Hoe vergaat het grootouders?

DOOR ONTWAAKT!-CORRESPONDENT IN ITALIË

„Ik had niet gedacht dat ik als grootvader zo veel genegenheid zou ervaren van mijn kleinkinderen. Ze zijn een geschenk — lieve, onschuldige pleitbezorgers voor het sterken van de banden der liefde.” — Ettore, de grootvader.

DE HIERBOVEN getekende gezonde relatie ten spijt kunnen grootouders, ouders en kleinkinderen tegenwoordig niet altijd met elkaar opschieten. In plaats van samen te werken, botsen de drie generaties vaak. Met welke gevolgen? Toenemende eenzaamheid en ongelukkigheid onder de ouderen, de grootouders — die familieleden die vaak het meest kwetsbaar en geïsoleerd zijn, degenen tot wie familieleden zich misschien wel wenden wanneer zij financiële problemen hebben. Hoe is de situatie in uw familie? Worden de grootouders echt gewaardeerd?

In de afgelopen decennia hebben het gezin en de verhoudingen binnen het gezin de invloed ondergaan van opmerkelijke mondiale maatschappelijke veranderingen, waardoor het patriarchale gezin bijna totaal verdwenen is. In Europa woont slechts twee procent van de bejaarden bij hun kinderen in. In geïndustrialiseerde landen evenwel neemt tengevolge van de huidige stijging in de gemiddelde levensverwachting en het dalende geboortecijfer, het aantal grootouders op de totale bevolking verhoudingsgewijs steeds meer toe. Grootmoeders en grootvaders vertegenwoordigen 26 procent van de Europese bevolking, en volgens een door de Europese Unie gepubliceerd onderzoek zal het cijfer „onvermijdelijk stijgen”. Japan, aldus de Asahi Evening News, „is trots op de traditie dat het voor zijn oudere burgers zorgt”. Niettemin wordt het steeds meer de gewoonte, vooral in de grote steden, om grootouders in ziekenhuizen en gespecialiseerde klinieken te laten, zelfs wanneer er geen echte noodzaak voor opname aanwezig is. Ook in Zuid-Afrika, waar de ouderen traditiegetrouw waardig werden behandeld, heerst nu de betreurenswaardige tendens de bejaarden af te danken, zo schrijft de Kaapstadse krant The Cape Times. In het verslag wordt uiteengezet dat gezinnen „uit het leven willen halen wat erin zit” en „zichzelf wijsmaken dat wanneer zij oma eenmaal veilig in een tehuis hebben, zij alles hebben gedaan wat er van hen wordt verwacht”.

Dezelfde krant spreekt van een specifiek geval waarbij een bejaarde grootmoeder door haar drie kinderen in een geschikt rusthuis wordt geplaatst „met beloften van steun en geregelde bezoeken”. Maar wat wordt er van haar? „Eerst zijn de bezoeken dagelijks. Na enkele weken nemen ze af tot driemaal per week. Dan wordt het eenmaal per week. Na een jaar twee of drie keer per maand, vervolgens vijf of zes keer per jaar en ten slotte bijna helemaal niet meer.” Hoe bracht deze grootmoeder haar eindeloze dagen door? Het hartverscheurende verslag zegt: „Haar kamer had een raam met uitzicht op een boom en haar enige levende gezelschap waren de duiven en de spreeuwen die erin neerstreken. Zij ziet zo verlangend naar hun komst uit als waren het naaste familieleden.”

Als gevolg van de verwestersing van de Zuidafrikaanse manier van leven, die velen ertoe brengt werk in de grote steden te zoeken, gebeurt hetzelfde in families die in stamverband leven. Naast veranderende maatschappelijke toestanden zijn als oorzaken voor het verwaarlozen van grootouders aan te voeren dat de menslievende hoedanigheden die een gelukkig sociaal en gezinsleven bevorderen — goedheid, respect voor de naaste, genegenheid voor familie — verdwijnen en de geest van zelfzucht, hedonisme, trots en rebellie sterker wordt. Volgens de Schrift is die morele ontaarding een teken dat wij in „de laatste dagen” leven (2 Timotheüs 3:1-5). In plaats van hun grootouders hoog te achten als een bron van verrijking en stabiliteit, beschouwen kinderen en kleinkinderen hen dan ook vaak als een lastige belemmering, niet meer passend bij de snelle maatschappelijke veranderingen.a

De generatiekloof tekent zich steeds scherper af en veroorzaakt grote spanningen, en dat des te sterker wanneer de bejaarden bij hun familie inwonen. Toch kunnen grootouders zo’n waardevolle bijdrage leveren! Wat zijn dan enkele van de voornaamste problemen tussen generaties die een liefdevolle band tussen grootouders, kinderen en kleinkinderen in de weg staan? En hoe kunnen grootouders hun waardevolle rol binnen de gezinskring herwinnen?

[Voetnoot]