Canada’s „Besmet bloed”-enquête
Door Ontwaakt!-correspondent in Canada
IN CANADA neemt het aantal slachtoffers van besmet bloed dat aan aids sterft toe. Vanwaar die toename? Ruim duizend Canadezen hebben in de jaren ’80 het aidsvirus opgelopen door „besmet bloed” en bloedprodukten. Deze verontrustende feiten waren voor de federale regering aanleiding tot het instellen van een Commissie van Onderzoek naar de Bloedvoorziening in Canada. Via een openbare enquête zou de veiligheid van Canada’s bloedvoorziening worden vastgesteld.
Een van de meest gerespecteerde hogere rechters van het land werd tot voorzitter van de enquêtecommissie benoemd. De commissie houdt in heel Canada hoorzittingen. Die begonnen op 14 februari 1994 in Toronto en de Edelgrootachtbare Heer Horace Krever van het Hof van Appèl van Ontario kreeg opdracht zijn bevindingen te zijner tijd te rapporteren en verbeteringen aan te bevelen.
Een diepbedroefde moeder wier zoon aan aids door besmet bloed was gestorven, smeekte de rechter: „Ze hebben me mijn zoon afgenomen en mijn enige genoegdoening was deze enquête. Laat die alstublieft waardevol zijn.” Zij wilde dolgraag dat er een grondig onderzoek werd ingesteld, zodat de noodzakelijke stappen gedaan zouden worden om de gevaren die aan bloedtransfusies kleven te vermijden. Zij was niet de enige moeder die een zoon in de dood had verloren door besmet bloed. De commissie hoorde hartbrekende getuigenverklaringen over deze tragedie die het leven van veel Canadezen heeft geruïneerd.
Koppen in The Globe and Mail van Toronto luidden: „Woede en tranen als slachtoffers vertellen over afschuwelijke bloedtragedie”; „Bloedcommissie hoort huiveringwekkende getuigenverklaringen”; „Onwetendheid van artsen breed uitgemeten”; en „Volgens Bloedcommissie achtten functionarissen aidsrisico zeer gering”.
Slachtoffers die door bloed HIV hebben opgelopen, vertelden dat zij niet voor de risico’s gewaarschuwd waren. In verscheidene gevallen wisten zij pas dat hun een bloedtransfusie was toegediend toen zij hoorden dat zij met het aidsvirus besmet waren.
Een tiener met aids had HIV gekregen door een bloedtransfusie tijdens een open-hartoperatie toen hij drie jaar was. Een HIV-positieve man met een lichte vorm van hemofilie gebruikte vóór 1984 bloedprodukten in een periode dat hij hockeyde. Hij zou anders zijn gaan leven als hij de risico’s had gekend. Een moeder kreeg in 1985 met HIV besmet bloed toegediend en nu zijn zij, haar man en hun vierjarig dochtertje allemaal HIV-positief.
Er zijn hartverscheurende verslagen gedaan door mensen die door slechts een of twee eenheden bloed besmet zijn geraakt. „Alleen om wat kleur op zijn wangen te brengen”, zei een vrouw verbitterd over de transfusie waardoor haar man met HIV besmet werd. Nu heeft ook zij het virus.
Door de verklaringen van meer getuigen werd de aandacht ook gericht op een andere tragedie van grote omvang — hepatitis door bloed. Volgens The Globe and Mail sterven naar schatting „jaarlijks zeker 1000 Canadezen aan hepatitis C”. De krant voegt eraan toe dat „wel de helft van hen de ziekte door bloedtransfusies opgelopen kan hebben”.
Eén man vertelde dat hij in 1961 hepatitis C had opgelopen door een bloedtransfusie bij een rugoperatie. Na zijn operatie had hij regelmatig bloed afgestaan. In 1993 kwam hij erachter dat hij levercirrose heeft. „Hoe is het met de mensen die bloed gekregen hebben dat ik al die jaren heb afgestaan toen ik niet wist dat ik deze ziekte had?”, vroeg hij aan de commissie.
Rechter Krever luisterde aandachtig naar meer dan honderd Canadezen wier leven geruïneerd is door HIV en andere tragedies als gevolg van besmet bloed. Medisch deskundigen hebben verklaard dat het onmogelijk is de bloedvoorraad totaal te vrijwaren voor de overdracht van ziekten en andere gevaren. Zij hebben toegegeven dat er ernstige risico’s aan bloed kleven en dat het verkeerd gebruikt is. Dr. J. Brian McSheffrey, medisch directeur van een regionale bloedbank, verklaarde dat hij de aandacht op het probleem vestigt door in lezingen te zeggen: „Als u een transfusie moet toedienen, heeft uw diagnose of uw behandeling te wensen overgelaten.”
Er zijn beschuldigingen geuit van politiek gekonkel en wedijver onder degenen die door de overheidscommissie werden betiteld als „de grote belanghebbenden” bij Canada’s bloedvoorziening, waarin $250 miljoen per jaar omgaat. Het Rode Kruis en overheidsinstellingen zijn scherp gekritiseerd. Niemand schijnt verantwoordelijk te zijn voor de complexe nationale bloedvoorziening.
