Uw tjap — Uw handtekening

DOOR ONTWAAKT!-CORRESPONDENT OP TAIWAN

„WILT u hier uw tjap zetten?”, vraagt de bediende achter het loket op het drukke postkantoor van Taipei op Taiwan.

„Mijn tjap zetten?”, mompel ik in totale verwarring. „Neemt u me niet kwalijk. Ik ben hier nieuw. Ik heb geen tjap — wat dat dan ook mag zijn”, probeer ik uit te leggen. „Kan ik niet gewoon met mijn naam tekenen?”

„Jawel, maar waarom laat u geen tjap maken?”, antwoordt de postbeambte. „Dan bent u van dat probleem af.”

Nieuwsgierig wat een tjap is en waar de vreemde naam vandaan komt, doe ik wat nazoekwerk. Uit mijn woordenboek leer ik dat een tjap een zegel of een officieel stempel of de afdruk ervan is en dat „tjap” van het Hindi woord chāp komt, dat „stempel” betekent.

Hoe aan een tjap te komen

Eerst zal ik een Chinese naam moeten hebben.a Voor een buitenlander is de naam vaak een transliteratie van de klank van de naam. „John Smith” bijvoorbeeld kan „Sjih Mi Sse” of „Sjih Djueh Han” worden. Of ik kan een Chinese vriend vragen mij een naam te helpen kiezen. Hij zal vermoedelijk een naam kiezen die hij bij mij vindt passen, maar die kan wel heel anders klinken dan mijn echte naam.

De volgende stap is een bezoek aan de werkplaats van een tjapgraveur. Daar kies ik een geschikt stuk materiaal uit de grote verscheidenheid die voorhanden is, waarna de vakman de gestileerde karakters van mijn Chinese naam op mijn tjap uitsnijdt.

Ik ben nu toegerust om zaken te doen of een transactie af te sluiten op een postkantoor, bij een bank of bij een andere officiële zakelijke instelling. Voor bepaalde wettelijke transacties moet de afdruk of het stempel van mijn tjap geregistreerd worden bij het bureau van de burgerlijke stand. Is hij voor een bedrijf bestemd, dan wordt hij geregistreerd bij de rechtbank.

Ik vraag me echter af hoe een beambte weet of de tjap echt is. Om daarachter te komen en te zien hoe tjaps in feite worden gemaakt, breng ik een bezoek aan Lin Rongdeh, een tjapmaker in de stad Kaohsiung, in het zuiden van Taiwan. Volgens de heer Lin geloven veel mensen dat zelfs tjaps met dezelfde naam die door dezelfde tjapmaker gesneden zijn, nooit precies gelijk zijn. Om te controleren of een tjap echt is, zal een kantoorbediende de afdruk in tweeën vouwen, meestal diagonaal, en die op de reeds in het archief aanwezige afdruk leggen. De twee helften moeten precies passen.

„Tegenwoordig zijn er echter machines”, zegt de heer Lin, wijzend naar een machine in zijn werkplaats, „die een tjap met behulp van een computer kunnen snijden. Tjaps die op die manier zijn gesneden, zouden identiek kunnen zijn.”

„Dat is verbazingwekkend!”, is mijn reactie. „Maar hoe maakt u een tjap met een computer?”

„Eerst zet of teken ik op een stukje half transparant papier of plastic de karakters van de naam in een vorm die geschikt is voor een tjap”, legt de heer Lin uit. „Dan bevestig ik dat op de ene roterende kop van de machine, die de naam afleest via een laserstraal. Tegelijkertijd zet ik de tjap die gesneden moet worden op een tweede roterende kop vast, waarna een minuscule groefschaaf, bestuurd door de laserstraal, de karakters die ik heb getekend op de tjap uitsnijdt.”

Daar deze methode heel goedkoop is, laat gewoonlijk elk lid van een gezin een tjap maken. Die worden in huis bij de hand gehouden, zodat iedereen die aangetekende post of andere artikelen aanneemt waarvoor in westerse landen een handtekening nodig zou zijn, een stempel kan zetten.

De oorsprong van de tjap

Voor zover men weet werd er in het jaar 1324 v.G.T. voor het eerst in China een tjap gebruikt. Maar pas tijdens de Tsjow-dynastie (1122–256 v.G.T.) werden ze populair. In die oude tijden werden ze niet als handtekening gebruikt, maar gedragen, vaak aan de gordel, als teken van iemands rang of ambt of slechts om te laten zien dat hij achtenswaardig was. De tjap vertegenwoordigde niet zozeer de persoon als wel de positie die hij bekleedde. Hij werd, zoals dat ook tegenwoordig vaak gebeurt, overgedragen aan de volgende bekleder van het ambt wanneer de functionaris met pensioen ging of stierf. Als een edelman een audiëntie bij de keizer wilde, overlegde hij zijn jaden tjap om zijn identiteit te bewijzen.

