Vrouwen van India — De overgang naar de 21ste eeuw
DOOR ONTWAAKT!-CORRESPONDENT IN INDIA
Je hebt lange en kleine. Je hebt slanke en dikke. Je hebt geestige en stugge. Je hebt ontzaglijk rijke en absoluut straatarme. Je hebt academisch gevormde en totaal ongeletterde. Over wie gaat het? Over de vrouwen van India. En waar koersen zij op af? Op de 21ste eeuw.
VOOR de meeste mensen die buiten India wonen, is het beeld van een Indiase vrouw er een van gratie, schoonheid, mysterie en charme. Veel mannen overwegen zich in India een vrouw te zoeken, deels omdat men van mening is dat Indiase vrouwen meer geneigd zijn onderworpen te zijn, hun echtgenoot te behagen en het gezellig in huis te maken dan hun onafhankelijker zusters in het Westen. Het is echter misleidend om van de typische Indiase vrouw te spreken in deze enorme smeltkroes van uiteenlopende etnische, godsdienstige en sociale achtergronden. In dit boeiende land wonen allerlei typen vrouwen.
De geschiedenis van India is er een van veel culturen die vreedzaam dan wel onder dwang samengesmolten zijn. Er bestaan verschillende hypothesen over de herkomst van de eerste bewoners, de Dravidiërs. Hun oorsprong schijnt terug te gaan op een mengeling van volken uit Australië en het zuidelijke Middellandse-Zeegebied, met bijzondere connecties met Kreta. Toen de Ariërs en Perzen India binnentrokken vanuit het noordwesten en de Mongolen vanuit het noordoosten, trokken de Dravidiërs zich terug naar het zuiden. Daardoor zien wij over het algemeen dat de vrouwen van Zuid-India kleiner van bouw en donkerder van huid zijn dan de vrouwen uit het noorden, die meestal langer en lichter van huid zijn maar toch donker haar en donkere ogen hebben. De mensen in het noordoosten hebben vaak oosterse trekken.
De godsdienst heeft een voorname rol gespeeld bij het bepalen van de status van vrouwen in India. Omdat het hedendaagse India een wereldlijke staat is, wordt al het mogelijke gedaan om verandering te brengen in de traditionele opvattingen die belemmerend werken op de vooruitgang van vrouwen. Er worden belangrijke stappen gezet om de onderwijsmogelijkheden te verruimen, niet alleen voor rijke of invloedrijke vrouwen maar voor alle vrouwen. Lees- en schrijfklassen, gerichte beroepsopleidingen in dorpen en gratis onderwijs voor meisjes veranderen het prestige van de Indiase vrouw.
Op 22 juni 1994 werd in de deelstaat Maharashtra een grote stap voorwaarts gedaan toen er een regeringsbeleid voor vrouwen werd bekendgemaakt. Het werd door de vice-president van India, K. R. Narayanan, beschreven als „historisch” en „revolutionair” en betrof de fundamentele problemen van vrouwen, zoals medeëigendomsrechten, voogdij, huurtoelage en gelijke kansen op werk.
Nu meer vrouwen hoger onderwijs volgen en op de arbeidsmarkt verschijnen, niet langer aan huis gebonden, is de vraag gerezen in welke mate het morele klimaat verandert. Er zijn berichten over drugsgebruik en een achteruitgang in de moraal op universiteiten. De media spelen een belangrijke rol bij de metamorfose van sommige jongere Indiase vrouwen. Als men de Indiase films van dertig jaar geleden vergelijkt met die van thans, vinden velen dat vrouwen aanzienlijk anders worden uitgebeeld. Een Indiase vrouw merkte op: „De vroegere zedige, zachtaardige, zelfopofferende filmheldin uit de tijd dat ik op school zat, heeft plaats gemaakt voor het moderne meisje dat, als zij ongelukkig is, haar man en schoonouders verlaat en vecht voor haar rechten en haar onafhankelijkheid.”
Maar vergeleken bij veel landen is India over het geheel genomen nog steeds ingetogen in gedrag en kleding. Het meest gedragen kledingstuk, de prachtige sari, bedekt bescheiden het grootste deel van het lichaam. Bij jongere vrouwen, vooral in het noorden, is de shalwar-kameez, een wijde jurk die over een pyjamabroekachtige pantalon wordt gedragen, populair. Westerse kledingstijlen, die men voornamelijk in Bombay, Goa en Calcutta ziet, zijn gewoonlijk bescheiden van snit en lengte.
Nieuwe mogelijkheden voor werkgelegenheid
Wat voor werkgelegenheid is er voor Indiase vrouwen nu zij op weg zijn naar de 21ste eeuw? Een groot deel van de Indiase bevolking woont in dorpen en hun werk is van agrarische aard. Miljoenen werken op de velden. Vrouwen verrichten zij aan zij met de mannen allerlei boerenwerk. Zij dragen ook over lange afstanden water uit rivieren en bronnen aan en sprokkelen moeizaam hout voor brandstof. Tijdens het werk worden baby’s op de heup meegedragen of in tussen de bomen bevestigde hangmatten gelegd.
