De Nieuwe Welshe Bijbel — Een verbetering?

Door Ontwaakt!-correspondent in Groot-Brittannië

„Het is niet de bedoeling dat Y Beibl Cymraeg Newydd [De Nieuwe Welshe Bijbel] de William Morgan Bijbel [hierboven] [Welshe bijbeltekst] zal vervangen, maar dat hij zijn plaats gaat innemen naast zijn klassieke voorganger”, aldus het Bijbelgenootschap. Wie was William Morgan en wat valt er over de Welshe taal en deze bijbelvertalingen te zeggen?

WALES, het prachtige, bergachtige stuk land van ongeveer 21.000 km² dat in het westen tegen de Engelse grens ligt, heeft twee officiële talen, Welsh en Engels. Het Welsh is een oude taal, ouder dan het Engels, die afstamt van de Keltische tak van de Indo-europese taalfamilie. Thans heeft het land een bevolking van iets minder dan drie miljoen, maar slechts één op de vier spreekt Welsh. De bijbel is echter pas sinds de zestiende eeuw in het Welsh beschikbaar.

Het boek dat een taal redde

De Welshe vertaling van de christelijke Griekse Geschriften was tegen 1567 voltooid. Ze was voornamelijk het werk van twee geleerden, William Salesbury en Richard Davies, terwijl Thomas Huet het boek Openbaring vertaalde. William Morgan, een kenner van het Hebreeuws, Grieks en Latijn, corrigeerde hun vertalingen later en voegde er zijn vertaling van de Hebreeuwse Geschriften aan toe. Uiteindelijk werd de volledige bijbel in 1588 gedrukt, waardoor het doel werd verwezenlijkt ’dat iedere bewoner van Wales de waarheid uit de Heilige Schrift in zijn eigen taal uit de bron tot zich kon nemen’. — Wales — A History, door Wynford Vaughan-Thomas.

Na de publikatie van de Engelse King James Version in 1611, werden er door Morgans opvolger, Richard Parry, herzieningen aangebracht, en zijn uitgave is tot op de dag van vandaag in gebruik. Maar, zoals The Bible in Wales het stelt, „Parry’s bijbel onthield de mensen van Wales een aantal voordelen van Morgans wetenschappelijke gedegenheid”.

William Morgans vertaling was een opmerkelijke prestatie. Hij bewees ook een meesterlijk prozaïst te zijn. Toch stond hem geen enkel voorbeeld ter beschikking, daar er tot op die tijd nauwelijks iets anders dan poëzie in het Welsh was geschreven. Zijn warme, waardige stijl en vloeiende uitdrukkingswijze werd op het gebied van zowel proza als spreken maatgevend voor het Welshe volk, en dat 400 jaar lang. Maar er werd meer door bereikt. „Als er ooit één enkel boek is geweest dat een taal redde,” aldus de Welshe historicus Wynford Vaughan-Thomas, „dan is het de bijbel in het Welsh.”

Iets essentieels niet behouden

Ter herdenking van de 400ste verjaardag van de Welshe bijbel verscheen in 1988 een nieuwe vertaling, het resultaat van 25 jaar werk. Wat zijn enkele kenmerken ervan, en hoe laat ze zich met William Morgans bijbel vergelijken?

Het Welsh is gelijk iedere andere taal in de loop der eeuwen veranderd en verder ontwikkeld. Er kon dan ook verwacht worden dat Y Beibl Cymraeg Newydd geschreven moest zijn in „idiomatisch Welsh dat begrijpelijk is voor lezers aan het eind van de 20ste eeuw”. De hoop dat „deze nieuwe moderne vertaling een duidelijk begrip van het Woord van God zal brengen en het volk van Wales tot een nieuw besef van zijn boodschap zal leiden”, is beslist heel nobel. Wat valt er echter te zeggen over de bewering dat „de vertalers zich in de allereerste plaats ten doel hebben gesteld de betekenis van de oorspronkelijke grondteksten zo nauwkeurig en getrouw mogelijk over te brengen”? Hoe steekhoudend is die bewering?

