Hoe erg is het in Afrika met AIDS gesteld?

Door Ontwaakt!-correspondent in Afrika

WAARSCHIJNLIJK hebt u de voorspellingen gehoord. Ze waren huiveringwekkend. Miljoenen mensen in het werelddeel Afrika zouden AIDS krijgen. Het immuunsysteem van mensen zou het begeven, zodat het natuurlijke verdedigingsstelsel van het lichaam open zou staan voor de invasie van afschuwelijke ziekten. Net als bij de pest die Europa in de veertiende eeuw teisterde, zouden op ongekende schaal dood en verderf volgen.

Toen volgde er een stilte. De media waren verzadigd en het publiek werd die sensationele doemsdagvoorspellingen moe. Zou het werkelijk zo erg worden? Hoe omvangrijk is de AIDS-epidemie in Afrika nu eigenlijk precies?

„Niemand weet hoe de toekomstige cijfers er uit zullen zien”, zegt AIDS-onderzoeker dr. Andre Spier. Maar hij is niet optimistisch. „Het aantal zal aanzienlijk zijn en uiterst verwoestend voor de hele samenleving.” In dezelfde zin voorzei dr. Lars Kallings in 1988 op een internationale AIDS-conferentie in Stockholm, dat er „in slechts een paar jaar . . . een angstaanjagend aantal doden gevallen zal zijn”.

Sinds die voorspelling zijn er meer dan „een paar jaar” verstreken. Thans worden veel van de voorzeggingen onheilspellend bewaarheid. Wat eerst cijfers van prognoses waren, beginnen nu sterftecijfers te worden. En het ergste moet nog komen.

De doden en de stervenden

Door veel delen van Afrika ten zuiden van de Sahara waren dood en verderf rond. „In bepaalde stadscentra”, aldus een recent verslag in het wetenschappelijke tijdschrift Nature, „is AIDS nu de voornaamste doodsoorzaak bij volwassenen en een van de voornaamste beslissende factoren bij zuigelingensterfte.” In één Afrikaanse stad hebben priesters hun handen vol aan de tientallen aan AIDS te wijten begrafenissen die zij moeten leiden.

In oktober 1991 kregen de regeringshoofden van de Gemenebestlanden die bijeenwaren in Harare (Zimbabwe), een weinig goeds voorspellend memorandum over AIDS in Afrika overhandigd. Onthuld werd, dat tussen de vijftig en tachtig procent van alle ziekenhuisbedden in sommige Afrikaanse landen destijds bezet was door AIDS-patiënten. Over het zwaar getroffen Oeganda vertelde AIDS-specialist dr. Stan Houston dat daar al meer mensen aan AIDS zijn gestorven dan er de afgelopen vijftien jaar in de burgeroorlog in dat land omgekomen zijn.

Al even verontrustend zijn de bevindingen van artsen en wetenschappers in Abidjan (Ivoorkust). Gedurende een periode van verscheidene maanden werden alle lijken in de twee grootste stedelijke mortuaria onderzocht. Het resultaat? In het blad Science, dat het verslag publiceerde, werd onthuld dat AIDS „de voornaamste doodsoorzaak” bleek te zijn onder volwassen mannen in Abidjan. Het blad voegt daaraan toe dat de geciteerde cijfers „waarschijnlijk een te lage schatting zijn van het ware aantal doden door besmetting met HIV [het menselijk immunodeficiëntievirus]”.

Zelfs de WHO (de Wereldgezondheidsorganisatie), die de verbreiding van de ziekte wereldwijd nauwgezet volgt, is het ermee eens dat dit nog maar het topje van de ijsberg is. Volgens het blad New Scientist is de WHO „ervan overtuigd dat veel landen in Oost- en Centraal-Afrika slechts ongeveer een tiende van de AIDS-gevallen hebben gerapporteerd . . . De rapportage is onvolledig en onnauwkeurig doordat de controle rudimentair is.”

Latente besmetting

Een van de angstaanjagende dingen bij AIDS is de lange infectieperiode die aan de feitelijke lichamelijke symptomen van manifeste AIDS voorafgaat. Wel tien jaar kan in het lichaam van de besmette drager het dodelijke HIV huizen. Hij kan er gezond uitzien en zich gezond voelen. Als het slachtoffer niet op de ziekte getest is, zal hij nooit weten dat hem een terminale ziekte wacht — totdat de symptomen toeslaan! Het is dit ogenschijnlijk gezonde, maar besmette deel van de bevolking dat onwetend AIDS verbreidt.

Onderzoeken om de omvang van de HIV-besmetting vast te stellen, onthullen de mate waarin de dodelijke plaag zich nu op Afrika stort. Het blad African Affairs schrijft bijvoorbeeld dat in de „dichtbevolkte streek langs het Victoriameer . . . melding wordt gemaakt van een hoog percentage [HIV-]gevallen . . ., variërend van 10 tot 18 voor volwassenen die geacht werden niet veel of een gemiddeld risico te lopen, tot 67 voor mensen met een groot aantal seksuele partners”. In dezelfde geest schatte het blad Nature dat „bij de volwassen bevolking in het algemeen de besmetting zich sinds 1984 gestaag heeft uitgebreid en in de ergst getroffen stedelijke centra een percentage van 20 à 30 heeft bereikt”. Denk u eens in — bijna een derde van de volwassen bevolking veroordeeld om binnen tien jaar te sterven!

Regeringen en leiders, eens onwillig om de omvang van het AIDS-probleem te onthullen, worden zich nu bewust van de volle verschrikking van de epidemie. Een voormalige Afrikaanse president gaf zijn sanctie aan de strijd tegen AIDS — nadat zijn eigen zoon eraan gestorven was. Een andere regeringsleider waarschuwde onlangs dat er 500.000 met HIV besmette personen in zijn land waren, van wie de meeste niet wisten dat zij doodziek waren en de gesel verbreidden door hun talrijke seksuele contacten.

„Vertel hun wat hier gebeurd is”

Doordat het percentage mensen dat met HIV besmet is gestaag stijgt, zal het aantal dat uiteindelijk verschrikkelijk ziek wordt en sterft dramatisch toenemen. Onuitsprekelijk verdriet en lijden zullen het gevolg zijn. In het door AIDS geteisterde grensgebied tussen Oeganda en Tanzania heeft de 59-jarige Khamlua dit ondervonden. Sinds 1987 heeft hij elf van zijn kinderen en kleinkinderen begraven — allemaal AIDS-slachtoffers. „Neem mijn jammerklacht mee de wereld in”, huilt hij, totaal ontredderd door de ramp. „Vertel hun wat hier gebeurd is.”

Juist vanwege de manieren waarop AIDS verbreid wordt, dreigt wat Khamlua in Afrika is overkomen, in vele andere delen van de wereld te gebeuren. ’Maar waarom’, zo vraagt u zich misschien af, ’wordt juist de Afrikaanse bevolking zo zwaar getroffen door al dit verdriet en lijden?’

[Inzet op blz. 3]

In sommige ontwikkelingslanden ’zal AIDS in 1993 de voornaamste op zichzelf staande doodsoorzaak zijn’. — The World Today, Engeland