Sedert het begin van de twintigste eeuw zijn Indiase families van het platteland naar stedelijke gebieden gestroomd op zoek naar werk. Vrouwen hebben in weverijen en fabrieken gewerkt. De modernisering van de industrie heeft de vrouwen echter harder getroffen dan de mannen. Mannen werden opgeleid om de machines te bedienen maar vrouwen niet. Dat heeft het erg zwaar gemaakt voor vrouwen. Zij konden alleen nog materiaal dragen op bouwterreinen, met zware zakken beladen handkarren trekken, tweedehands kleding verkopen of ander slecht betaald werk doen.
Maatschappelijk hervormers hebben pogingen in het werk gesteld om het lot van vrouwen te verbeteren. Bewegingen als de SEWA (de Vereniging van Zelfstandige Vrouwen) deden hun intrede, met als doel de ongeschoolde vrouwelijke arbeiders te helpen hun gezondheid in acht te nemen zodat zij konden werken, hen te helpen voldoende te kunnen lezen om niet het slachtoffer te worden van corrupte praktijken, hun vakbekwaamheid te vergroten en hun te leren sparen om een eigen kapitaaltje op te bouwen en zo de hoge rentetarieven te vermijden die gewetenloze geldschieters eisten. Toen de prominente sociologe Zarina Bhatti werd gevraagd naar het gebruik van het feminisme als maatschappelijk instrument, zei ze: „In India betekent feminisme luisteren naar de problemen van vrouwen, hen organiseren, proberen hun technische kennis bij te brengen en voorlichting te geven op het terrein van gezondheid en voeding.”
Terzelfder tijd zijn de opvattingen veranderd over de situatie van gestudeerde vrouwen uit welgestelde families die als hoger op de sociale ladder werden beschouwd, en van vrouwen uit families uit de middenklasse. Nu zijn vrouwen uit beide milieus op elk terrein van activiteit te vinden, niet alleen in het onderwijs en de geneeskunde. Zij zijn werkzaam als piloot, fotomodel, stewardess en politieagente en worden in hoge bestuursfuncties aangetroffen. Jarenlang heeft India een vrouwelijke premier gehad, gekozen in de grootste democratie ter wereld. Indiase vrouwen zijn officier in het leger; zij zijn advocaat en opperrechter, en duizenden zijn als zelfstandig ondernemer in zaken gegaan.
Veranderingen op huwelijksgebied
Hoe staat de moderne Indiase vrouw bij deze tendens tot een onafhankelijke baan tegenover het huwelijk? De negentiende en twintigste eeuw hebben voor gehuwde Indiase vrouwen grote veranderingen gebracht. Aan het oude gebruik dat suttee heet, waarbij een weduwe zich vrijwillig op de lijkstapel van haar man liet verbranden, werd onder het Britse bestuur een eind gemaakt. Het kinderhuwelijk is wettelijk verboden, zodat nu een meisje onder de achttien geen wettig huwelijk kan aangaan. Een bruidsschat eisen van de familie van een meisje is ook bij de wet verboden, maar die misstand bestaat nog steeds. Vele duizenden jonge bruiden zijn op de een of andere manier vermoord, óf omdat de bruidsschat die hun familie betaalde niet voldoende was, óf omdat een tweede huwelijk meer geld opleverde.
Geleidelijk worden de onderliggende oorzaken van de bruidsschatmoorden aangepakt. Het was traditie dat een Indiaas meisje bij haar huwelijk naar haar man ging in het huis van zijn ouders en daar tot haar dood bleef. Onder geen enkele voorwaarde zouden haar ouders haar in hun huis terugnemen. De meeste vrouwen konden, omdat zij geen onderwijs hadden genoten, het huis van hun man niet verlaten en niet gaan werken om in hun eigen onderhoud te voorzien. Dus werden jonge vrouwen vaak gemarteld en hing de dood hun dreigend boven het hoofd, en als hun ouders niet voor meer geld of goederen konden zorgen om de hebzuchtige schoonouders tevreden te stellen, wachtten de bruiden eenvoudig in stille doodsangst op hun uiteindelijke lot, meestal een geënsceneerd dodelijk ongeluk waarbij een kookkachel explodeerde of een dunne sari in brand vloog.
Nu bieden de wetgeving, vrouwelijke politie-eenheden en rechtbanken en zelfhulpgroepen voor vrouwen een getrouwde vrouw een plaats waar zij om hulp kan vragen als zij denkt dat haar leven gevaar loopt. Nu er meer onderwijsmogelijkheden zijn en er meer banen voor hen beschikbaar komen, geven sommige vrouwen er de voorkeur aan niet te trouwen of veel later te trouwen en eerst zelf carrière te maken. Haar afhankelijkheid van de man, die vaak tot wrede overheersing leidde, is dus niet meer zo groot.
