Jonge mensen vragen . . .

Waarom voel ik me zo onwaardig?

„IK WAS nog maar acht toen Mama zich van Paps liet scheiden”, herinnert een meisje zich dat wij Annet zullen noemen. „Ik weet nog goed dat ik dicht tegen Paps aan kroop en naar hem opkeek voor kracht. Maar toen ik vijftien was, liet Paps zich van mijn stiefmoeder scheiden. Ik was verpletterd. Ik vroeg me af of er iets aan mij mankeerde. Lag de oorzaak misschien bij mij? Ik begon me onwaardig te voelen.”

Door zulke gevoelens worden veel jongeren gekweld. En er is niet altijd iets hartverscheurends nodig, zoals de scheiding van hun ouders, om ze teweeg te brengen. Gevoelens van onwaardigheid kunnen de kop opsteken door iets wat zo betrekkelijk onbeduidend is als een slecht cijfer voor een proefwerk op school. Waardoor ontstaan zulke gevoelens? Is er een manier om ze kwijt te raken?

Onbillijke vergelijkingen

Een voorname reden waarom zo veel jongeren zich onwaardig voelen, is de invloed van de wereld waarin wij leven. In veel samenlevingen wordt er bij jongeren op aangedrongen ervoor te zorgen dat zij uitblinken in alles wat zij doen — hun schoolwerk, sport en hobby’s. Succes wordt vaak afgemeten naar wie de beste prestaties levert, er het beste uit ziet en de beste spullen bezit. Een Zuidafrikaanse opvoedkundige zei: „Er rust een verschrikkelijk stigma op je als je geen goede eindcijfers behaalt en geen baan krijgt die als jé van hèt wordt beschouwd.” De psycholoog dr. David Elkind verklaarde in dezelfde zin: „Tieners worden tegenwoordig niet gewaardeerd om hun fatsoen of hun persoonlijkheid, maar om hun voorsprong op anderen of de cijfers die zij halen.” Deze prestatiegerichte geest berooft veel jongeren van hun gevoel van eigenwaarde.

De bijbel moedigt ons aan ons best te doen bij ’alles wat onze hand te doen vindt’, maar „niet in vergelijking met de andere persoon” (Prediker 9:10; Galaten 6:4). Waarom niet? Onder meer omdat wij allemaal verschillende bekwaamheden hebben en niet in alles kunnen uitblinken (Matthéüs 25:14, 15). In feite zijn wij allemaal in een of ander opzicht gehandicapt doordat wij onvolmaakt zijn (Romeinen 3:23). Om te slagen in het leven is het dus nodig dat wij leren mislukkingen en teleurstellingen te verwerken.

Bovendien heeft het verlangen om anderen te overtreffen juist een nadelige uitwerking op de eigenschappen die je blijvende gevoelens van eigenwaarde kunnen geven, zoals hulpvaardigheid, attentheid, opgewektheid, vredelievendheid en geduld. De bijbel geeft de wijze raad: „Laten wij niet egotistisch worden, doordat wij onderlinge wedijver aanwakkeren en elkaar benijden.” — Galaten 5:22, 23, 26.

Wees dus zo lang je je best doet op school of bij christelijke activiteiten tevreden met je prestaties. Mocht je in enig opzicht ernstig te kort schieten, vraag dan in elk geval om hulp. Dat zou een teken zijn dat je een andere werkelijk waardevolle eigenschap aan het aankweken bent, namelijk nederigheid (Spreuken 18:12). Wees niet ontmoedigd als je slechts langzaam vorderingen maakt. Meet je succes af naar je resultaten in het verleden — niet naar die van iemand anders.

Meer dan slechts zwaarmoedigheid?

Stel je eens voor dat je verschrikkelijk last hebt van zwaarmoedigheid, week in week uit — zonder aanwijsbare reden. „Dan is het uiterst belangrijk”, verklaart het tijdschrift ’Teen, „dat je niet in stilte lijdt.” Stort je gevoelens uit bij iemand die echt om je geeft, een van je ouders bijvoorbeeld. Het is zoals de bijbel het zegt: „Twee zijn beter dan één, . . . want indien een van hen zou vallen, kan de ander zijn metgezel oprichten. Maar hoe zal het zijn met slechts de ene die valt, wanneer er geen ander is om hem op te richten?” (Prediker 4:9, 10) In veel gevallen kan een meelevende luisteraar je helpen je manier van denken te corrigeren.a

Neem Annet eens, die aan het begin van dit artikel werd genoemd. Haar vrienden hielpen haar te beseffen dat haar gevoelens van onwaardigheid gebaseerd waren op een onjuiste redenatie, niet op de werkelijkheid. Hoe had zij, een kind nog, verantwoordelijk kunnen zijn voor de mislukte huwelijken van haar ouders? Toen zij dit inzag, begonnen de gevoelens van onwaardigheid af te nemen.

Maar als zulke gevoelens aanhouden, ondanks pogingen om je denkwijze te corrigeren? „Het is ook een heel goed idee”, vervolgt ’Teen, „om naar de dokter te gaan voor een algeheel onderzoek zodat je er zeker van bent dat er geen lichamelijke kwaal aan je neerslachtigheid ten grondslag ligt.” Waarom? Omdat aanhoudende gevoelens van onwaardigheid kunnen duiden op een gezondheidsprobleem: ernstige depressiviteit.

