Worden de Duitse lutheranen met uitsterven bedreigd?

Door Ontwaakt!-correspondent in de Bondsrepubliek Duitsland

SOMMIGE kijkers waren wellicht ontsteld de volgende woorden op de Duitse televisie te horen: „De Lutherse Kerk heeft totaal geen toekomst.” Nog ontstellender was het feit dat ze afkomstig waren uit de buurt van de streek waaruit Luther, de grondlegger van die kerk en de vader van de Reformatie, was voortgekomen.a

Het is waar dat de Verenigde Evangelisch-Lutherse Kerk in Duitsland zo’n 25 miljoen leden heeft, wat volgens de laatste officiële volkstelling ongeveer 45 maal zoveel is als het ledental van alle andere protestantse groeperingen in Duitsland te zamen. Niettemin vertoont de kerk een beeld van volkomen ontreddering, op onze voorpagina passend gesymboliseerd door de gebombardeerde ruïnes van de Kaiser-Wilhelm-Gedächtniskirche in West-Berlijn.

In 1961 was meer dan 50 procent van alle Duitsers luthers. Tegen 1970 was dat 49 procent, en tegen 1980 46 procent. Toen scheen er een verbetering in te treden. Een Duitse krant berichtte in het begin van 1981: „De Lutherse Kerk in Duitsland heeft zich hersteld van haar terugval van tien jaar geleden. . . . De aantallen uitschrijvingen uit de kerk . . . hebben hun onheilspellende karakter verloren.”

Maar uit de cijfers voor 1984 bleek dat dit optimisme voorbarig was. Nu wordt geschat dat de kerk in de komende tien jaar nog eens 4.500.000 lidmaten zal kwijtraken. Aldus zal tegen het jaar 2030 slechts een derde van de bevolking of nog minder luthers zijn.

Waarom verlaten zij de kerk?

In het bovengenoemde, in 1986 uitgezonden televisieprogramma vertelden zeven voormalige kerkleden wat de redenen waren voor hun ontevredenheid: het kerkelijke verzet tegen sport op zondag, haar geldelijke steun aan communistische guerrillabewegingen, haar standpunt inzake de defensiepolitiek, het ontslag van twee homoseksuele predikanten en haar verzuim zich het lot van dieren aan te trekken. Een ander stoorde zich aan de regeling dat de kerkbelasting wordt ingehouden van het inkomen van de leden. Veelzeggend was dat slechts twee God ter sprake brachten. En is dat nu niet juist waar het bij religie om draait?

Nog verontrustender dan het wel degelijk ernstige probleem van de daling in het ledental is volgens Johannes Hansen, een vooraanstaande lutherse theoloog, „de werkelijk desolate religieuze toestand waarin de kerkleden verkeren”. Dit verklaart het feit dat op een normale zondag minder dan 6 procent van hen de kerkdienst bijwoont, in grote steden zelfs nog minder. Slechts één op de vier vindt kerkbezoek of bijbellezen een christelijk vereiste. Zo ongeveer acht op de tien zeggen trouwens dat men, om een goed lutheraan te zijn, slechts gedoopt en aangenomen hoeft te zijn, een fatsoenlijk leven moet leiden en betrouwbaar moet zijn. Geen wonder dat de Frankfurter Allgemeine Zeitung in een redactioneel artikel opmerkte: „Het gevaar voor de Lutherse Kerk spruit niet voort uit haar ledental maar uit het gebrek aan geestelijke kracht”!

Als het kerkleden aan geestelijke kracht ontbreekt, is dat af te lezen aan de wijze waarop zij hun kerk bezien. Zij bewonderen haar rijke historie, gaan prat op haar prachtige gebouwen en profiteren van de maatschappelijke voordelen die ze biedt. Wanneer het echter op het „vinden van God” aankomt, zoeken velen God liever in de natuur dan in de kerk. Dit bracht een kerkleider tot de sarcastische vraag of zij dan ook maar niet hun begrafenisdienst door Staatsbosbeheer moesten laten verzorgen.

„Wat schijnt te ontbreken,” aldus een commentaar in een Amerikaans tijdschrift enkele jaren geleden, „is de vurige ijver voor God en zijn waarheid die de oorspronkelijke lutheranen karakteriseerde.” Waarom bezien zo veel lutheranen hun kerk als weinig meer dan een sfeervolle omlijsting voor de kinderdoop, de confirmatie (aanneming en bevestiging) voor jongeren en op volwassen leeftijd de huwelijksceremonie? Waarom zoeken zij God in de natuur en keren zij pas op het eind van hun leven naar de kerk terug voor een „fatsoenlijke begrafenis”? Vanwaar het gebrek aan geestelijke kracht?

[Voetnoten]