In de Hebreeuwse Geschriften komt de naam van God voor in de vorm van het Tetragrammaton, יהוה, wat in het Welsh vertaald wordt als Jehofa, of Jehofah. Op de vraag welke gedragslijn Y Beibl Cymraeg Newydd bij het vertalen van dit Tetragrammaton zou volgen, antwoordde het vertaalcomité: „Wat Jehofah betreft, dit is een kunstmatige naam! . . . Het [Jehofah] klinkt misschien edel, maar het heeft geen enkele overeenkomst met ook maar iets in de oorspronkelijke taal van de bijbel . . . Het woord [het Tetragrammaton] mag dan meer dan zevenduizend maal in de bijbel staan, maar de Joden zeiden iedere keer (de) HEER.” Daarom verkoos het comité, blijkbaar geleid door de joodse traditie, de persoonlijke naam van God niet te vertalen, maar deze in plaats daarvan door ARGLWYDD (HEER) te vervangen. Hoewel de vertalers bezwaar maken tegen het gebruik van Jehofah, geven zij in hun „Inleiding tot het Oude Testament” toe dat er een andere, „traditionele manier [is] om de goddelijke naam te vertalen . . . Yahweh”. Waarom dan tenminste die niet gebruikt?

The New English Bible zegt in een voetnoot bij Exodus 3:15: „De Hebreeuwse medeklinkers zijn YHWH, waarschijnlijk uitgesproken als Yahweh, maar traditioneel gelezen als Jehovah.” In de moderne New Jerusalem Bible is het Tetragrammaton vertaald met „Yahweh” — dit, zoals in het Voorwoord van de redacteur wordt erkend, omdat „zeggen ’De Heer is God’ beslist tautologisch is [een overbodige of zinloze herhaling], terwijl de uitdrukking ’Yahweh is God’ dat niet is”. Toch is dit nu precies wat Y Beibl Cymraeg Newydd doet als hij bijvoorbeeld vers 3 van Psalm 100 vertaalt met „Gwybyddwch mai’r ARGLWYDD sydd Dduw” [„Weet dat de HEER God is”].

Hoewel het vertaalcomité van Y Beibl Cymraeg Newydd verklaarde dat het hun gedragsregel was „de Goddelijke Naam in het Oude Testament . . . met HEER weer te geven”, zijn zij eigenaardig inconsequent. In Exodus 17:15 staat in hun tekst „Jehofa-Nissi” („Jehovah is mijn signaal[mast]”) en in Barnwyr (Rechters) 6:24 „Jehofa-shalom” („Jehovah is vrede”). Toch staat er voor gelijksoortige uitdrukkingen waarin de goddelijke naam wordt gebezigd, zoals „Jehovah-Jireh” („Jehovah zal [erop] toezien; Jehovah zal voorzien”) in Genesis 22:14, het woord „ARGLWYDD”, zonder enige verklaring.

In tegenstelling tot deze inconsequenties in Y Beibl Cymraeg Newydd, besefte de taalgeleerde William Morgan met zijn kennis van het Hebreeuws dat het Tetragrammaton duidt op een persoonlijkheid. Hij gebruikte de naam Jehofa bijvoorbeeld in Exodus 6:2, 3 en Psalm 83:18. Interessant is ook dat hij in de christelijke Griekse Geschriften — in Gweledigaeth Ioan (Openbaring) 19:1, 3, 4 en 6 — de verkorte vorm van de goddelijke naam, Jah, gebruikt in zijn vertaling „Halelu-Jah” („Looft Jah”).

De mensen van Wales prijzen Jehovah

Ten tijde van zijn dood in 1604 zat William Morgan nog steeds in de schulden als gevolg van het drukken van zijn nieuwe bijbelvertaling, maar zijn doel was bereikt. Grotendeels dank zij zijn bekwaamheid en liefdevolle arbeid werd de bijbel een rijk erfgoed voor de religieus gezinde mensen van Wales.

Thans wordt het goede nieuws van het koninkrijk van Jehovah God in Wales verkondigd door zo’n 6500 Jehovah’s Getuigen in ruim tachtig gemeenten. Voor mensen die moeite hebben met het Engels zijn bepaalde door het Wachttorengenootschap uitgegeven bijbelstudiehulpmiddelen ook beschikbaar in het Welsh. Zo worden, met de hulp van welke bijbelvertaling maar ook die voorhanden is, Jehovah’s naam en voornemen in het hele Prinsdom Wales door zijn loyale Getuigen verkondigd en naar waarde geschat. — Jesaja 43:10-12.