Ziekenhuizen — Als u patiënt bent

„Toen ik voor de eerste keer werd ingeschreven bij een ziekenhuis, had ik plotseling het gevoel dat ik geen zeggenschap meer had over mijn leven, dat ik gewoon een nummer was geworden.” — Marie G.

„Ik herinner me mijn eerste bezoek als patiënt. Ik voelde me erg kwetsbaar en onbeschermd.” — Paula L.

HEBT u ooit in een ziekenhuis gelegen en de bovenstaande reacties ervaren? Of dat al dan niet het geval is, u zult moeten toegeven dat de meeste mensen er niet lang bij stilstaan hoe het is patiënt te zijn. Toch kan dat vooruitzicht op een dag werkelijkheid voor u worden. Uit verslagen blijkt dat er bijvoorbeeld in 1987 in de Verenigde Staten één ziekenhuisopname per zeven personen was. Die cijfers variëren wereldwijd. Maar welke voorbereidingen zou u, als verstandig mens, moeten treffen voor het geval dat zo’n situatie zich voordoet?

„De belangrijkste op zichzelf staande manier om uw gezondheid te beschermen, is u ervan te vergewissen of een ziekenhuisopname nodig is”, zegt dr. Sidney Wolfe, voorzitter van de Openbare Researchgroep voor de Gezondheid van de Burger. Waar u ook woont, als u ziek bent, hebt u het recht en de plicht precies te weten wat er aan uw gezondheid schort. Vaak zal uw eigen arts u bevredigende antwoorden kunnen geven.

Maar als er enige twijfel bestaat, wordt een onafhankelijke tweede opinie aanbevolen. In sommige landen eisen verzekeringsmaatschappijen zelfs een tweede opinie voordat ze bepaalde grote operaties vergoeden. En het is niet ongehoord een derde opinie in te winnen om meningsverschillen over de diagnose en behandeling op te lossen. Het punt waar het om gaat is: Of er nu één of twee of meer meningen zijn, een verstandige patiënt neemt de tijd om zelf na te gaan of de voorgestelde behandeling noodzakelijk en verstandig is.

Spoedopnamen

Natuurlijk zal er in een noodsituatie misschien geen tijd zijn om verscheidene medische adviezen in te winnen. De patiënt kan zelfs bewusteloos zijn, niet in staat tot spreken of schrijven als hij naar het ziekenhuis wordt gebracht. Soms moeten artsen onmiddellijk handelen, nog voordat er familieleden opgespoord kunnen worden om naar de wensen of voorkeur van de patiënt te informeren. Zulke situaties beklemtonen waarom het van het grootste belang is daarop bedacht te zijn en voorzorgsmaatregelen te treffen.a

Voor de patiënt die een van Jehovah’s Getuigen is, betekent dit altijd een ingevuld en recent „Medische richtlijn/ontheffing”-document bij zich te hebben. Op dit kaartje geeft de patiënt vooraf zijn wensen in verband met geneeskundige zorg te kennen en verschaft hij essentiële informatie, zodat het medisch personeel contact kan opnemen met familieleden of anderen die van zijn wensen op de hoogte zijn. Hoewel dit belangrijke kaartje niet alle mogelijke situaties kan bestrijken, dient het als een wettig document dat spreekt als u dat zelf niet kunt.

Het is ook zeer nuttig als in een noodgeval een goede vriend of bloedverwant die op de hoogte is van uw medische voorkeur en overtuiging naar het ziekenhuis kan komen om u bij te staan. Of dat onmiddellijk mogelijk is of niet, een up to date „Medische richtlijn/ontheffing”-document kan op een dag van vitaal belang zijn voor de bescherming van uw rechten.

Zelfs als iemand geen gedoopte getuige van Jehovah is en hij dit document niet heeft, kan hij een soortgelijke schriftelijke (bij voorkeur getypte) verklaring opstellen. Daarin moet uiteengezet worden wat zijn wensen ten aanzien van medische behandelingen en eventuele beperkingen dienaangaande zijn en vermeld worden met wie in een noodgeval contact moet worden opgenomen.

Het invullen van formulieren en het tekenen van verklaringen

De rechten van een patiënt lopen wereldwijd zeer uiteen. (Zie kader op blz. 7.) In enkele landen zijn die rechten de afgelopen jaren opzienbarend uitgebreid en is het een arts niet toegestaan enige behandeling toe te passen zonder toestemming van de patiënt, die gewoonlijk schriftelijk wordt gegeven. Dit is één reden waarom ziekenhuizen soms hun eigen formulieren hebben die u geacht wordt te tekenen. Als dat het geval is waar u woont, zal het volgende een hulp zijn.