In veel gevallen van ernstige depressiviteit blijkt het een kwestie van chemische defecten in de hersenen te zijn. Zo blijken soms allerlei belangrijke neuronen in de hersenen boodschappen niet goed op te vangen of door te geven. Gelukkig zijn er behandelingsmethoden beschikbaar die de activiteit van deze hersencellen blijken te reguleren en lijders aan depressiviteit helpen eroverheen te komen. Een bezoek aan een dokter kan daarom raadzaam zijn als er reden is om te vermoeden dat je niet zo maar last hebt van zwaarmoedigheid.

Als je geweten je kwelt

Nog een factor die gevoelens van onwaardigheid teweeg kan brengen, is het spreken van je geweten (Romeinen 2:14, 15). Als je er goed op reageert, kan je geweten je helpen een heilloos pad te verlaten. Negeer je het, dan kan het een bron van kwelling blijken.

Eens werd koning David zo intens door zijn geweten gekweld dat hij schreef: „Er is geen vrede in mijn beenderen vanwege mijn zonde. Want mijn eigen dwalingen zijn mij boven het hoofd gestegen; als een zware vracht zijn ze te zwaar voor mij. . . . De gehele dag heb ik bedroefd rondgelopen. . . . Ik ben lamgeslagen en ben bovenmate verbrijzeld” (Psalm 38:3-8). David schreef deze woorden hoogstwaarschijnlijk nadat hij de vrouw van een andere man had genomen. Hij kreeg pas verlichting toen hij zijn ernstige zonde openlijk ten aanhoren van Gods profeet Nathan beleed. Met welk resultaat? „Ten slotte beleed ik u mijn zonde, en mijn dwaling bedekte ik niet . . . En gijzelf hebt de dwaling van mijn zonden vergeven.” — Psalm 32:5; vergelijk Jakobus 5:16.

Veel jongeren zijn evenzo onder schuldgevoelens gebukt gegaan omdat zij zonden bedreven hadden — sommigen kleine, anderen ernstige. Maar net als David kunnen zij verlichting krijgen door hun zonden openlijk te belijden en hulp te zoeken bij ware christenen. Neem Stephanus eens, wiens vader zijn moeder in de steek liet voordat hij geboren werd. „Het feit dat hij mij niet wenste en mij zijn vaderschap ontzegde, was heel pijnlijk. Toen ik opgroeide, voelde ik mij daardoor onwaardig.” Stephanus verviel tot de grove zonde van homoseksualiteit (Genesis 13:13; 1 Korinthiërs 6:9). Hij vertelt: „Naast alle andere minpunten die ik al op mijn lijst had, had ik er nu ook het verlies van zelfrespect en een goed geweten aan toegevoegd. Ik voelde me nog onwaardiger.”

Vol wroeging zocht Stephanus hulp bij ware christenen. Het belangrijkste was nog dat hij zijn zonden aan God beleed, en met Gods hulp slaagde hij erin zijn zwakheden te overwinnen. „Ik leerde dat ik door het loskoopoffer van Jezus te aanvaarden en geloof te stellen in de waarde ervan, voor Jehovah iets waard kan zijn”, zegt hij (Spreuken 28:13; 1 Johannes 1:9–2:2). De afgelopen vier jaar heeft de jonge Stephanus gediend als volle-tijdprediker en anderen geholpen Gods barmhartige voorzieningen te begrijpen.

Een gevoel van eigenwaarde

Ongetwijfeld heeft Stephanus’ voldoening schenkende loopbaan als christelijke bedienaar hem geholpen zijn pasverworven gevoel van eigenwaarde te behouden. Dr. Edna Irwin erkent in haar boek Growing Pains — A Study of Teenage Distress: „De tiener die weet welke loopbaan hij graag zou volgen, heeft een doel om naar te streven . . . Is het bereikbaar, dan draagt dit reusachtig bij tot de zekerheid en het zelfrespect van de tiener.” Duizenden jongeren als Stephanus hebben ondervonden dat juist het delen van de bijbelse boodschap met anderen zo’n ’bereikbare loopbaan’ is, een die hen beloont met een gevoel van ’zekerheid en zelfrespect’.

Een dergelijke loopbaan kan voor sommige jongeren echter nog jaren in het verschiet liggen. Laat je dus in die tussentijd niet terneerdrukken door gevoelens van onwaardigheid. Houd in gedachte dat je je strijd niet alleen hoeft te voeren. Voel je vrij om anderen in vertrouwen te nemen, vooral je ouders. Je hebt ook de steun van medechristenen, die dringend wordt aangeraden „bemoedigend tot de terneergeslagen zielen” te spreken (1 Thessalonicenzen 5:14). Bovenal heb je de troost te weten dat Jehovah God van je houdt en je dierbaar acht. Ja, zoals Jezus zei, heeft God zelfs ’de haren van je hoofd geteld’! (Lukas 12:7) Als je beseft wat een grote waarde God hecht aan degenen die hem liefhebben, behoef je je nooit onwaardig te voelen.

[Voetnoten]

[Illustratie op blz. 23]

Laat je je door de prestatiegerichte geest van deze wereld gevoelens van onwaardigheid opdringen?