Toen het papier was uitgevonden, ging de tjap geleidelijk de handtekening vertegenwoordigen. Hij werd steeds vaker gebruikt, zelfs door gewone mensen. Tegenwoordig heeft iedereen hier een tjap, zelfs een buitenlandse ingezetene zoals ik, en voor het afsluiten van elke transactie waarvoor iemands handtekening nodig is, is het gebruik van de tjap een vereiste. Hoewel officieel ook een geschreven handtekening gebruikt mag worden, is het voor de meeste mensen de tjap die dingen wettig maakt. Deze gewoonte heeft zich over het grootste deel van het Verre Oosten verbreid, zodat ook de Japanners en de Koreanen een tjap gebruiken.

Hoe tjaps er uitzien

Een tjap kan vierkant, langwerpig, ovaal of rond zijn maar ook ontelbare andere vormen hebben. Hij kan slechts drie millimeter in doorsnee maar ook vijftien centimeter in het vierkant zijn. Een tjap kan gemaakt zijn van jade, zeepsteen, hoorn, bamboe, geelkoper, hout of plastic, afhankelijk van de wens en de middelen van de koper en van het doel waarvoor de tjap gebruikt zal worden. Indien een tjap heel zelden en voor niet al te belangrijke transacties zal worden gebruikt, kunnen hout of plastic goed genoeg zijn. Maar als de eigenaar van plan is hem zijn hele leven te gebruiken, zal hij misschien kiezen voor een waardevoller en aantrekkelijker materiaal.

De officiële tjap bijvoorbeeld van de Watch Tower Bible and Tract Society of Pennsylvania, bijkantoor Taiwan, is uitgesneden op een blokje hardhout van 7,5 centimeter lang, 5 centimeter breed en 2,5 centimeter dik. Nogal een logge „handtekening”, vindt u niet? Vaak is het papier dat getekend moet worden niet eens zo veel groter!

De meest voorkomende tjaps zijn onversierde stukken van het gekozen materiaal waarop de naam in gestileerd Chinees op de vlakke onderkant uitgesneden staat. Snijwerk aan de bovenkant vergroot de schoonheid en waarde van de tjap. Sommige tjaps zijn zeer gedetailleerde kunstwerkjes. (Zie de afbeelding op bladzijde 23.) De eigenaar zal de tjap gewoonlijk meenemen in een leren zakje of in een doosje met aan één kant een klein vakje dat een vermiljoene inktpasta bevat. Soms laat een pasgetrouwd paar hun tjaps maken van twee stukjes uit hetzelfde stuk materiaal en er bij elkaar passende dessins op uitsnijden — een heel romantisch idee. In het geval van de prachtige tjaps van geel jade afgebeeld op bladzijde 23 zijn de drie tjaps en kettinkjes allemaal uit één stuk steen gesneden.

Is de tjap eenmaal gesneden, dan wordt hij de wettige handtekening van de eigenaar of de ambtsbekleder en moet hij dus met de grootste zorg behandeld worden. Hij moet behoed worden voor diefstal, daar een dief hem zou kunnen gebruiken om documenten te vervalsen, geld van de bank te halen, cheques of andere waardepapieren te verzilveren, enzovoort.

Wat doe ik als ik mijn tjap verlies? Eerst moet ik het postkantoor, de bank en andere instellingen die het aangaat ervan in kennis stellen, zodat ze mijn tjap ongeldig kunnen maken. Dat moet ik natuurlijk onmiddellijk doen om onwettig gebruik van mijn tjap te voorkomen. Dan moet er een nieuwe worden gemaakt. Moet die een geregistreerde tjap vervangen, dan moet ik het hele registratieproces opnieuw doorlopen en moeten de betrokken kantoren over mijn nieuwe tjap ingelicht worden. U denkt dat het verliezen van een creditcard een verschrikking is? Wijs is hij die zijn tjap voor verlies of diefstal behoedt!

In het Westen is filatelie of postzegels verzamelen een populaire hobby. In China verzamelen veel mensen tjaps of de afdruk van allerlei tjaps, waarvoor speciale boeken worden uitgegeven. Sommige tjaps zijn heel mooi, daar de stijl van de karakters en de vorm, kleur en textuur van de tjap met elkaar een zeer aantrekkelijk geheel opleveren. Tjaps die eens eigendom waren van beroemde of invloedrijke mensen of bijzonder oude tjaps krijgen vaak een plaatsje in museumcollecties.

Op iedereen in het Westen die een pen pakt om een officieel document te tekenen, is er waarschijnlijk wel iemand in een oosters land die een tjap te voorschijn haalt, die een paar maal op het kussentje met de vermiljoene inkt drukt en zorgvuldig zijn „handtekening” op de stippellijn stempelt. Wat maken verschillende gebruiken het leven interessant!

[Voetnoot]

[Illustraties op blz. 23]

Met de klok mee: Vermiljoene afdruk van een tjap; tjaps met kettinkje, allemaal gesneden uit één stuk jade; tjapmaker bezig met het uitsnijden van een dessin; tjap waarop een gedicht uitgesneden staat

Tjap in de vorm van een schildpad

[Verantwoording]

Tjaps: Nationaal Paleismuseum, Taipei, Taiwan