Vrouwen — Op hun werk met respect behandeld?
„Of zij nu vrijgezel of gehuwd waren, de meeste mannen bezagen de vrouwen als wild waarop gejaagd kon worden.” — Jenny, voorheen juridisch secretaresse.
„Het ziekenhuiswereldje is berucht om het seksueel lastig vallen en molesteren van vrouwen.” — Sarah, gediplomeerd verpleegkundige.
„Ik kreeg voortdurend oneerbare voorstellen op mijn werk, je weet wel, immorele suggesties.” — Jean, gediplomeerd verpleegkundige.
VERTEGENWOORDIGEN deze gevallen een uitzonderlijke situatie of komt dit wijdverbreid voor? Ontwaakt! interviewde een aantal reeds geruime tijd werkende vrouwen. Werden zij respectvol en waardig behandeld door hun mannelijke collega’s? Hier volgen enkele van hun opmerkingen:
Sarah, een verpleegkundige uit New Jersey (VS), met negen jaar ervaring in Amerikaanse militaire hospitalen: „Ik herinner me dat toen ik in San Antonio (Texas) werkte, er zich een vacature voordeed op de afdeling Nierdialyse. Ik vroeg een groepje artsen wat ik zou moeten doen om de baan te krijgen. Een van hen antwoordde meesmuilend: ’Naar bed gaan met de chef de clinique.’ Daarop zei ik alleen: ’Op die voorwaarde wil ik de baan niet.’ Maar op die basis wordt vaak over een promotie en banen beslist. De vrouw moet buigen voor de dominerende wellustige man.
Bij een andere gelegenheid was ik op een intensive care-zaal bezig met het aanleggen van IV’s [infuusslangen] bij een patiënt toen er een dokter langs kwam en me in mijn bil kneep. Ik was woedend en stormde een vlak bij gelegen kamer in. Hij volgde me en zei iets vulgairs. Ik verkocht hem een oplawaai, zo een afvalbak in! Ik ging gelijk terug naar mijn patiënt. Onnodig te zeggen dat hij me nooit weer lastig heeft gevallen!”
Miriam, een getrouwde vrouw uit Egypte die vroeger secretaressewerk deed in Caïro, legde uit hoe de situatie is voor vrouwen die in een Egyptische moslimgemeenschap werken. „Vrouwen gaan bescheidener gekleed dan in de westerse maatschappij. Ik heb op mijn werk nooit gemerkt dat vrouwen seksueel werden lastig gevallen. Maar in de ondergrondse in Caïro komt seksuele overlast zo veel voor dat het eerste rijtuig nu voor vrouwen is gereserveerd.”
Jean, een rustige maar doortastende vrouw met twintig jaar ervaring als verpleegkundige, zei: „Ik hield mij strikt aan het principe nooit uit te gaan met iemand van mijn werk. Maar ik werd lastig gevallen, of ik nu met artsen of met mannelijke verpleeghulpen te maken had. Zij dachten allemaal dat zij psychisch in het voordeel waren. Als wij, verpleegkundigen, niet tegemoetkwamen aan hun seksuele verlangens, dan waren de verpleeghulpen niet in de buurt als wij hulp nodig hadden om een patiënt te verbedden en dergelijke.”
Jenny werkte zeven jaar als juridisch secretaresse. Zij vertelt wat zij zag toen zij voor advocaten werkte. „Of zij nu vrijgezel of gehuwd waren, de meeste mannen zagen de vrouwen als wild waarop gejaagd kon worden. Hun houding was: ’Als advocaat hebben wij het verdiend en vrouwen vormen een van onze privileges.’” En alles lijkt erop te wijzen dat anderen in dergelijke beroepen dezelfde mening toegedaan zijn. Maar wat kan een vrouw doen om niet zo vaak lastig gevallen te worden?
Darlene, een zwarte Amerikaanse die als secretaresse en als gerant van een restaurant werkte, zei: „De dingen kunnen verkeerd gaan als je je gedragsgrenzen niet afbakent. Als een man je begint te plagen en jij plaagt terug, kan het heel gemakkelijk uit de hand lopen. Ik heb mijn standpunt bij verschillende gelegenheden duidelijk moeten maken. Ik heb uitdrukkingen gebruikt als: ’Ik zou het op prijs stellen als u niet op die manier tegen me sprak.’ Bij een andere gelegenheid zei ik: ’Als getrouwde vrouw vind ik wat u zei beledigend en ik denk niet dat mijn man het zou waarderen.’
Het punt is dat als je respect wilt, je dat moet verdienen. En ik zie niet in hoe een vrouw respect kan afdwingen als zij probeert met mannen te wedijveren in wat ik kleedkamerpraatjes noem — schuine moppen en seksuele insinuaties. Als je de grens tussen acceptabel en niet-acceptabel gepraat en gedrag laat vervagen, is er altijd wel iemand die probeert die grens te overschrijden.”
