Onze zintuigen — opmerkelijke gaven

BIJ het zien van het ijsje beginnen Barts ogen te stralen. Als hij hoort dat het inderdaad voor hem bestemd is, steekt hij zijn hand uit om de hoorn aan te pakken, terwijl het water hem in de mond loopt. Hij brengt de lekkernij naar zijn mond en ruikt de zoete geur. Dan proeft hij de verrukkelijke smaak met zijn eerste lik van het zachte, koude ijs.

Bij deze heerlijke belevenis maakt Bart gebruik van de vijf opmerkelijke zintuigen van zijn lichaam — gezicht, gehoor, gevoel, reuk en smaak. Wij hebben echter nog veel meer zintuigen of zinnen; hoeveel hangt af van de indeling waarvoor men kiest. Zo zetelt in de huid bijvoorbeeld niet alleen de tastzin, maar ook warmte-, koude- en pijngevoel. Het binnenoor is niet alleen gevoelig voor geluid, maar reguleert ook ons evenwichtsgevoel door middel van een vloeistof die door de halfcirkelvormige kanalen stroomt. Daarnaast beschikt ons lichaam over receptoren die verantwoordelijk zijn voor ons honger- en dorstgevoel en voor nog meer gewaarwordingen.

Door middel van een ingewikkeld communicatiesysteem reageert ons lichaam op allerlei prikkels om de fysische en chemische kenmerken van onze omgeving te meten. Laten wij eens een paar specifieke voorbeelden beschouwen.

Het oog ontvangt een voortdurende stroom van visuele indrukken. Licht wordt opgevangen door de miljoenen receptorcellen van het netvlies, dat op de lichtstralen reageert door elektrische signalen te produceren. De oogzenuw geleidt de signalen naar de hersenen, waar ze als visuele beelden worden geïnterpreteerd.

Het oor heeft inwendig kleine haartjes die trillen op het ritme van de geluidsgolven die ze opvangen. Dan geven ze elektrische informatie door die door onze hersenen als geluid wordt geïnterpreteerd.

Het gevoel is een zintuig dat afhankelijk is van kleine receptoren die in de huid gelegen zijn. Blijkbaar zijn verschillende receptorcellen verantwoordelijk voor de uiteenlopende gewaarwordingen van een aanraking, pijn, kou en warmte.

De smaak wordt mogelijk gemaakt door microscopische zenuwuiteinden die smaakpapillen worden genoemd. Door middel van deze papillen, die zich voornamelijk op de tong bevinden en in mindere mate ook elders in de mond worden aangetroffen, kunnen wij van voedsel en drank genieten.

De reuk houdt nauw verband met de smaak. De buitengewone gevoeligheid van de receptorcellen die zich in de bovenste neusgang bevinden, stelt ze zelfs in staat 1 molecule van een geurende substantie te ontdekken in 1.000.000.000.000 delen lucht! Maar hoe deze cellen nu precies geuren ontdekken en zenuwsignalen in de hersenen teweegbrengen, stelt wetenschappers nog steeds voor een raadsel.

Onze zintuigen zijn beslist opmerkelijke gaven. Wat gebeurt er echter als ze niet goed functioneren? Hoe vangen wij dat op? Wat kunnen wij doen?