Gunstig contrast
Tegenover de ontmoedigende verklaringen stond een gunstiger verslag dat rechter Krever op 25 mei 1994 in Regina (Saskatchewan) te horen kreeg. William J. Hall, een 75-jarige man met ernstige hemofilie, vertelde hoe hij erin slaagt zijn kwaal onder controle te houden door alternatieven voor bloedprodukten te gebruiken. En hij heeft geen aids. Als een van Jehovah’s Getuigen heeft de heer Hall bloed en bloedfactoren vermeden omdat zijn godsdienstige geweten hem dat voorschrijft. — Zie het kader op blz. 22.
De hoorzittingen zijn nog niet voorbij. De regering heeft de enquête verlengd tot eind 1995. Misschien zal de commissie tijd hebben voor het bestuderen van de effectieve bloedvrije behandeling die in duizenden gevallen wordt toegepast bij volwassenen en kinderen die Jehovah’s Getuigen zijn. Deze alternatieven zijn ook voor andere patiënten bruikbaar.
Artsen die zulke alternatieven gebruiken, beschikken over deskundigenbewijzen waarvan zij de commissie deelgenoot zouden kunnen maken. Dr. Mark Boyd van de McGill University vertelde The Medical Post in 1993: „Wij zijn Jehovah’s Getuigen werkelijk enige dank verschuldigd omdat zij ons duidelijk hebben gemaakt hoe goed wij het zonder bloedtransfusies kunnen stellen.” Een presidentiële commissie in de Verenigde Staten merkte in 1988 op: „De veiligste preventieve maatregel met betrekking tot de bloedvoorraad is, blootstelling van een patiënt aan het bloed van anderen indien maar enigszins mogelijk uit te sluiten.” Door zich te houden aan Gods wet die voorschrijft ’zich van bloed te blijven onthouden’, zijn Jehovah’s Getuigen gezegend met de „veiligste preventieve maatregel” tegen besmet bloed en andere gevaren van bloedtransfusies. — Handelingen 15:20, 29.
Voorlichting noodzakelijk
Helaas waren de meeste slachtoffers van de transfusies met besmet bloed niet op de hoogte gesteld van alternatieven waardoor hun tragedie voorkomen had kunnen worden. Patiënten kregen niet de mogelijkheid tot ’informed consent’ — de mogelijkheid om op basis van verstrekte informatie te kiezen voor het aanvaarden van de risico’s van bloed of het gebruik van veiliger alternatieven.
Uit de voor de commissie afgelegde verklaringen blijkt de noodzaak artsen en het publiek voor te lichten over alternatieven voor bloedtransfusies. Een dergelijke overheidsenquête op hoog niveau zou van grote invloed kunnen zijn in Canada. De aanbevelingen van rechter Krever zouden de weg kunnen banen voor noodzakelijke veranderingen in de houding en voorlichting in de Canadese geneeskunde ten aanzien van het transfusiebeleid. De bevindingen van de Commissie van Onderzoek zullen belangwekkend zijn voor iedereen die de gevaren van bloedtransfusies wil vermijden.
[Kader op blz. 22]
MET HEMOFILIE OMGAAN ZONDER BLOED
William J. Hall uit Nipawin (Saskatchewan) vertelde de commissie hoe en waarom hij zijn ernstige hemofilie onder controle houdt zonder bloedprodukten. Hier volgen fragmenten uit het gerechtelijke afschrift van zijn verklaring:
◻ „Mijn ouders kwamen erachter dat ik hemofiliepatiënt was toen mijn been op een keer van mijn teen tot mijn heup opzwol en de artsen de diagnose hemofilie stelden. . . . Ik denk dat ik toen ongeveer een jaar oud was.”
◻ „Ik heb nooit bloed of enig bloedprodukt genomen. . . . Het is tegen mijn godsdienstige overtuiging bloed te nemen omdat het naar mijn mening heilig is.”
◻ Over zijn broer die ook hemofilie had: „Hij had niet hetzelfde geloof als ik; dus nam hij een bloedtransfusie en hij is aan hepatitis gestorven.”
◻ Over een zweer aan de twaalfvingerige darm in 1962: „De dokter zei dat als ik geen bloed gebruikte, ik zou sterven. . . . Ik werd prima [zonder bloed] behandeld in het ziekenhuis.” De bloeding werd onder controle gebracht.
◻ Over een operatie in 1971 om een pin in een gebroken heup te zetten: „Het was gewoon een zorgvuldige operatie zonder bloed. . . . De operatie was een succes.” Bij herhaalde bloedtests in die tijd werd geen factor VIII (stollingsfactor) in zijn bloed aangetroffen.
◻ Hoe hij met zijn ziekte omgaat: „Manier van leven . . . voorzichtig zijn.” Hij noemt daarbij zijn voeding, rust, lichaamsbeweging en zorgvuldige behandeling van zwellingen, blauwe plekken en bloedingen.
◻ „Ik geloof in ontspanning en in mediteren over de goede dingen die onze God ons heeft verschaft en in onze zorgen vergeten. Dat schijnt een grote hulp te zijn.”
William Hall is 76 jaar en is een van Jehovah’s Getuigen.
[Illustratie op blz. 20]
Rechter Horace Krever, voorzitter van de commissie
[Verantwoording]
CANPRESS PHOTO SERVICE (RYAN REMIROZ)
[Illustratie op blz. 21]
William en Margaret Hall reden 370 kilometer om voor de Commissie van Onderzoek te verschijnen