De tiranniserende man
Connie, een verpleegkundige met veertien jaar ervaring, vertelde over een andere vorm van intimidatie die zich in veel situaties plotseling kan voordoen. „Ik werkte met een dokter samen bij een normale routineverbandverwisseling. Ik hield mij aan alle standaardprocedures die ik had geleerd. Ik weet alles van steriel werken, enzovoort. Maar er deugde niets bij die dokter. Hij raasde en tierde tegen me en had kritiek op elke handeling die ik verrichtte. Dit soort dingen, vrouwen kleineren, komt behoorlijk vaak voor. Sommige mannen hebben een egoprobleem en het lijkt wel of zij er behoefte aan hebben hun gezag op te leggen aan de vrouwen die met hen samenwerken.”
De al eerder geciteerde Sarah voegde hieraan toe wat zij in dat opzicht meemaakte. „Ik was bezig met de voorbereidingen voor een operatie toen ik de vitale gegevens van de patiënt controleerde. Zijn ECG [elektrocardiogram] was zo onregelmatig dat ik wist dat zijn conditie niet goed genoeg was om geopereerd te worden. Ik beging de fout dit onder de aandacht van de chirurg te brengen. Hij was woedend en reageerde: ’Verpleegsters moeten op po’s letten, niet op ECG’s.’ Dus meldde ik het gewoon bij de hoofdanesthesist, die zei dat zijn team onder deze omstandigheden niet met de chirurg zou samenwerken. Daarop zei de chirurg tot mijn stomme verbazing tegen de vrouw van de man dat het mijn schuld was dat haar man nog niet geopereerd werd! In zo’n situatie legt een vrouw het altijd af. Waarom? Omdat je ongewild een man in zijn ego hebt bedreigd.”
Het is duidelijk dat vrouwen op hun werk vaak onderhevig zijn aan overlast en vernederend gedrag. Maar hoe staan zij er wettelijk voor?
Vrouwen en de wet
In sommige landen heeft het vrouwen vele eeuwen gekost om al is het maar in theorie wettelijke gelijkheid te bereiken. En waar de wet uitdrukkelijk van die gelijkheid spreekt, gaapt er vaak een brede kloof tussen theorie en praktijk.
De VN-publikatie The World’s Women — 1970–1990 verklaart: „Deze kloof [in het regeringsbeleid] is grotendeels vastgelegd in wetten die vrouwen gelijkheid met mannen ontzeggen in hun recht land in eigendom te hebben, geld te lenen en overeenkomsten aan te gaan.” Een vrouw uit Oeganda zei in dat verband: „Wij blijven tweederangs burgers — nee, derderangs, want onze zonen komen vóór ons. Zelfs ezels en tractoren worden soms beter behandeld.”
In de Time/Life-publikatie Men and Women wordt gezegd: „In 1920 waarborgde het negentiende amendement op de grondwet van de Verenigde Staten vrouwen het kiesrecht — lang nadat zij dat recht in veel Europese landen al verworven hadden. Maar het stemrecht werd hun in Groot-Brittannië pas verleend in 1928 (en in Japan pas na de Tweede Wereldoorlog).” Als protest tegen het politieke onrecht vrouwen aangedaan, wierp een Engelse suffragette, Emily Wilding Davison, zich tijdens de Derby van 1913 voor het paard van de koning en verloor het leven. Zij werd een martelares voor de zaak van gelijke rechten voor vrouwen.
Het feit op zich dat nog in 1990 de Amerikaanse Senaat de „Geweld tegen Vrouwen-Wet” behandelde, laat zien dat de door mannen gedomineerde wetgevende vergaderingen traag hebben gereageerd op de noden van vrouwen.
Dit korte beeld van de behandeling van vrouwen wereldwijd brengt ons op de vraag: Zal er ooit verandering in komen? Wat is er nodig wil de situatie veranderen? Die vragen zullen in de volgende twee artikelen worden besproken.
[Kader/Illustratie op blz. 11]
Wie zijn het slechtst af?
„Vrouwen doen twee derde van het werk in de wereld. Zij produceren zestig tot tachtig procent van het voedsel van Afrika en Azië en veertig procent van dat van Latijns-Amerika. Toch verdienen zij maar een tiende van het wereldinkomen en bezitten zij nog niet één procent van het onroerend goed in de wereld. Zij behoren tot de armsten van de armen op aarde.” — May You Be the Mother of a Hundred Sons, door Elisabeth Bumiller.
„Het feit wil dat kleine meisjes [in sommige delen van de wereld] niet naar school gaan omdat er geen veilig drinkwater is. . . . Ik heb adolescentenmeisjes twintig en soms dertig kilometer ver drinkwater zien halen, wat een hele dag kost. Tegen de tijd dat deze meisjes veertien of vijftien jaar zijn, zijn zij . . . nog nooit naar school geweest, hebben zij nog nooit iets geleerd.” — Jacques-Yves Cousteau, The Unesco Courier, november 1991.
[Illustratie op blz. 10]
Seksuele overlast hoeft niet getolereerd te worden