U moet alle formulieren zeer zorgvuldig lezen voordat u ze tekent, want uw handtekening betekent dat u instemt met en toestemming geeft voor alles wat in het formulier staat. Laat u door niemand dwingen overhaast een opnameformulier of een toestemming-voor-behandelingformulier te tekenen zonder het zorgvuldig gelezen te hebben. Indien u het niet eens bent met een gedeelte van het standaardformulier, kunt u dat gedeelte doorstrepen. Zelfs als iemand protesteert dat het een formulier van het ziekenhuis is en dat het niet gewijzigd kan worden, is het niettemin een wettelijk contract, en er kan niet van u verlangd worden dat u iets tekent waarmee u het niet eens bent. Hoewel u niet onredelijk wilt lijken, is het belangrijk dat u op dat punt niet toegeeft — u hebt het recht te weigeren met een gedeelte van een formulier in te stemmen.

Lees vooral in verband met de toestemming voor een operatie of het eventuele gebruik van bloed elke paragraaf zorgvuldig. Sommige getuigen van Jehovah waren geschokt te zien wat er op een ziekenhuisformulier stond dat speciaal voor hen opgesteld heette te zijn. Hoewel er in het begin werd gezegd dat de wensen van de patiënt in verband met bloed gerespecteerd zouden worden, stond er in een latere paragraaf iets in de zin van: ’In een noodgeval of als de arts het noodzakelijk acht, behoudt hij zich het recht voor bloed toe te dienen.’ Verder is het, omdat Gods Woord christenen gebiedt zich van bloed te onthouden, een goede gewoonte „Geen bloedtransfusie” te schrijven op alle formulieren die u gebracht worden (Handelingen 15:28, 29). Dan zal al het personeel van uw standpunt op de hoogte zijn. Steeds meer patiënten blijken bloed te weigeren omdat zij het risico willen vermijden hepatitis, AIDS of andere dodelijke ziekten op te lopen.b

In sommige landen hebben patiënten minder rechten dan de hierboven uiteengezette. Er zijn streken waar dat wat de dokter zegt wet is en de patiënten min of meer aan zijn genade overgeleverd zijn. Een arts uit een westers land bracht een bezoek aan een Afrikaans land en merkte op: „Ik was ook niet voorbereid op de manier waarop artsen en patiënten met elkaar omgingen . . . De patiënten zelf zeiden nooit iets tenzij iemand het woord tot hen richtte. Zij stelden hun artsen geen vragen.” Hoewel een dergelijke gewoonte het voor de patiënt moeilijker zou kunnen maken, zou de verstandige christen er toch — respectvol maar vastberaden — op staan dat zijn fundamentele recht als mens op lichamelijke onaantastbaarheid en op deelname aan gesprekken die zijn eigen gezondheid betreffen, gerespecteerd wordt.

Spreken met medisch personeel

Uw dokter dient uw voornaamste voorspraak en bron van informatie te zijn; vandaar dat veel kan afhangen van de zorg waarmee u een arts hebt gekozen. Een schrijver merkt op: „Besef dat artsen net zo zijn als ieder ander. Zij vertonen hetzelfde scala van goed en kwaad als de rest van de mensheid. De meeste artsen proberen hun best te doen voor hun patiënten, maar sommige is de opvatting ingeprent dat zij het recht hebben voor u te beslissen. Als de overtuiging of de persoonlijkheid van een arts botst met de uwe, is het het beste een andere arts te zoeken.”

Probeer een volledig en bevredigend antwoord op uw vragen te krijgen voordat u in enige behandeling toestemt. (Zie kader op blz. 8.) Begrijpt u iets niet, schroom dan niet dat te zeggen. Vraag of de uitleg in duidelijke, niet-medische taal gegeven kan worden. Het zou ook tactvol zijn ergens in het gesprek met de arts uw oprechte waardering te uiten voor zijn begrip voor uw op uw religieuze overtuiging gebaseerde standpunt.

Probeer op goede voet te komen met het ziekenhuispersoneel dat zich met u bezighoudt, met de verpleegkundigen bijvoorbeeld, want die kunnen en moeten een belangrijke bijdrage leveren tot uw verzorging en herstel. Vergewis u er wanneer zij met medicijnen of injecties komen van, dat die werkelijk voor u bestemd zijn. Dat is een zaak van praktische wijsheid, want ondanks de beste bedoelingen worden er fouten gemaakt.