Meer aandacht voor vrouwelijke baby’s
Nog een probleem dat vrouwen raakt, en dat verandert nu de 21ste eeuw nadert, is het buitensporige verlangen naar mannelijke kinderen. Dit idee, dat gebaseerd is op oude godsdienstige leringen en ook ingegeven wordt door economische overwegingen, heeft vaak geleid tot het vermoorden van vrouwelijke baby’s en het slecht behandelen van meisjes door hun minder voedsel, onderwijs en geneeskundige zorg te geven dan jongens krijgen.
De laatste tijd is het verrichten van vruchtwaterpuncties om het geslacht van de foetus vast te stellen ingeburgerd geraakt. Dat heeft vaak geleid tot het aborteren van meisjes. Hoewel de seksetest bij de wet aan banden is gelegd, komt deze gang van zaken nog steeds veel voor. Er wordt ernstig naar gestreefd verandering te brengen in de opvatting dat een mannelijk kind de voorkeur verdient.
Door mensen bedachte filosofieën hebben vrouwen in veel opzichten vernederd. De behandeling van weduwen is daar een voorbeeld van. In het oude India was het aanvaardbaar dat weduwen hertrouwden. Maar vanaf de zesde eeuw G.T. ongeveer spraken wetgevers zich ertegen uit en werd het lot van weduwen deerniswekkend. Omdat zij niet mochten hertrouwen, vaak door verwanten werden beroofd van de bezittingen van hun overleden man en als een vloek op de familie werden behandeld, lieten veel weduwen zich liever op de lijkstapel van hun man verbranden dan een leven van mishandeling en vernedering te moeten verduren.
Vanaf het einde van de negentiende eeuw hebben hervormers getracht de last van zulke vrouwen te verlichten, maar diepgewortelde emoties zijn moeilijk uit te roeien. In veel gemeenschappen is het lot van de weduwe, soms een nog heel jonge vrouw van wie de bejaarde man is gestorven, ronduit ellendig. Dr. Saharada Jain van het Instituut voor Ontwikkelingsstudies zegt erover: „Het trauma van het weduwschap is voornamelijk te wijten aan het feit dat vrouwen zo geconditioneerd worden dat hun hele psyche op de identiteit van de man afgestemd is.” Er worden pogingen gedaan om weduwen te helpen waardig de 21ste eeuw binnen te gaan.
Verschillen tussen stad en platteland
Er is een enorm verschil tussen vrouwen in de steden en vrouwen op het platteland. Naar schatting kan 25 procent van de vrouwen op het platteland lezen en schrijven; in de steden kan een veel hoger percentage voordeel trekken van scholen en universiteiten. Om plattelandsvrouwen te helpen, organiseren maatschappelijk werkers lees- en schrijfcursussen, scholing op het gebied van de gezondheidszorg en banenprojecten. Sommige regeringen van deelstaten hebben dertig procent van de beschikbare banen in de publieke sector, bij coöperatieve verenigingen en de plaatselijke overheid voor vrouwen gereserveerd. Vrouwenbewegingen trachten de pijn en ellende die het lot van miljoenen in India is, te verlichten. Dat alles is tot op zekere hoogte met succes bekroond. Wat kunnen wij dus zeggen over de toekomst van de vrouwen van India?
Op naar de 21ste eeuw!
Verandert de rol van de Indiase vrouw nu de 21ste eeuw nadert? Ja, en snel ook. Maar de Indiase vrouwen staan voor een zelfde situatie als die van hun zusters overal ter wereld. Er is vooruitgang, maar er zijn ook tegenslagen. Er is hoop, maar ook wanhoop. Er bestaan prachtige huizen en luxueuze levensstijlen, maar ook sloppen, schrijnende armoede en knagende honger. Voor miljoenen is alles wat meer is dan een minimaal bestaan onbereikbaar. Anderen lijken alles te bezitten wat de wereld te bieden heeft. Voor de meesten is de toekomst onzeker; zij hebben hun dromen, maar ook hun twijfels.
Voor sommigen is de toekomst echter veelbelovend, vooral voor degenen die hun hoop gevestigd hebben op de Paradijsaarde die onder de heerschappij van Jehovah’s koninkrijk in handen van Christus Jezus werkelijkheid zal worden (Openbaring 21:1, 4, 5). Zij zien vol vertrouwen uit naar een 21ste eeuw waarin vrouwen ten volle van het leven zullen genieten.
[Illustratie op blz. 16]
Stenen dragend naar een bouwterrein
[Illustratie op blz. 17]
Water puttend voor huishoudelijk gebruik
[Illustratie op blz. 18]
In een bespreking met mannen
[Illustratie op blz. 18]
Achter een computer