Geleerden misleiden publiek

Door Ontwaakt!-correspondent in Spanje

TOMÁS SERRANO, een oude Spaanse boer met een navenant verweerd gezicht, was al jaren van mening dat zijn Andalusische stukje land iets unieks verborg. Zijn ploeg bracht vaak ongewone botten en tanden aan de oppervlakte die beslist niet van vee daar uit de streek waren. Maar wanneer hij in het dorp over zijn vondsten sprak, schonk niemand er veel aandacht aan — althans niet tot 1980.

In dat jaar arriveerde er een team paleontologen om de streek te onderzoeken. Al gauw ontdekten zij een ware schat aan fossielen: botten van beren, olifanten, nijlpaarden en andere dieren — alles in een klein gebiedje dat kennelijk een opgedroogd moeras was. In 1983 echter verscheen de rijke vindplaats plotseling in de krantekoppen van de internationale pers.

Er was recentelijk een klein maar opmerkelijk schedelfragment ontdekt. Het werd begroet als „het oudste ooit in Europa en Azië ontdekte menselijke overblijfsel”. In hun berekeningen aangaande de ouderdom tussen de 900.000 en 1.600.000 jaar uitkomend, verwachtten sommige geleerden dat deze vondst „een revolutie in de studie van de menselijke soort” zou inluiden.

Het fossiel dat al dit enthousiasme verwekte, werd de „Man van Orce” gedoopt — naar het dorp in de Spaanse provincie Granada waar het was ontdekt.

De „Man van Orce” wordt aan de pers voorgesteld

Op 11 juni 1983 vond in Spanje de presentatie van het fossiel aan de pers plaats. Prominente Spaanse, Franse en Britse wetenschappers hadden zich al ten gunste van de authenticiteit ervan uitgesproken, en politieke steun volgde al gauw. Een Spaans tijdschrift jubelde: „Spanje, en Granada in het bijzonder, kan nu bogen op de oudste [menselijke] vondsten in het macrocontinent Eurazië.”

Wat voor persoon was de „Man van Orce” eigenlijk? Geleerden beschreven hem als een recente emigrant uit Afrika. Dit specifieke fossiel, zo werd gezegd, behoorde aan een jongeman die ongeveer zeventien jaar oud was en zo’n anderhalve meter lang. Mogelijk was hij een jager en verzamelaar die misschien nog niet bekend was met het gebruik van vuur. Waarschijnlijk had hij al wel een rudimentaire taal en religie ontwikkeld. Hij at vruchten, granen, bessen en insekten en wat hij zo nu en dan aan resten van door hyena’s gedode dieren aantrof.

Twijfel aan de identificatie

Op 12 mei 1984, slechts twee weken voor een internationaal wetenschappelijk seminar over het onderwerp, rezen er ernstige twijfels ten aanzien van de oorsprong van het fragment. Na uiterst zorgvuldige verwijdering van kalkaanzettingen van de binnenkant van de schedel vonden paleontologen een verontrustende „kam”. Aan menselijke schedels zit niet zo’n kam of rand. Het seminar werd uitgesteld.

De Madrileense krant El País kwam met de kop „Serieuze aanwijzingen dat de schedel van de ’Man van Orce’ aan een ezel toebehoort”. Ten slotte bracht in 1987 een wetenschappelijk artikel door Jordi Agustí en Salvador Moyà, twee van de paleontologen die bij de oorspronkelijke ontdekking betrokken waren geweest, de mededeling dat röntgenanalyse inderdaad had bevestigd dat het fossiel aan een paardesoort toebehoorde.

Waarom misleid?

Aan deze misser lagen verscheidene factoren ten grondslag, en geen ervan had bar veel met wetenschap te maken. De opzienbarende ontdekking van menselijke voorouders blijft slechts zelden lang het exclusieve terrein van de wetenschappers. Politici waren er snel bij om mee te profiteren, en wetenschappelijke nauwgezetheid werd verdrongen door nationalistisch vuur.

Een regionale minister van Cultuur verklaarde dat het een glorieus moment was voor Andalusië om „zo’n grootse ontdekking te hebben opgeleverd”. Toen in bepaalde kringen twijfels aangaande de vondst werden geuit, hield de regionale regering van Andalusië nog stijf en star vol dat ’de overblijfselen authentiek waren’.

Dat zo’n onbeduidend fossiel (nog geen acht centimeter in doorsnede) zo’n enorme importantie toegekend wordt, komt ten dele ook door het gebrek aan bewijsmateriaal ter ondersteuning van de veronderstelde evolutie van de mens. In weerwil van de schamele afmetingen van het fossiel werd de „Man van Orce” begroet als „de grootste paleontologische vondst van de laatste tijd, alsook de ontbrekende schakel tussen de typisch Afrikaanse mens (Homo habilis) en de oudste mens van het Euraziatische continent (Homo erectus)”. Een vruchtbare verbeelding en niet zo erg wetenschappelijk giswerk waren voldoende om de details ten aanzien van uiterlijk en levenswijze van de „Man van Orce” in te vullen.

Ongeveer een jaar voor de ontdekking van de „Man van Orce” had de leider van het wetenschappelijke team, dr. Josep Gibert, gespeculeerd over de verrassingen die de streek ongetwijfeld in petto hield. „Het is een van de belangrijkste concentraties van het Onder-Kwartair in Europa”, stelde hij. En zelfs nadat de ware identiteit van het fossiel was onthuld, hield dr. Gibert staande: „De internationale wetenschappelijke gemeenschap gelooft stellig dat in het Guadix-Bazagebied [waar het fragment werd gevonden] vroeg of laat een menselijk fossiel van meer dan een miljoen jaar oud gevonden zal worden, en dat zal beslist een geweldige ontdekking zijn.” De wens is inderdaad de vader van de gedachte!

’Het gaat in de wetenschap om het ontdekken van de waarheid’

Een medeontdekker van de „Man van Orce”, dr. Salvador Moyà, gaf in een gesprek met Ontwaakt! eerlijk toe: „Dr. Jordi Agustí en ik vonden het heel moeilijk om te aanvaarden dat het fossiel niet mensachtig was. Maar het gaat in de wetenschap nu eenmaal om het ontdekken van de waarheid, ook al bevalt die ons misschien niet.”

De controverse die rond de „Man van Orce” heeft bestaan, illustreert voor welke moeilijke taak de paleontologie staat als ze de waarheid aan het licht moet brengen betreffende de zogeheten evolutie van de mens. Ondanks tientallen jaren graven zijn er geen echte overblijfselen van de veronderstelde aapachtige voorouders van de mens aan het licht gekomen. Het zal sommige geleerden misschien niet bevallen, maar zou het kunnen zijn dat het gebrek aan solide bewijsmateriaal erop wijst dat de mens gewoon niet een produkt van evolutie is?

Een onbevooroordeelde waarnemer zou zich inderdaad kunnen afvragen of andere vermaarde „aapmensen” wel meer ’body’ hebben dan de „Man van Orce” bleek te bezitten.a Zoals de geschiedenis ruimschoots heeft getoond, kan de wetenschap mensen tot de waarheid leiden, maar wetenschappers zijn beslist niet immuun voor fouten. Dit is vooral zo wanneer politieke, filosofische en persoonlijke vooringenomenheid de kwestie verduisteren — en wanneer zo weinig wordt gebruikt in een poging zo veel te verklaren.

[Voetnoot]

[Illustraties op blz. 24, 25]

Boven: Een replica van het 7,5 cm metende fragment van de veronderstelde „Man van Orce”

Rechts: Hoe evolutionisten zich een hypothetische „primitieve mens” voorstellen