Het ziekenhuispersoneel zal het waarschijnlijk erg druk hebben, maar bedenk dat de meesten van hen dit soort werk hebben gekozen omdat zij om mensen geven en echt willen helpen. U werkt mee als u probeert duidelijk uit te leggen wat u nodig hebt of wat u op uw hart hebt. Geen enkele verpleegkundige (of iemand anders van het personeel) heeft het recht u tot het doelwit van een verbaal offensief te maken met opmerkingen in de zin van: „Als u die behandeling niet accepteert, gaat u dood.” Rapporteer al zulke voorvallen aan de ziekenhuisdirectie en aan familieleden of uw geestelijk verzorger; zij zijn wellicht in staat voor u op te komen.

Wat te doen als er een probleem rijst

Het komt voor dat patiënten, ondanks de toepassing van al deze punten, ernstig in conflict raken met het medische apparaat. Wat moet u, hoewel zoiets zelden voorkomt, doen als u plotseling in zo’n situatie komt te verkeren?

Probeer in de eerste plaats niet in paniek te raken. Meestal is dit een moeilijk moment voor alle betrokkenen en lopen de emoties hoog op. Het kan dus een groot voordeel zijn als u kalm, redelijk en respectvol blijft. Ga in de tweede plaats na over welke hulpbronnen u zoal beschikt en schakel die in. Misschien heeft het ziekenhuis een patiëntenvertrouwenspersoon met wie u contact kunt opnemen en die u kan bijstaan.

Jehovah’s Getuigen staan erop contact op te nemen met hun gemeenteouderlingen. Deze wijze en ervaren raadgevers kunnen zelfs helpen bij het zoeken naar een ziekenhuis dat alle medewerking verleent als de situatie zo ernstig is dat een overbrenging nodig is.c Ware christenen zijn zich er ook van bewust dat zij zich op de macht van Jehovah God kunnen verlaten. In moeilijke situaties is er vaak geen enkelvoudige, allesomvattende oplossing, en in eigen kracht weten wij misschien niet precies wat te beginnen. Velen hebben ondervonden dat als alles is gedaan wat menselijkerwijs mogelijk is, het gebed tot God niet alleen troost maar ook onverwachte oplossingen brengt. — 1 Korinthiërs 10:13; Filippenzen 4:6, 7.

Hopelijk zult u niet met deze problemen te kampen krijgen, maar het is goed van tevoren regelingen te treffen. Bedenk ook dat er bepaalde dingen van u worden verwacht tijdens uw verblijf in het ziekenhuis. Het ziekenhuis is een uitstekende plaats om christelijke hoedanigheden tentoon te spreiden als geduld, dankbaarheid voor betoonde vriendelijkheid en vooral erkentelijkheid tegenover degenen die u helpen. Een korte brief aan het ziekenhuispersoneel na uw ontslag, of zelfs een kleine traktatie als uiting van waardering, laten een blijvende indruk achter. Uw verblijf in het ziekenhuis kan u een gelegenheid verschaffen om een getuigenis te geven door uw eigen voorbeeldige gedrag, en daarmee bijdragen tot de voortreffelijke reputatie die ware christenen als patiënt genieten. — 1 Petrus 2:12.

[Voetnoten]

[Kader op blz. 5]

Als u in een ziekenhuis opgenomen moet worden

Checklijst:

* 1. Heb geldig „Medische richtlijn/ontheffing”-document bij u of een schriftelijke, getekende verklaring met uw wensen.

* 2. Kies uw dokter met zorg.

* 3. Vergewis u ervan of de opname noodzakelijk is.

* 4. Lees de opnameformulieren goed door en vul ze nauwkeurig in. Bent u een van Jehovah’s Getuigen, identificeer u dan prompt als zodanig.

* 5. Neem het minimum aan persoonlijke benodigdheden mee, zoals een ochtendjas, toiletspullen en leesmateriaal.

* 6. Laat eventuele sieraden, de meeste elektrische apparaten en extra geld thuis.

[Kader op blz. 7]

De rechten van de patiënt

Als een patiënt een ziekenhuis binnenstapt, moet hij zich niet laten imponeren door de entourage en zich tot een nul gedegradeerd voelen. Hij heeft rechten die de meeste ziekenhuizen en mensen in de medische sector graag respecteren. Hier volgt een samenvatting gebaseerd op een lijst van tien rechten in het boek How to Stay Out Of the Hospital, door Lila L. Anastas, verpleegkundige.d

De patiënt heeft het recht:

1. Op attente en respectvolle verzorging door bekwaam personeel.

2. Van zijn arts volledige en actuele inlichtingen te ontvangen over zijn diagnose, behandeling en prognose in termen die de patiënt kan begrijpen.

