Gezinsleven in de Serengeti
DE AFRIKAANSE leeuw wordt vaak de koning der dieren genoemd. Dat valt ook wel te begrijpen. Zijn lange manen zijn indrukwekkend. Grote barnsteenkleurige ogen bekijken de wereld met een serene afstandelijkheid. Hij heeft iets majesteitelijks. En wanneer hij plotseling opstaat en een oorverdovend gebrul ten beste geeft dat acht kilometer verder nog te horen is, lopen de rillingen u over de rug. Dit is stellig de koning der dieren!
Maar wanneer u hem thuis ziet, tja, dan loopt zijn koninklijk imago wat deuken op. Hij slaapt veel. En hij zit maar wat te zitten. Soms drapeert hij zichzelf over de takken van een boom, buiten het bereik van de welpen die niets liever doen dan over de volwassen dieren heen klauteren. En hij vindt het werkelijk heerlijk om op zijn rug te liggen, lekker met het warme zonnetje op zijn buik. Dit alles neemt zo’n 20 uur van zijn dag in beslag.
De resterende vier uur? Nu, wanneer de wijfjes — die het jagen voor hun rekening nemen — vlees op tafel brengen, is hij er als eerste bij. Hij is toch de koning, nietwaar? Hij verwekt ook de kinderen en vecht met andere leeuwen die zijn territorium binnendringen. Hij is dus een vader, een vechter, een lanterfanter en een slaapkop. En een koning, voor een poosje.
In werkelijkheid staat hij er niet alleen voor bij deze taken. Leeuwen zijn de enige katachtigen die een sociale levenswijze hebben. De troep, de sociale eenheid van de leeuwen, bestaat gewoonlijk uit twee of drie grote mannetjes, vijf à tien geslachtsrijpe wijfjes en talloze welpen en halfwas jongen. Zo’n leeuwentroep kan echter ook veel groter zijn — 40 of zelfs meer. Elke troep heeft zijn eigen territorium, een aantal kilometers in doorsnee, en de grote mannetjes verjagen indringers.
Het jagen wordt voor het grootste deel door de wijfjes gedaan — gewoonlijk ’s nachts. Ze zijn lichter (250-300 pond) en daarom sneller dan de zwaardere mannetjes (400-500 pond). Maar dan nog, de wijfjes moeten een prooi bemachtigen die sneller kan lopen dan zij. Samenwerking bij de jacht biedt dan ook veel voordelen. Sommige verstoppen zich terwijl andere in een boog om de prooi heen lopen en deze opjagen naar de dieren die liggen te wachten.
Leeuwinnen zijn in het algemeen goede moeders. Een welp leeft de eerste twee, drie maanden op melk en daarna zal de moeder hem naar een dier brengen dat ze heeft gedood, en hem met vlees kennis laten maken. Maar de welp zal ook bij de moeder blijven drinken totdat hij ongeveer acht maanden oud is en de moeder geen melk meer heeft. Ze jaagt twee jaar of langer met haar jongen — ze leren door haar te observeren.
De gezinssfeer is gewoonlijk vriendelijk. Leeuwinnen vormen vaak een groepje en passen dan op elkaars welpen. Een hongerige welp drinkt bij iedere leeuwin die melk heeft. Welpen brengen veel tijd door met stoeien en elkaar nazitten. Soms speelt een leeuwin mee en zwaait met haar staart terwijl een welp probeert die te pakken te krijgen. Zelfs de grote mannetjes tolereren het — tot het ze te gek wordt — dat de jongen over ze heen klauteren en aan de manen trekken. De troep blijft in zijn territorium, maar niet altijd bij elkaar. Komen ze weer samen, dan groeten ze elkaar met kopjes geven.
De troep is een eenheid die lang bestaat. De meeste wijfjes zijn in de troep geboren en groot geworden en zijn dus verwant. Na enkele tientallen jaren zijn er zusters, moeders, grootmoeders, halfzusters, nichten, enzovoort. De jonge mannetjes worden echter wanneer ze de leeftijd van drie jaar bereiken, door de grote mannetjes verdreven.
Ze blijven echter in een groep bij elkaar. Twee of drie, of vijf of zes man sterk zullen ze na een paar jaar, volwassen en krachtig geworden, wellicht een andere troep tegenkomen, de mannetjes eruit verdrijven en de wijfjes overnemen. Wanneer dit gebeurt, doden de nieuwe mannetjes de welpen. Dit betekent dat alle nakroost daarna van de nieuwe mannetjesdieren is. Hoe groter het aantal mannetjes in een troep is, hoe geringer de kans dat een andere groep mannetjes ze zal kunnen verdrijven en de macht overneemt.
Het is dus een voordeel voor een mannetje om andere mannetjes met hem in de troep te hebben. Terwijl de wijfjes gewoonlijk hun hele leven — ongeveer 18 jaar — deel van de troep uitmaken, worden de mannetjes gewoonlijk in twee of drie jaar door een jongere, sterkere groep mannetjes vervangen. Zulke verdreven mannetjes hebben een moeilijk bestaan. Ze zijn niet meer in de kracht van hun leven en vaak niet in staat genoeg voedsel te pakken te krijgen. Daarom werd er aan het eind van de derde alinea gezegd dat hij koning is „voor een poosje”.
Dat verwante mannetjes van de troep over wijfjes vechten, komt zelden voor. De wijfjes van een leeuwentroep worden vaak tegelijkertijd krols. Het eerste mannetje dat een tot paren bereid wijfje treft, neemt haar. De andere mannetjes blijven uit de buurt. Maar aangezien alle wijfjes ongeveer tegelijkertijd paarlustig zijn, hebben alle mannetjes wel een wijfje om mee te paren.
En dat alles leidt allemaal tot meer welpen, wat weer leidt tot meer kibbelpartijen, wat heel erg vermoeiend is zoals iedere moeder en iedere vader weet. Zo beëindigen wij dus ons bezoek aan de gezinskring van de leeuwen in de Serengeti, en laten Ma en Pa bijkomen van alle strijd die het altijd weer kost om de kinderen rustig te krijgen zodat ze hun middagdutje doen. En natuurlijk is er altijd wel weer eentje die niet kan slapen en wat wil drinken.
Met dit verrukkelijke motief nemen wij afscheid van u vanuit de Serengeti.
Hoewel dieren als de leeuw momenteel voor hun voedsel andere dieren doden, was dat aanvankelijk kennelijk niet het geval (Genesis 1:30). De profeet Jesaja geeft te kennen dat in de komende nieuwe wereld ’de wolf en het lam eendrachtig zullen weiden, en de leeuw stro zal eten net als de stier’. Ja, „een kleine jongen nog maar zal leider over ze zijn”. — Jesaja 11:6-9; 65:25.