Waarom sterven ze niet aan een hitteberoerte?

Door Ontwaakt!-correspondent in Zuid-Afrika

De meeste zoogdieren handhaven een lichaamstemperatuur van om en nabij de 37 °C. Als de temperatuur van uw lichaam hoger wordt dan 41 °C, kunnen vitale hersencellen letsel oplopen, wat soms tot de dood leidt. Waardoor wordt u tegen een hitteberoerte beschermd? Een „thermostaat” in uw hersenen constateert wanneer uw temperatuur uitstijgt boven normaal, waarna er een boodschap wordt doorgegeven naar de miljoenen kliertjes in uw huid en u overvloedig begint te transpireren. Het verdampende vocht koelt uw lichaam af. Dit is een schitterend regulatiesysteem dat ook bij veel zoogdieren voorkomt.

Kijk nu eens naar deze in de Afrikaanse Namibwoestijn genomen foto van de statige spiesbok of gemsbok. Omdat water schaars is, kan de spiesbok het zich niet veroorloven kostbaar lichaamsvocht te verspillen. Wat doet hij in plaats van zweten?

„Teneinde zijn hersenen te beschermen tegen het te warme bloed,” zo verklaart de zoöloog Richard Goss in het boek Maberly’s Mammals of Southern Africa, „heeft hij een fijn netwerk van bloedvaten dicht bij het oppervlak van de neus; het bloed dat door deze aderen passeert, wordt gekoeld door de lucht die de neus van de spiesbok bij het hijgen in- en uitstroomt; dit koele bloed wordt dan benut om het warme bloed dat op weg is naar de hersenen, in temperatuur te verlagen op een manier die veel overeenkomst vertoont met het gebruik van water voor het koelen van een hete motor.”

Dank zij dit koelsysteem kan de spiesbok in de hete, droge woestijnen van Afrika leven. The Encyclopedia of Wild Life zegt hierover: „Men neemt aan dat de Spiesbok tot onbepaalde tijd zonder water kan omdat hij door middel van woestijnplanten in zijn vochtbehoefte voorziet. Zeker is dat hij zich bij buitengewoon hoge temperaturen — tot wel 40 °C — best in zijn element schijnt te voelen. En wat gebeurt er als de lichaamstemperatuur van de spiesbok de kritieke 41 °C bereikt? Leidt dat tot een hitteberoerte? Nee. De spiesbok kan „een temperatuurverhoging verdragen van zo’n vijf à zes graden boven de 37 °C die voor de meeste zoogdieren als normaal worden beschouwd”, aldus John Skinner, een Zuidafrikaanse hoogleraar in de dierkunde.

Ja, de mens was niet de eerste die een doeltreffende radiateur ontwierp!