Het streven naar een lang leven

HET streven naar een langer leven is bijna zo oud als het leven zelf. Het wekt dan ook geen verbazing dat het in de geschiedenis, zowel de oude als de moderne, wemelt van de verhalen en legenden over mensen die naar het geheim van een lang leven zochten.

Zo wil een avontuurlijke geschiedenis ons doen geloven dat de Spaanse ontdekkingsreiziger Juan Ponce de León op zoek was naar een bron der jeugd toen hij in het jaar 1513 van Porto Rico noordwaarts koerste. Tijdgenoten verklaarden echter dat hij uit was op slaven en nieuw land. Hij ontdekte geen bron die mensen hun jeugd teruggaf, maar wat nu Florida is. De legende bestaat echter nog.

Verder terug in de tijd vertelt het Akkadische Gilgamesj-epos, ontleend aan kleitabletten die van vóór de achttiende eeuw v.G.T. dateren, hoe Gilgamesj nadat zijn vriend Enkidoe was gestorven, geobsedeerd raakte door de angst te zullen sterven. Het beschrijft zijn reizen en krachtige maar vruchteloze pogingen om onsterfelijkheid te verwerven.

Recenter, in 1933, schilderde James Hilton in zijn roman Lost Horizon een denkbeeldig land dat hij Shangri-la noemde. Daar genoten de bewoners een bijna volmaakt en zeer langdurig leven in een paradijselijke omgeving.

Ook nu zijn er mensen die zich fanatiek bezighouden met ongewone en wonderlijke programma’s die een beter en langer leven beloven. Anderen kiezen echter voor een pragmatischer benadering. Zij leggen zich strakke gezondheidsregels op of houden zich aan een streng dieet en een vast schema voor lichaamsbeweging. Zij hopen dat dit hen zal helpen er jonger uit te zien en zich beter te voelen.

Dit alles onderstreept de fundamentele wens van mensen om langer en gelukkiger te leven.

De wetenschappelijke benadering

De studie van het ouder worden en van de problemen waarmee bejaarden kampen, heeft zich tot een serieuze wetenschap ontwikkeld. Geleerden van naam denken dat zij op het punt staan de oorzaak van het ouder worden te ontdekken. Sommigen denken dat het verouderingsproces volgens een genetisch vastgelegd programma verloopt. Anderen zijn van mening dat het het cumulatieve gevolg is van ziekten die het organisme aantasten en van schadelijke bijprodukten van de stofwisseling. Weer anderen schrijven het ouder worden toe aan hormonen of het immuunsysteem. Geleerden denken dat als de specifieke oorzaak van de veroudering kan worden vastgesteld, ze misschien uitgebannen kan worden.

In het streven naar onsterfelijkheid wordt de grens tussen wetenschap en science fiction steeds vager. Klonen is daar één voorbeeld van. Men stelt zich voor door cel- en genmanipulatie een identieke kopie van iemands lichaam te produceren. Wanneer lichaamsdelen dan ziek worden of het begeven, kan uit deze kloon een nieuw orgaan genomen en getransplanteerd worden, ongeveer zoals een kapot onderdeel van een auto wordt vervangen door een nieuw reserveonderdeel. Sommige geleerden beweren dat de mogelijkheden met dit klonen in theorie onbegrensd zijn.

Nog een stap verder gaat het proces dat men cryonica noemt. Als iemand sterft, zo verklaren voorstanders van deze aanpak, kan het lichaam ingevroren worden, zodat het geconserveerd blijft totdat er een geneesmiddel is gevonden voor wat nu ongeneeslijk is. Dan kan het lichaam ontdooid, gereanimeerd en genezen worden — hopelijk voor een langer en gelukkiger leven.

Wat is er gezien alle moeite en de talloze miljoenen die aan het onderzoek zijn besteed, bereikt? Zijn wij iets dichter bij de verlossing van het juk des doods gekomen dan al die miljarden mensen die vóór ons hebben geleefd en gestorven zijn?

Wat zijn de vooruitzichten?

Te oordelen naar de optimistische uitspraken en voorspellingen van sommigen die aan zulk onderzoek hebben deelgenomen, lijkt het wel dat een veel langer leven dan wij gewend zijn vlak om de hoek ligt. Hier volgen enkele voorbeelden, bijeengesprokkeld uit het einde van de jaren ’60.

„De kennis die wij bij dit speuren opdoen, zal ons de wapens geven die wij nodig hebben om de laatste vijand — de Dood — op zijn eigen terrein te bevechten. Ze zal relatieve onsterfelijkheid binnen ons bereik brengen . . . Het zou in onze tijd kunnen gebeuren.” — Alan E. Nourse, arts en schrijver.

„Wij zullen het verouderingsprobleem volkomen uit de weg ruimen, zodat ongelukken in wezen nog de enige doodsoorzaak zullen zijn.” — Augustus B. Kinzel, indertijd directeur van het Salk Institute for Biological Studies.

„Onsterfelijkheid (in de zin van onbeperkt verlengd leven) is technisch bereikbaar, niet alleen voor onze nakomelingen maar ook voor onszelf.” — Robert C. W. Ettinger in The Prospect of Immortality.

Hoewel destijds niet alle gerontologen en onderzoekers dit enthousiasme deelden, bleken deskundigen het er wel algemeen over eens te zijn dat men tegen het begin van de 21ste eeuw vat zou hebben op het verouderingsproces en het leven beduidend verlengd zou worden.

Hoe ziet het beeld eruit nu wij ons veel dichter bij het begin van de 21ste eeuw bevinden? Ligt een langer leven, laat staan onsterfelijkheid, binnen het bereik? Sta eens stil bij de volgende opmerkingen.

