Uw hoofd gebruiken — Op de Afrikaanse manier!
Door Ontwaakt!-correspondent in Sierra Leone
WAT dragen mensen op hun hoofd? Als u schoolkinderen die vraag zou stellen, zou het antwoord in veel delen van de wereld luiden: „Hun hoed.” En daarmee zou de lijst waarschijnlijk afgelopen zijn.
Toen wij die vraag echter aan enkele Afrikaanse jongeren stelden, antwoordden zij: „Emmers water, bananen, boeken, zakken zout, brandhout, televisietoestellen, vis, balen cement, zakken rijst, koelkasten, manden met groente, stenen, kratten limonade . . . ” En zo gingen zij nog een tijdje door.
In heel Afrika is het een normale zaak om vrachten op het hoofd te dragen. Dit is al heel lang zo. De bijbel vertelt ons dat eertijds in de dagen van Jozef Egyptische bakkers het brood in manden op hun hoofd droegen. En dat was meer dan 3700 jaar geleden! — Genesis 40:16, 17.
Kunt u iets op uw hoofd vervoeren?
Hebt u wel eens personen gadegeslagen die de kunst verstonden dingen op hun hoofd te vervoeren? Voor hen is dat niet moeilijker dan het met hun handen te doen.
Maar probeer het zelf eens. Leg bijvoorbeeld eens een boek op uw hoofd en probeer dan te lopen. (Wij raden u aan er een boek voor te nemen waar gerust wat mee mag gebeuren.) Wanneer u een beginner bent, zult u zich waarschijnlijk langzaam, krampachtig en uiterst voorzichtig bewegen om het wankele evenwicht niet te verstoren. Eén stap . . . nog één . . . Vlug! Grijp het boek voor het op de grond valt!
„Maar”, zult u misschien protesteren, „mijn hoofd is niet plat. Hoe kunt u nu van mij verwachten dat ik een plat boek op een rond hoofd in evenwicht houd?” Eén oplossing is: Oefenen! Een andere oplossing is: Gebruik een kata. Een kata is een doek of palmblad dat zo gevouwen en gedraaid wordt dat het een ring vormt. De kata wordt tussen de vracht en het hoofd gelegd bij wijze van kussen en als hulp bij het balanceren met vrachten die niet meegeven, zoals hout. Voor zachtere dingen, zoals een zak meel, gebruikt men zelden een kata, omdat de zak zich naar de vorm van het hoofd zet.
Of u nu wel of niet een kata gebruikt, het is belangrijk dingen precies midden op uw hoofd te dragen. Edward, een inwoner van Sierra Leone, herinnert zich uit zijn jeugd: „Toen ik voor het eerst vrachten begon te dragen, hield ik bij het dragen van hout mijn hoofd scheef. Toen de vrachten zwaarder werden, kreeg ik pijn in mijn nek door de ongelijke belasting. Maar het werd pas echt moeilijk toen ik emmers water begon te dragen. Aangezien je water niet goed in evenwicht kunt houden als je je hoofd niet recht houdt, plensde er telkens water over de rand en werden mijn kleren kletsnat. Ik had daar een hekel aan. Het waren die plenzen water die mij, meer dan iets anders, rechtop deden lopen.”
Toch komt er meer bij kijken dan de vracht op een comfortabele wijze midden op het hoofd plaatsen. Een ervaren lastdrager zal door talloze, licht corrigerende bewegingen van zijn nek de dingen op zijn hoofd op hun plaats houden. Het is zo iets als proberen met een stok verticaal op je vinger te balanceren. Het is niet zo dat je hem neerplant en dan maar hoopt dat hij niet valt. Nee, je moet voortdurend de positie van je vinger aanpassen aan de beweging van de stok. En evenals het gemakkelijker is met een zware stok te balanceren dan met een lichte, is het vaak ook gemakkelijker met een zware vracht op het hoofd te balanceren.
De meeste Afrikanen leren de vaardigheid al op zeer jeugdige leeftijd door oudere kinderen en volwassenen te imiteren. Emmanual is anderhalf en staat nog wat wiebelig op zijn beentjes. Toen hij een kannetje water te dragen kreeg, hield hij het met beide handjes op zijn hoofd. Het gleed wat heen en weer, en er werd wat water gemorst, maar het was duidelijk dat hij de bedoeling doorhad. Tegen de tijd dat hij vijf jaar is, zal hij geen water meer morsen. En op zevenjarige leeftijd zal hij een expert zijn.
Een praktische, heilzame vaardigheid
In plaats van louter een alternatieve manier om dingen te vervoeren, is het op het hoofd dragen van vrachten voor de Afrikaanse samenleving veeleer van groot praktisch nut. The Cambridge Encyclopedia of Africa zegt: „Het werken met menselijke dragers . . . is in Afrika ongetwijfeld nog steeds een van de voornaamste manieren om op lokaal niveau goederen te vervoeren.” En degenen die eraan gewend zijn, vinden het het gemakkelijkst hun lasten op het hoofd te dragen.
Een reizende opziener van Jehovah’s Getuigen vertelt: „De meeste steden en dorpen die ik bezoek, zijn per vervoermiddel te bereiken, maar niet allemaal. Enkele kunnen alleen lopend bereikt worden. Gewoonlijk komen mede-Getuigen mij dan tegemoet en helpen mij mijn bagage te dragen, en de meest comfortabele manier om dat te doen is op het hoofd. Bij andere gelegenheden, wanneer ik alleen reis, heb ik één tas in mijn hand en hangt een tweede tas aan de andere kant met het hengsel om mijn schouder, maar de grootste tas neem ik op mijn hoofd.”
Behalve dat het comfortabeler dragen is, houdt u ook uw handen vrij door dingen op uw hoofd te zetten. Het kan zelfs beschutting voor de zon of bescherming tegen de regen bieden.
Voeg hierbij nog de fysieke voordelen: gratie, evenwicht en kracht. Het boek Tropical Surgery verklaart: „De mensen van het platteland [in de tropen], die vaak gewend zijn met vrachten op hun hoofd te lopen, hebben goed ontwikkelde rugspieren en een goede lichaamshouding. Zij hebben zelden rugklachten.”
Het is duidelijk dat er niet lichtvaardig gedacht moet worden over de kunst om vrachten op het hoofd te dragen. Een jonge man in Freetown zei trots: „Ik kan met een fles op mijn hoofd hardlopen zonder de fles met mijn handen aan te raken.” Een demonstratie waarbij hij inderdaad met zo’n vracht op zijn hoofd hardliep, bewees dat hij de waarheid had gesproken. Maar probeer het liever niet zelf, tenzij u een expert bent!