„Ik wil het NU!” — De eeuw van het instant-geluk

Kleine Johnny wil met zijn houding laten zien hoe intens hij lijdt, maar het kost u moeite uw lachen in te houden. Zijn schouders hangen, zijn knieën zijn als van rubber, hij loopt met loden voeten. Zijn gezicht staat potsierlijk verdrietig — gerimpeld voorhoofd, smekende ogen en een smartelijk vertrokken mond. Er is maar één ding dat hem interesseert: het toetje.

„Maar Mamma”, zeurt hij. Verder komt hij niet. Zijn moeder draait zich snel naar hem toe met de schaal en lepel in haar hand. „Voor de laatste keer, Johnny, NEE!”, zegt zij onvermurwbaar. „Als je nu al van je toetje eet, lust je straks je eten niet. We eten trouwens al over vijftien minuten!”

„Maar ik wil NU een beetje!”, jengelt hij. Zijn moeder houdt op met roeren en kijkt haar zoon strak aan. Hij kent die blik; hij is zo verstandig zich terug te trekken om in stilte te lijden in de aangrenzende kamer. Hij is al gauw afgeleid en is tegen de tijd dat het avondeten klaar is het hele toetje vergeten.

Kinderen schijnen zich soms bijna niet los te kunnen maken van het moment. Als zij iets willen, willen zij het nu. Het idee van wachten op een grotere beloning of van zich een pleziertje ontzeggen omdat zij er later nadeel van kunnen ondervinden, is voor hen heel moeilijk te bevatten. Toch is het een idee dat zij — en over het algemeen wij allemaal — moeten leren.

Bij een recent onderzoek door wetenschappers aan de Columbia University in de Verenigde Staten werd het vermogen van kleine kinderen bestudeerd om met het vervullen van hun wensen te wachten als daar een begeerde beloning tegenover stond. De kinderen werd de keuze tussen twee traktaties geboden, de ene iets begerenswaardiger dan de andere — één koekje of twee, zeg maar. Zij konden de grootste traktatie alleen krijgen als zij wachtten tot de onderwijzer terugkwam. Zij konden echter op elk moment een einde maken aan het wachten door op een bel te drukken, waarna zij de kleinste traktatie kregen en de grootste verspeelden. Wetenschappers legden hun gedrag vast en gingen de ontwikkeling van deze zelfde kinderen tien jaar later na.

Volgens een bericht in het blad Science verging het de kinderen die het vervullen van hun wensen het beste konden uitstellen, als adolescenten beter. Zij brachten het er in de maatschappij en op school beter af en hadden minder moeite met het verwerken van spanningen en frustraties. Het is duidelijk dat het vermogen om het vervullen van eigen wensen uit te stellen, een uiterst belangrijke vaardigheid in het leven is, die ook volwassenen tot voordeel strekt.

Wij staan allemaal dagelijks voor het probleem te moeten kiezen tussen instant-geluk en een latere vervulling van onze wensen. Sommige keuzen lijken onbeduidend: ’Zal ik dat stuk cake opeten of op mijn calorieën letten?’ ’Zal ik tv-kijken of kan ik mijn tijd beter gebruiken?’ ’Zal ik die opmerking eruit gooien of mijn mond houden?’ In elk van deze gevallen moeten wij het aantrekkelijke van de onmiddellijke voldoening afwegen tegen de gevolgen op langere termijn. Toegegeven, dit zijn misschien geen wereldschokkende kwesties.

Verstrekkender zijn de morele beslissingen waar mensen voor komen te staan: ’Zal ik liegen om me uit die situatie te redden, of moet ik naar een eerlijke en tactvolle manier zoeken?’ ’Zal ik op dat flirten ingaan en zien wat er gebeurt, of zal ik mijn huwelijk in ere houden?’ ’Zal ik met de grote massa meedoen en marihuana roken, of zal ik me aan de wet houden en mijn lichaam beschermen?’ Zoals u ongetwijfeld geconstateerd hebt, kan het leven van iemand die voor instant-geluk kiest, in een mum van tijd een puinhoop worden.

In het blad Science werd het als volgt onder woorden gebracht: „Om doeltreffend te functioneren, moeten mensen vrijwillig de onmiddellijke vervulling van hun wensen uitstellen en volharden in doelgericht gedrag met het oog op latere resultaten.” Wij zullen dus waarschijnlijk geen goed leven leiden als wij het niet kunnen laten elke neiging die bij ons opkomt onmiddellijk te bevredigen.

Niettemin leven wij in een wereld die bezeten is van instant-geluk, een wereld waarin talloze duizenden volwassen versies van kleine Johnny schijnen rond te lopen, eropuit nu te bemachtigen wat zij willen, blind voor de gevolgen. Dat is de houding die bepalend is geweest voor onze hedendaagse wereld, en die is daar niet beter van geworden.