Het eeuwenoude conflict schoonmoeder/schoondochter

„IK KAN uw gezicht niet meer zíen!”, schreeuwde Foedjiko tegen haar schoonmoeder, Tomiko. Foedjiko was het beu gecommandeerd te worden. Hoewel het haar gelukt was uiterlijk kalm te blijven, leed zij inwendig. „Innerlijk was ik bitter gestemd”, zegt zij. „Ik was mezelf niet. Ik kon het gewoon niet verdragen zo elke dag te moeten leven.”

Een oude alleenstaande vrouw in Japan vertelt: „Ik werd door mijn zoon en zijn vrouw in de steek gelaten. Nu hoef ik me geen zorgen meer te maken over anderen, en ik leef zoals ik dat wil, maar als de zon ondergaat, voel ik me wel eenzaam.”

Het eeuwenoude conflict tussen schoonmoeder en schoondochter is universeel. „Helaas”, zo merkt Dulcie Boling, redactrice van een Australisch tijdschrift op, „zijn sommige vrouwen gewoon altijd jaloers op hun schoondochters. . . . Je kunt er heel weinig aan doen; je moet gewoon op je tanden bijten.” In de Oriënt bestaan zelfs legenden over oude vrouwen die op aanstichting van hun schoondochters in de bergen werden achtergelaten.

Tegenwoordig is dit conflict ingewikkelder dan ooit. Volgens de statistieken neemt de levensverwachting toe, worden gezinnen kleiner en wordt de kloof tussen de levensduur van mannen en vrouwen breder. Wat is het gevolg geweest? Daar meer vrouwen de 70 en 80 overschrijden, is het conflict tussen moeders en schoondochters een afmattende marathon geworden, niet de 100-metersprint die het vroeger was.

Wat willen de bejaarden?

Hoe willen bejaarde ouders in weerwil van deze conflicten verzorgd worden als zij de keus hebben? „De afgelopen twintig jaar”, aldus Jacob S. Siegel en Cynthia M. Taeuber, die zich met demografisch onderzoek bezighouden, „waren zowel mannen als vrouwen veel minder geneigd bij andere mensen in te wonen als zij geen huwelijkspartner meer hadden.” Elaine M. Brody, voormalig hoofd van bij het Amerikaanse Departement van Welzijnszorg, voegt daaraan toe dat in de Verenigde Staten „bejaarden er de voorkeur aan geven niet bij familie in te wonen”. Vaak wonen hun kinderen in de buurt, komen op bezoek en verzorgen hen.

Oosterse mensen hebben het liever anders. Volgens een internationaal onderzoek ingesteld door het Japanse Bureau voor Management en Coördinatie willen de meeste bejaarden in Japan en Thailand bij hun familie inwonen. Uit het onderzoek bleek dat dit in Thailand bij 61 procent en in Japan bij 51 procent van de bejaarden inderdaad het geval is.

Natuurlijk wordt daar ook in het Westen vaak voor gekozen. Heel oude of bedlegerige ouders wonen vaak bij hun kinderen in. In Frankrijk is het gebruikelijk dat personen boven de 75 die hun levenspartner overleven, bij een van hun kinderen gaan inwonen.

Het voor en tegen accepteren

Als twee of drie generaties besluiten onder één dak te wonen, zijn daar natuurlijk bepaalde voordelen aan verbonden. De bejaarden voelen zich veiliger en minder eenzaam. De jongere generatie kan leren van de ervaring van de ouderen en het heeft ook economische voordelen.

Daar staat echter tegenover dat als de relatie schoonmoeder/schoondochter al gespannen is, ze bij inwoning helemaal vast kan lopen. In Japan bijvoorbeeld, waar bejaarde ouders traditiegetrouw bij de oudste zoon en zijn gezin inwonen, is het conflict tussen moeders en schoondochters spreekwoordelijk.

Wat kunt u doen als u in zo’n situatie verkeert? In zijn boek America’s Older Population zegt Paul E. Zopf jr., hoogleraar in de sociologie aan het Guilford College: „De familie schept ook conflicten en de gelegenheid conflicten op te lossen. Het vermogen conflicten te beheersen en een vruchtbare interactie te hebben met bejaarde familieleden kan een bekwaamheid zijn die ook bij andere relaties doorwerkt.”

Bezie de zaak dus positief. Als u leert familieconflicten te beheersen, zult u waarschijnlijk ook bedrevener worden in het beheersen van andere netelige situaties. Aanvaard het als een uitdaging en het zal u ten goede komen. Laten wij de problemen die het inwonen bij schoonfamilie met zich meebrengt eens onderzoeken en zien hoe zulke problemen met succes aangepakt kunnen worden. En ook al verkeert u thans niet in zo’n situatie, u kunt toch uw voordeel doen met het beschouwen van de beginselen die erbij betrokken zijn.

[Kader op blz. 4]

Meer ouders dan kinderen

Volgens de demograaf Samuel Preston heeft het gemiddelde echtpaar thans, voor het eerst in de geschiedenis, meer ouders dan kinderen. Het probleem waarvoor veel hedendaagse echtparen zich gesteld zien is, hoe zij het evenwicht kunnen bewaren in hun verantwoordelijkheid voor twee stel ouders te moeten zorgen.