Engelands „gekke koeien”-dilemma

Door Ontwaakt!-correspondent in Groot-Brittannië

IN NOVEMBER 1986 deden zich de eerste gevallen voor van een verontrustende ziekte onder rundvee in Engeland. Sindsdien zijn reeds meer dan 11.000 dieren besmet, terwijl er per week soms wel 200 nieuwe gevallen worden gemeld. Hoewel de ziekte officieel bovine spongieuze encefalopathie — afgekort BSE — heet, hebben de media de ziekte vanwege haar akelige symptomen al snel de naam „gekke koeien”-ziekte toegekend.

Wat is BSE, hoe is het ontstaan en waarom is men zo bezorgd?

BSE is een vorm van dementie waarbij delen van de hersenen verwoest zijn door abnormale eiwitten, omschreven als „onconventionele infectueuze agentia”. Bekeken onder een microscoop, heeft het aangetaste orgaan een sponsachtig uiterlijk, vol met gaten. Wanneer de ziekte voortschrijdt, wordt het dier prikkelbaar en valt af, en als het geen controle meer heeft over zijn poten, zakt het ineen en sterft, of moet afgemaakt worden.

BSE heeft zich bij rundvee ontwikkeld uit scrapie, een nauw verwante dementie die in Engeland bij schapen voorkomt. Hoe is dit gebeurd?

Modern veevoer

De koe is een dier dat graast en herkauwt en gewoonlijk leeft van plantaardig voedsel, hoofdzakelijk gras. De laatste tijd hebben Britse veevoerfabrikanten echter een onnatuurlijk eiwitsupplement aan het normale voer toegevoegd. Dit bestaat uit slachtafval, waaronder ook dat van schapen met scrapie, welk slachtafval wordt vermalen, gekookt en gedroogd. Niet alleen rundvee is besmet, maar ook zijn vijf soorten antilopen, waaronder een zeldzame Arabische oryx, in Britse dierentuinen aan deze hersenziekte gestorven. Deze dieren werden allemaal gevoerd met dit commerciële veevoer. Gefokte nertsen hebben een verwante ziekte opgelopen, waarschijnlijk omdat ze gevoerd werden met rauw slachtafval van schapen.

Tests wijzen uit dat BSE en scrapie allebei in ongewone mate bestand zijn tegen hoge temperaturen, ioniserende straling en ultraviolet licht. Gewoon koken en andere vormen van sterilisatie zullen deze mysterieuze ziekteverwekkers niet doden. Alhoewel er geen duidelijk bewijs is dat mensen ooit besmet zijn met scrapie, rijst de zorgwekkende vraag: Welk gevaar vormt BSE voor mensen die rundvleesprodukten eten?

Verbinding met de mens?

„Niemand hoeft zich in dit land of elders zorgen te maken over BSE”, is het officiële standpunt van de Britse regering, onder woorden gebracht door John Gummer, minister van Landbouw. Maar niet iedereen is daar zo zeker van. Richard Lacey, hoogleraar in de klinische microbiologie aan de Leeds University in Engeland, schrijft in The Independent: „Als de koe deze ziekte door haar voer opliep, vond de overdracht, in ieder geval in het begin, oraal plaats. Dit schept de mogelijkheid van orale overdracht op mensen.”

Overeenkomstig deze redenering heeft Duitsland alle invoer van Brits rundvlees verboden omdat niet gegarandeerd kan worden dat het van BSE-vrij vee afkomstig is. De Verenigde Staten hebben de invoer van rundvee, embryo’s en sperma van rundvee uit Engeland verboden. De USSR is verder gegaan door ook de invoer van vlees en melkprodukten van schapen en geiten te verbieden, vanwege BSE. Sommige kostscholen in Engeland hebben besloten alleen rundvlees te serveren van veestapels waar blijkens een officiële verklaring geen BSE heerst.

De regering heeft, naast andere genomen maatregelen, de verkoop van bepaald rundvleesafval verboden. Het Britse volk geeft per jaar meer dan $3.000.000.000 uit aan rundvlees en rundvleesgerechten, zoals hamburgers en pasteitjes, en moet gerustgesteld worden dat hun gezondheid geen gevaar loopt. Toch wordt in een officieel rapport van de regering toegegeven dat „het nog wel tien jaar of langer kan duren voordat de verzekering kan worden gegeven” dat BSE niet van vee op mensen overdraagbaar is. Dr. Richard Kimberlin, voormalig directeur van een wetenschapsgroep voor neuropathogenese in Edinburgh, legt uit: „De moeilijkheid is de lengte van de incubatietijd. Als BSE een gevaar vormt voor de volksgezondheid, zal het tegen de tijd dat dat zich manifesteert in een toename van het aantal patiënten met CJD, te laat zijn om iets te doen voor de bevolking die al aan de ziekte blootgesteld is.”a

Ondertussen zijn geleerden naarstig op zoek naar nieuw, onweerlegbaar bewijsmateriaal om deze angsten te verminderen, en de Britse regering heeft $20.000.000 uitgetrokken ter ondersteuning van dit onderzoek. De British Medical Journal brengt echter nuchter onder de aandacht: „De veiligheid van rundvlees is nog niet getest en zal misschien nooit getest kunnen worden.”

Zou u het eten?

Wat het effect ook is op de volksgezondheid, het BSE-debat heeft de algemene aandacht gevestigd op de gewoonte om dierlijk afval opnieuw te gebruiken. Brits rund- en pluimvee wordt nog steeds gevoerd met bewerkte kippemest, in de handel bekendstaand als DPM (dried poultry manure), een mengsel van uitwerpselen, veren en dode vogels. Gedroogd varkensbloed, op smaak gebracht met chocolade, wordt aan kalveren gegeven. Weliswaar sinds juli 1988 niet meer toegestaan als voer voor rundvee, worden er nog steeds complete schapekoppen en verder slachtafval vermalen en gevoerd aan varkens en pluimvee. Zulke praktijken zijn in een officieel rapport van de regering veroordeeld als ’onnatuurlijk’. Sommigen rechtvaardigen deze praktijken misschien als doelmatigheid en zuinigheid in de voedselproduktie. Maar weegt dit op tegen de gevolgen voor de gezondheid?

[Voetnoten]

[Illustratie op blz. 17]

Ontstaan van vacuolen (holten) in hersenen van koe met BSE

[Verantwoording]

J. A. H. Wells, Crown Copyright Material