Niet langer een verboden boek
DE HOUDING die de Katholieke Kerk tegenover de bijbel inneemt, is de laatste decennia in sommige katholieke landen drastisch veranderd. Oudere katholieken kunnen zich nog goed de tijd herinneren toen het lezen van de bijbel met afkeuring werd bezien, zo niet regelrecht veroordeeld werd. In veel overwegend katholieke landen bezag het volk de bijbel als een protestants boek dat gemeden moest worden.
Over de situatie in Frankrijk gedurende de achttiende en negentiende eeuw schreef Georges Auzou, professor in de Heilige Schrift aan het Groot Seminarie in Rouen, in zijn kerkelijk goedgekeurde boek La Parole de Dieu (Het Woord van God): „Bijbellezen werd niet aangemoedigd. . . . Het was zelfs zo dat, afgezien van de geestelijkheid en sommige intellectuele kringen, het heilige boek niet meer door katholieken werd gelezen. Het was verdwenen uit de [katholieke] boekwinkels. Voortdurend werd de gedachte gevoed dat de bijbel een gevaarlijk en zelfs ongezond boek was . . . Het boek was nadrukkelijk verboden in nonnenkloosters en in christelijke [katholieke] opleidingsinstituten.”
Toen begonnen dingen te veranderen. Mignot, de katholieke bisschop van Fréjus en Toulon (Frankrijk), schreef in zijn voorwoord voor Vigouroux’s Dictionnaire de la Bible (1891-1912): „Wij zijn werkelijk getuige van een opleving van de bijbelstudie in Frankrijk. Twintig jaar geleden had slechts een zeer beperkte kring van ingewijden belangstelling voor [bijbelse vragen]. . . . Er werd steeds minder belang gehecht aan bijbellezen en -studie. Over zulke dingen werd nooit gesproken, en als een of andere vrome leek misschien Jesaja of Spreuken citeerde, keken de mensen hem verbaasd aan en verdachten hem ervan heimelijk tot het protestantisme te neigen!”
Met het oog op de toenemende activiteiten van protestantse bijbelgenootschappen werden encyclieken gepubliceerd door paus Leo XIII in 1893, paus Benedictus XV in 1920, en paus Pius XII in 1943. Maar deze pauselijke zendbrieven hadden meer effect op de theologen en de geestelijken dan op de katholieken in het algemeen.
De werkelijke verandering kwam met het Tweede Vaticaans Concilie (1962-1965). Het concilie verklaarde: „De heilige Synode doet ook een dringend en speciaal beroep op alle christelijke gelovigen, in het bijzonder religieuzen, om door regelmatig lezen van de goddelijke Schrift op de hoogte te raken van de ’uitnemende kennis van Jezus’ (Phil 3,8). ’Want onbekendheid met de Schrift is onbekendheid met Christus’ [een uitspraak van Hiëronymus].”
In 1966 konden de schrijvers van het boek A Guide to Catholic Reading dan ook schrijven: „Eeuwenlang heeft de gemiddelde katholiek geloofd dat de bijbel een door God geïnspireerd boek is en, te samen met de traditie, de bron van de hele katholieke leer. Maar hij werd ook vermaand om ten aanzien van het lezen van de bijbel uiterste voorzichtigheid te betrachten en aangemoedigd om dat boek bij voorkeur onder nauwgezet clerikaal of religieus toezicht te lezen. . . . Gelukkig is de situatie radicaal veranderd en worden katholieken vandaag de dag van alle kanten en in alle toonaarden aangespoord om het Boek der Boeken te lezen.” — Wij cursiveren.
Deze aanhalingen, alle uit kerkelijk goedgekeurde werken, laten zien dat de bijbel voor katholieken niet langer een verboden boek is. Zoals echter in de laatste aanhaling wordt gezegd, moeten katholieken ook de traditie van hun kerk in aanmerking nemen. Dit heeft voor veel oprechte katholieken, en eveneens voor de kerk zelf, een nieuw probleem geschapen, zoals wij in het volgende artikel zullen zien.