Dient uw geboorteplaats uw religie te bepalen?
DE MANIER waarop u praat en de manier waarop u eet; de manier waarop u zich kleedt en de manier waarop u slaapt — dat alles, en nog veel meer, hangt in grote mate af van de plaats waar u geboren bent. Hoewel wij ons er misschien niet van bewust zijn, beïnvloedt onze afkomst ons gedurende ons hele leven en worden onze gewoonten, ons denken en ons geloof erdoor gevormd.
Maria, een Spaanse, is katholiek omdat zij werd geboren in het katholieke Spanje. Martin is luthers omdat hij werd geboren in Lübeck in Noord-Duitsland. Abdoellam werd geboren in West-Beiroet en is daarom moslim.
Thans hangen zij te zamen met miljoenen anderen zoals zij, hun respectieve religies aan. Het is een feit dat mensen hun religie vaak louter te danken hebben aan de plek waar zij geboren zijn en het grillige verloop van de geschiedenis. Wat zij niet weten, is dat hun religie het resultaat kan zijn van een gril van een politiek heerser die eeuwen geleden leefde.
Dit was het geval met Lisette, die werd geboren in een dorpje in het Duitse Zwarte Woud. Zij werd gedoopt als lutherse omdat al generaties lang iedereen in dat deel van haar dorp een trouwe onderdaan was van de hertog van Württemberg, een protestant. Als zij slechts een klein eindje verderop in de straat was geboren, zou zij een trouw katholiek zijn geweest omdat dat deel van het dorp tot het grondgebied behoorde van een katholieke heerser.
Deze kunstmatige religieuze barrières stammen uit de tijd van de Reformatie in de zestiende eeuw. Na een lange en gewelddadige periode van religieuze beroering werd overeengekomen dat elke vorst zou bepalen welke religie op zijn grondgebied zou worden beoefend. Het argument was: Daar de mensen het niet eens kunnen worden, moet de monarch beslissen.
Enkele ongelukkige dorpelingen kwamen in een religieuze draaimolen terecht toen de opeenvolgende heersers van religie veranderden. Andere steden raakten in religieus opzicht verdeeld omdat de regionale grens toevallig door de stad liep.
Niet alle heersers sloten zich om vrome redenen bij de protestantse beweging aan. Hendrik VIII van Engeland, eens een prominente verdediger van het katholieke geloof, was ontstemd toen de paus weigerde hem toestemming te verlenen om zich van zijn eerste vrouw te laten scheiden. Zijn oplossing was simpel. Hij brak met Rome en maakte zichzelf tot hoofd van de Anglicaanse Kerk, verwachtend dat zijn onderdanen plichtsgetrouw zouden volgen, wat de meesten uiteindelijk deden.
Af en toe werden hele landen „bekeerd” door zendelingen die de buitenlandse veroveraars op de voet volgden. In Mexico arriveerden enkele jaren na de Spaanse verovering de eerste franciscaner monniken. Zij beweerden in slechts dertig jaar meer dan vijf miljoen Indianen te hebben gedoopt, hoewel zij aanvankelijk niet eens de inheemse talen spraken. Deze nationale bekering werd door een historicus gekenschetst als „een uitzonderlijk mengsel van machtsmisbruik, wreedheid, domheid en hebzucht, waartegenover zeldzame flitsen van doorzicht en liefdadigheid stonden”. De Europese machten van die dagen deelden de wereld dus niet alleen in politiek, maar ook in religieus opzicht op.
Eeuwen daarvoor leidden de veroveringen van de moslims in Noord-Afrika, het Midden-Oosten en grote delen van Azië ertoe dat het merendeel van de bevolking in die landen moslim werd.
Vandaag de dag zijn de historische redenen voor de opsplitsing van de mensheid in religies goeddeels vergeten; niettemin houden de meeste mensen vast aan de religie van hun geboorteplaats. Maar zou de religie van onze „keus” aan het toeval moeten worden overgelaten? Zou religie louter een ’erfstuk’ moeten zijn? Of zou ze het resultaat moeten zijn van een doelbewuste, weloverwogen beslissing? Een beschouwing van het eerste-eeuwse christendom zal ons helpen deze vragen te beantwoorden.
[Illustratie op blz. 4]
Hendrik VIII bepaalde de religie van miljoenen