3. Van zijn arts de nodige inlichtingen te ontvangen om vóór de aanvang van enige procedure en/of behandeling zijn ’geïnformeerde toestemming’ te kunnen geven. Waar medisch interessante alternatieven bestaan, heeft de patiënt recht op die informatie.

4. Behandeling te weigeren voor zover de wet dat toelaat.

5. Te verwachten dat zijn privacy ten aanzien van zijn eigen medische verzorgingsprogramma zo veel mogelijk in acht wordt genomen.

6. Te verwachten dat alle mededelingen en verslagen betrekking hebbend op zijn behandeling, als vertrouwelijk worden behandeld.

7. Te verwachten dat een ziekenhuis, binnen de bestaande mogelijkheden, redelijk gevolg geeft aan het verzoek van een patiënt om diensten of om overbrenging naar een ander ziekenhuis als dit medisch toelaatbaar is.

8. Inlichtingen te ontvangen over elk samenwerkingsverband tussen het ziekenhuis en andere gezondheidszorg- en onderwijsinstellingen voor zover het om zijn verzorging gaat.

9. Op de hoogte gebracht te worden als het ziekenhuis van plan is mee te doen aan of over te gaan tot medische experimenten op mensen die van invloed zijn op zijn verzorging of behandeling.

10. Redelijke continuïteit van de verzorging te verwachten en van tevoren te weten welke artsen geraadpleegd kunnen worden en waar.

[Voetnoot]

[Kader op blz. 8]

Bescherming en inspraak van patiënten

„Evenmin als een beklaagde voor de rechtbank dient te verschijnen zonder advocaat, dient een patiënt een ziekenhuis in een grote stad binnen te stappen zonder een familielid of goede vriend die bereid is de belangen van de patiënt te behartigen en het voor hem op te nemen als dat nodig is.” — June Bingham, The Washington Post, 12 augustus 1990.

„Door de eeuwen heen is het idee dat patiënten inspraak moeten hebben in medische beslissingen, strijdig geweest met het denken en handelen van artsen. En patiënten zijn er door bittere ervaring achter gekomen dat het stellen van te veel wat dieper gaande vragen een barrière tussen hen en ons kan scheppen, daar wij zulke vragen maar al te vaak verafschuwen.

Niettemin is het idee dat wij weten wat in het belang van onze patiënten is en dat wij daarom ten behoeve van hen kunnen handelen zonder navraag te doen, zo volslagen onwaar dat men zich slechts kan verbazen over het vuur waarmee dat idee is verdedigd. . . .

Wij kunnen het met patiënten oneens zijn, zelfs met hen redetwisten, hen zelfs ompraten, maar wij moeten dat allemaal doen uit het oogpunt van bezorgdheid voor hen. Uiteindelijk moeten wij respecteren wat patiënten al dan niet van ons verlangen.” — Dr. Jay Katz, psychiater, hoogleraar aan de Yale University, The Medical Post, Canada.

„Patiënten zijn geen kleine kinderen en artsen zijn geen ouders. . . . Ja, het lijkt vreemd dat wij studenten in de medicijnen, en ook artsen, eraan moeten herinneren dat patiënten ook naar hun afspraken met artsen komen met de verwachting . . . dat zij vertrouwd worden en zelf vertrouwen kunnen hebben, dat zij op eigen benen mogen staan en er geen misbruik wordt gemaakt van hun afhankelijkheid, dat er tegen hen gepraat en naar hen geluisterd wordt, dat zij als gelijken worden behandeld en dat hun niet de wet wordt voorgeschreven, dat hun levenswijze met respect wordt behandeld, en dat zij hun leven mogen leiden op de manier waarvoor zij zelf gekozen hebben.” — The Silent World of Doctor and Patient, door dr. Jay Katz.

„Het dienstbetoon begint bij ons contact met patiënten. Zo’n vier miljoen contacten met patiënten per dag stellen de Amerikaanse artsen in de gelegenheid niet alleen onze bekwaamheid te tonen maar ook ons oprechte medeleven, onze zorgzaamheid en onze toewijding voor elke individuele patiënt die wij dienen.” — James E. Davis, arts, president van de American Medical Association.