„Veel gerontologen zullen ermee instemmen dat het zeer verwarrende tijden voor ons zijn. Wij weten niet wat het onderliggende mechanisme van de veroudering is en zijn al evenmin in staat de verouderingssnelheid in precieze biochemische termen te meten.” — Journal of Gerontology, september 1986.

„Niemand weet precies wat het verouderingsproces is of waarom het bij verschillende mensen verschillend verloopt. Evenmin weet iemand hoe de levensduur van de mens te verlengen, ondanks de vaak bedrieglijke en soms gevaarlijke beweringen van de handelaren in ’langer leven’ en anderen die geldelijk voordeel weten te trekken uit de angsten en kwalen van de bejaarden.” — FDA Consumer, het officiële orgaan van de Amerikaanse Dienst voor Voedings- en Geneesmiddelen, oktober 1988.

De in het verleden gedane voorspellingen over het overwinnen van de dood en het onbeperkt verlengen van het leven waren duidelijk al te enthousiast. Onsterfelijkheid door de wetenschap is nog steeds een onwaarschijnlijke droom. Wil dit zeggen dat er, totdat er een belangrijke doorbraak in de wetenschap of de technologie plaatsvindt, niets gedaan kan worden om het leven te verlengen of op zijn minst te verbeteren?

Nu een langer en gelukkiger leven?

Hoewel de onderzoekers het geheim van een lang leven niet ontsluierd hebben, zijn zij wel heel wat te weten gekomen over het leven en het verouderingsproces. En een deel van de aldus verworven kennis kan met goed gevolg gebruikt worden.

Experimenten met dieren hebben bijvoorbeeld onthuld dat „onder zorgvuldig gecontroleerde condities veel minder voeding geven de maximale levensduur met meer dan 50 procent kan verlengen en het optreden en de ernst van veel leeftijdgebonden problemen kan vertragen”, aldus de Londense Times. Dit is aanleiding geweest tot studies waarbij werd nagegaan of dit ook voor mensen opgaat.

Bijgevolg beveelt dr. Roy Walford in zijn boek The 120-Year Diet een calorie- en vetarm dieet met hoge voedingswaarde aan, gepaard met goede en regelmatige lichaamsbeweging. Hij wijst op de bevolking van Okinawa als voorbeeld. Vergeleken bij het dieet van de gemiddelde Japanner bevat dat van hen ongeveer 40 procent minder calorieën; toch hebben zij „vijf- tot veertigmaal zoveel honderdjarigen als andere Japanse eilanden”.

De autochtone bewoners van het Kaukasusgebied in het westen van de Sovjet-Unie zijn een ander vaak geciteerd voorbeeld van hoge ouderdom. Sula Benet, die onder de Kaukasiërs heeft gewoond, berichtte in haar boek How to Live to Be 100 dat een ongewoon hoog aantal van deze mensen als zij al ver over de honderd zijn, nog een gezond en actief leven leidt, en naar verluidt hebben verscheidenen van hen langer dan 140 jaar geleefd. Zij merkte op dat „twee factoren constant blijven in het Kaukasische dieet: 1. Niet te veel eten . . . 2. Een uitzonderlijk hoge opname van natuurlijke vitaminen in verse groenten.” Daarnaast „verschaft hun werk hun niet alleen lichaamsbeweging, maar ook de wetenschap dat zij zelf een betekenisvolle bijdrage leveren aan hun gemeenschap”.

Wat u kunt doen

Is verhuizen naar Okinawa of de Kaukasus of een ander gebied waar de inheemse bevolking langer leeft de oplossing? Waarschijnlijk niet. Maar er zijn een paar dingen die u wel kunt doen. U kunt de goede gewoonten van die langlevende mensen overnemen en de raad opvolgen van bekwame artsen, voedingsdeskundigen en gezondheidsexperts.

Zij bevelen bijna eenstemmig een leven van matigheid aan. Dit betekent niet alleen dat u zich bewust bent van de hoeveelheid voedsel die u eet, maar ook dat u erop bedacht bent voedzame en gezonde voedingsmiddelen die verkrijgbaar zijn te eten. De goede uitwerking van regelmatige lichaamsbeweging is ook bekend. Een redelijke poging om deze beginselen toe te passen en de schadelijke gewoonten van de moderne samenleving, zoals roken, druggebruik en alcoholmisbruik, af te leren, moet wel tot gevolg hebben dat u zich beter voelt.

Hoe beter wij ons lichaam behandelen, hoe gezonder wij zullen zijn, dat is logisch. En hoe gezonder wij zijn, des te groter onze kansen langer te leven. Maar ongeacht wat wij doen, de gemiddelde levensduur blijft de bijbelse zeventig of tachtig jaar (Psalm 90:10). Bestaat er enige hoop dat deze levensduur ooit verlengd zal worden, en zo ja, met hoeveel tijd?

[Kader op blz. 5]

HOE OUD BENT U?

Of u het beseft of niet, u bent veel ouder dan u misschien denkt. De biologie leert ons dat bij de geboorte van een meisje haar eierstokken reeds alle eicellen of eitjes bevatten die zij ooit zal produceren. Dit betekent dat als uw moeder dertig jaar was toen u werd verwekt, het eitje waaruit u zich uiteindelijk hebt ontwikkeld reeds dertig jaar oud was.

Daardoor voelt u zich waarschijnlijk niet ouder, maar u wordt wel elke dag iets ouder. Jong of oud, ouder worden wij allemaal, en de meesten van ons stellen er belang in dat proces te vertragen — het stop te zetten zelfs.