Als dat beeldje eens kon praten!
„WEES alsjeblieft voorzichtig!
Ik zou het heel jammer vinden als het zou breken!” Dat zegt Jane meestal wanneer ze mij trots aan haar vriendinnen laat zien, vooral als een van hen het waagt mij aan te raken. Welnu, ik ben een kostbaar bezit. En ik weet dat zowel John als Jane mij naar waarde schatten — ze gaan zo voorzichtig met me om. Maar om u de waarheid te zeggen, zo breekbaar ben ik niet.
Wanneer ik de mensen die mij bewonderen vanuit mijn fijngeschilderde oogjes bekijk, heb ik vaak schik om het procédé dat moet worden gevolgd om mij te maken. Geen mens zou zo’n barre ervaring kunnen doorstaan! Het is een interessant verhaal.
Een plakkerig begin
Kaolien of porseleinaarde, het bestanddeel waaruit ik voornamelijk besta, wordt met wit graniet en beenderas vermalen en met water vermengd. De verhouding moet precies goed zijn. Met elektromagneten worden eventuele ijzerdeeltjes uit de lobbige vloeistof, of paat zoals het in vaktaal heet, verwijderd, waarna het water eruit wordt geperst totdat de massa er uitziet als een klomp boetseerklei.
Dan wordt de paat in een kleimolen, een soort reusachtige mixer, gestopt om ineengestompt en gekneed te worden. Een vacuümpomp verwijdert alle luchtbellen waardoor mijn klei zou kunnen gaan barsten als ze ten slotte in de oven wordt verhit.
Mijn ontwerper heeft een model van mij gemaakt dat ongeveer dertien procent groter is dan ik uiteindelijk zal worden. En geen wonder! Ik krimp als ik drie- of viermaal in een oven wordt gezet bij temperaturen tussen de 800 en 1200 graden Celsius. O ja, het kost nog maanden werk voordat ik in staat ben tegen u te lachen zoals alleen ik dat kan. Laat mij u er meer over vertellen.
Het samenvoegen van de delen
Denkt u dat ik uit één stuk gevormd ben? De meeste mensen denken dat, maar niets is minder waar. Ik ben in een groot aantal gipsvormen gegoten die het vocht onttrekken, zodat mijn klei stevig wordt. Als mijn maker de gipsvormen ten slotte verwijdert, kom ik te voorschijn, zij het in losse delen — mijn hoofd hier, een been daar, mijn rok voorzichtig ergens anders neergelegd. O wat verlang ik ernaar in elkaar gezet te worden!
Behoedzaam pakt mijn maker mij nu op. Ik ben blij dat hij de ruwe randen die de mallen hebben achtergelaten, heeft opgemerkt. Hij verwijdert ze voorzichtig, ook die lelijke naad rond mijn hoofd. Ik voel me al een stuk beter! Zeer vakkundig bevestigt hij mijn armen aan mijn lijfje, waarbij hij ervoor zorgt dat mijn mof precies op de juiste plek komt. Met de vaardigheid van een chirurg verbindt en voegt hij de delen aan elkaar, totdat niemand nog zou vermoeden dat mijn leven zo verdeeld is geweest.
Nu sta ik te drogen. Omdat er geen verraderlijke scheurtjes verschijnen, ben ik klaar voor mijn vuurproeven. De oven wordt verhit en ik word er samen met een heleboel andere beeldjes voorzichtig in gezet.
Het decoreren
Een stem met gezag zegt over mij: „Prima!” Ik ben goedgekeurd en sta nu in de rij om naar de decoreerafdeling te worden gebracht. Ik zal worden bedekt met een glasachtige laag, gewoonlijk glazuur genoemd, wat betekent dat ik in een kuip met de vloeistof moet worden gedompeld. Dan ga ik opnieuw de oven in en kom er glinsterend en glanzend uit, klaar voor het opbrengen van gekleurde laagjes op het glazuur.
Ik word uit de vrije hand beschilderd en dat is de reden waarom geen twee van ons beeldjes exact hetzelfde zijn. Het vergt jarenlange oefening en de jongedame die mij gaat beschilderen, zegt dat zij dit gelijkmatig maar snel moet doen. Anders kunnen er strepen komen waar de verf opdroogt.
Vindt u mijn ogen mooi? Die zijn het moeilijkst te schilderen. Op een dag hoorde ik een schilder een vriend toevertrouwen dat hij mij stevig tegen de werkbank moet houden, diep moet ademhalen en zijn adem moet inhouden totdat de uiterst fijne lijntjes van de ogen, pupillen en wenkbrauwen allemaal gedaan zijn. Door zijn ademhaling of door een lichte beweging zou een penseelstreek in een fractie van een seconde verknoeid kunnen zijn, hoorde ik hem zeggen.
Nu ben ik dus aangekleed en ik word Herfstbries genoemd. Op mijn onderkant worden zorgvuldig mijn naam en die van mijn maker gestempeld — een waarmerk zou je kunnen zeggen. Nog een laatste maal de oven in om mijn uiterlijk in te branden en ik ben klaar om de wijde wereld in te gaan.
In feite was ik bestemd voor de binnenlandse markt en bleef ik in Engeland, waar John mij zag. Daar ben ik blij om. Jane, zijn vrouw, was zo opgetogen toen hij mij aan haar gaf ter gelegenheid van hun 25-jarig huwelijk. Het was toen dat ik Jane voor het eerst hoorde zeggen: „O, laten we voorzichtig zijn! Ik zou het heel jammer vinden als het zou breken!” Het is goed te weten dat ik in hun handen veilig ben. En het is zo leuk om plezier te verschaffen — en gewaardeerd te worden.
[Illustraties op blz. 26]
De verschillende delen van het beeldje worden aan elkaar bevestigd, waarna het de oven in kan
De paat loopt uit de kleimolen in een gipsvorm
Het verwijderen van de gipsvormen
Na het glazuren worden op een beeldje uit de vrije hand diverse gekleurde laagjes geschilderd
De details van het gezichtje worden vakkundig opgebracht
[Verantwoording]
Alle foto’s: Met vriendelijke toestemming van Royal Doulton
[Illustratieverantwoording op blz. 25]
„Herfstbries”, met vriendelijke toestemming van Royal Doulton