het kostbare water, hoe weinig dat ook opleverde.

In de Indiase deelstaat Rajasthan verdwijnt de weidegrond snel. Phagu, lid van een nomadenstam, heeft vaak onenigheid met plaatselijke boeren. Hij kan geen weidegrond voor zijn kudde schapen en geiten vinden. Door het nijpende tekort aan vruchtbaar land is er een eind gekomen aan de eeuwenlange vreedzame coëxistentie tussen boeren en nomaden.

De situatie is nog erger in de Sahel, een brede strook semi-aride land aan de zuidrand van de Sahara in Afrika. Tengevolge van ontbossing en de daaropvolgende droogte zijn hele kudden weggevaagd en talloze stukken akkerland begraven in het zand van de oprukkende woestijn. „Ik ga niet nog eens planten”, zwoer een Fulani-boer uit Niger toen hij zijn gierstoogst voor de zevende keer had zien mislukken. Zijn vee was reeds gestorven door gebrek aan weidegrond.

De groeiende bedreiging

De recente droogteperiodes, de mislukte oogsten en de verontreinigde lucht die de ene stad na de andere verstikt, duiden op iets onheilspellends. Het zijn symptomen van een zieke planeet, een planeet die niet langer kan voldoen aan alle eisen die de mens eraan stelt.

Niets op aarde is belangrijker voor onze overleving dan de lucht die wij inademen, het voedsel dat wij eten en het water dat wij drinken. Onverbiddelijk worden deze onontbeerlijke levensbehoeften óf verontreinigd óf gereduceerd — door de mens zelf. In sommige landen is de milieusituatie al levensbedreigend. De voormalige sovjetpresident Michail Gorbatsjov drukte het treffend als volgt uit: „De ecologie heeft ons het mes op de keel gezet.”

De dreiging mag niet licht opgevat worden. De wereldbevolking groeit gestadig en de vraag naar beperkte hulpbronnen wordt steeds groter. Lester Brown, directeur van het Worldwatch Institute, verklaarde onlangs dat „de overweldigende bedreiging voor onze toekomst niet militaire agressie is maar de achteruitgang van het milieu op de planeet”. Wordt er genoeg gedaan om een tragedie af te wenden?

De strijd om de planeet te beschermen

Het is moeilijk een alcoholist te helpen die ervan overtuigd is dat hij geen drankprobleem heeft. Evenzo is de eerste stap ter verbetering van de gezondheid van de planeet, het erkennen van de omvang van de kwaal. Mogelijk is voorlichting het opmerkelijkste wat er de afgelopen jaren voor het milieu bereikt is. De meeste mensen zijn zich er thans sterk van bewust dat onze aarde uitgemergeld en verontreinigd wordt — en dat er iets aan gedaan moet worden. De achteruitgang van het milieu vormt nu een ernstiger bedreiging dan de dreiging van een kernoorlog.

Wereldleiders zijn zich terdege van de problemen bewust. Wel 118 regeringsleiders en staatshoofden woonden in 1992 de Milieutop bij, waarop enkele stappen werden gedaan ter bescherming van de atmosfeer en de snel afnemende hulpbronnen van de aarde. De meeste landen tekenden een klimaatverdrag waarin zij overeenkwamen een systeem op te zetten ter rapportering van veranderingen in de uitstoot van kooldioxide, met als doel de totale uitstoot in de nabije toekomst te bevriezen. Ook werden er manieren beschouwd om de biodiversiteit van onze planeet, het totale aantal plante- en diersoorten, te behoeden. Er kon geen overeenstemming worden bereikt over de bescherming van de wouden van de wereld, maar de topconferentie leverde wel twee documenten op — de „Verklaring van Rio” en „Agenda 21”, die richtlijnen bevat over de manier waarop landen een „duurzame ontwikkeling” kunnen verwezenlijken.

Zoals de milieudeskundige Allen Hammond onder de aandacht brengt, „zal doorslaggevend zijn of de in Rio aangegane verplichtingen nagekomen worden — of de krachtige woorden tot acties leiden in de voor ons liggende maanden en jaren”.

Een belangrijke stap voorwaarts echter was in 1987 het Protocol van Montreal, waarbij internationaal overeengekomen werd om chloorfluorkoolwaterstoffen (CFK’s) binnen een vastgestelde tijdslimiet geleidelijk uit de produktie te nemen.a Vanwaar de bezorgdheid? CFK’s dragen naar verluidt bij tot het snel dunner worden van de beschermende ozonlaag rond de aarde. Het ozon in het bovenste deel van de aardatmosfeer speelt een essentiële rol bij het uitfilteren van de ultraviolette stralen van de zon, die huidkanker en staar kunnen veroorzaken. Dat is niet alleen in Australië een probleem. Onlangs hebben wetenschappers een daling van acht procent geconstateerd in de ozonconcentratie in de wintermaanden boven enkele gematigde streken van het noordelijk halfrond. Twintig miljoen ton CFK heeft al een weg gevonden naar de stratosfeer.

Geconfronteerd met deze rampzalige vervuiling van de atmosfeer, zetten landen hun meningsverschillen opzij en ondernamen beslissende stappen. Verder is men internationaal tot stappen overgegaan om bedreigde soorten te beschermen, Antarctica te ontzien en het vervoer van giftig afval te reguleren.

Veel landen doen stappen om hun rivieren schoon te maken (de zalm is weer terug in de Engelse Theems), de luchtvervuiling tegen te gaan (die is in de steden van de Verenigde Staten met de ergste smog met tien procent afgenomen), milieuvriendelijke energiebronnen aan te boren (tachtig procent van de huizen op IJsland wordt verwarmd met geothermische energie) en hun natuurlijk erfgoed in stand te houden (Costa Rica en Namibië hebben ongeveer twaalf procent van hun totale landgebied tot nationaal park verklaard).

Bewijzen deze positieve tekenen dat de mensheid het gevaar serieus neemt? Zal het slechts een kwestie van tijd zijn voordat onze planeet weer gezond is? In de volgende artikelen zal getracht worden die vragen te beantwoorden.

[Voetnoten]