Populaire misvattingen over de bijbel

MEER dan acht miljoen pond sterling! Wat een fabelachtig bedrag voor één boek! Toch was dat, toen in december 1983 de hamer van de veilingmeester tijdens een in Londen gehouden verkoping neerkwam, de prijs die werd betaald door de koper, een vertegenwoordiger van de Bondsrepubliek Duitsland. Welk boek kon er toch zoveel waard zijn? Het was een gedeelte van de bijbel, om precies te zijn een geïllumineerd twaalfde-eeuws handschrift van de Evangeliën.

Welke redenen er ook geweest mogen zijn om dat enorme bedrag voor dit handschrift te betalen, het is interessant dat het kunstwerk waarvoor die prijs werd neergeteld, een gedeelte van de bijbel was. Daaruit spreekt de zienswijze van velen, dat de bijbel van onschatbare waarde is. Anderen bezien de bijbel echter met wantrouwen of zelfs met een zekere vijandigheid. Waarom?

Populaire misvattingen

Veel mensen, vooral in protestantse streken, beweren dat de bijbel net een oude viool is, waarop allerlei wijsjes gespeeld kunnen worden. Zij zijn van mening dat de bijbel gebruikt kan worden om allerlei tegenstrijdige leerstellingen te bewijzen. Zij zeggen: ’Het hangt helemaal van de interpretatie af.’ Is dat juist?

Het is inderdaad mogelijk de bijbel aan te halen om steun te zoeken voor allerlei uiteenlopende zienswijzen. Maar als uitspraken uit hun verband worden gelicht, kan dan niet ten aanzien van het werk van iedere auteur de indruk worden gewekt dat het zichzelf tegenspreekt? Zou dat echter eerlijk zijn? Jehovah’s Getuigen houden vol dat er, wanneer men de bijbel eerlijk leest, geen ruimte is voor tegenstrijdige interpretaties van belangrijke leerstellingen.

De bijbel zelf verklaart: „Want dit weet gij in de eerste plaats, dat geen profetie der Schrift door enige eigen uitlegging ontstaat” (2 Petrus 1:20). Met andere woorden, de kracht die aanzette tot het schrijven van de profetische Geschriften was niet gewoon een aangeboren menselijke kracht, maar de heilige geest of werkzame kracht van God. Hij is de eerste van alle profeten en Degene die alle ware bijbelse profetieën door middel van zijn onzichtbare werkzame kracht heeft geïnspireerd.

Een andere populaire misvatting is dat, terwijl de God van de geïnspireerde christelijke Griekse Geschriften goed en liefdevol is, de God van de geïnspireerde Hebreeuwse Geschriften wreed en wraakzuchtig is. De Franse essayist Stendhal schreef dat God „een despoot is en als zodanig vervuld van wraakgierige gedachten; zijn bijbel spreekt uitsluitend over vreselijke straffen”. Deze mening hoeft geen verbazing te wekken als wij weten dat ze afkomstig is van een man die bekendstond als een atheïstische vrijdenker. Helaas wordt deze opvatting gedeeld door velen, onder wie ook geestelijken, die zich christenen noemen.

In werkelijkheid wordt zowel in het gedeelte van de bijbel dat oorspronkelijk in het Hebreeuws werd geschreven als in het gedeelte dat in het Grieks werd geschreven ondubbelzinnig verklaard dat er slechts „één God” is (1 Korinthiërs 8:6; Deuteronomium 6:4). Beide gedeelten tonen aan dat God barmhartig, rechtvaardig, liefdevol en onwrikbaar is (Exodus 34:6, 7; Psalm 103:6-8; 1 Johannes 4:8; Hebreeën 12:28, 29). Enkele van de gevoeligste schriftgedeelten zijn te vinden in het Hebreeuwse deel van de bijbel, in de Psalmen bijvoorbeeld. Aan de andere kant wordt in het „Nieuwe Testament” treffend geschilderd hoe aan de goddelozen een streng oordeel wordt voltrokken (2 Thessalonicenzen 1:6-9; Openbaring hfdst. 18 en 19). De bijbel stelt van begin tot eind de rechtvaardigen een schitterende hoop voor ogen (Genesis 22:17, 18; Psalm 37:10, 11, 29; Openbaring 21:3, 4). De bijbel is derhalve van de eerste tot de laatste bladzijde met zichzelf in overeenstemming.

Een „protestants boek”?

Een veel voorkomende misvatting onder de honderden miljoenen katholieken in de wereld is dat de bijbel een „protestants boek” is. Oprechte katholieken is deze zienswijze niet kwalijk te nemen. Eeuwenlang heeft de Rooms-Katholieke Kerk het lezen van de bijbel in elke andere taal dan het Latijn verboden. Hierdoor werd de bijbel buiten het bereik van de meeste katholieke leken gehouden. Het is waar dat sedert 1897 en meer in het bijzonder sedert het Tweede Vaticaans Concilie (1962-1965), katholieken het recht hebben gekregen door Rome goedgekeurde bijbels in gangbare talen te lezen. Maar tradities hebben een taai leven. Daarom wordt in overwegend katholieke landen het lezen van de bijbel nog steeds in verband gebracht met het protestantisme.

Veel praktizerende katholieken die zich de afgelopen jaren een bijbel hebben aangeschaft, kunnen die nog altijd niet zonder een zekere vrees ter hand nemen. Hoe komt dat? Doordat hun kerk nog steeds leert dat het gevaarlijk kan zijn de bijbel te lezen. Waarom? Omdat de Rooms-Katholieke Kerk zegt dat de bijbel niet de gehele openbaring van de christelijke waarheid bevat; hij moet aangevuld worden door de „traditie”. Georges Auzou, katholiek hoogleraar in de Heilige Schrift, schreef in zijn boek La Parole de Dieu (Het Woord van God): „De Schrift wordt voorafgegaan, omringd, begeleid en ingehaald door de traditie. . . . [Dit] helpt ons begrijpen waarom de Kerk het lezen of bestuderen van de bijbel nooit streng verplicht heeft gesteld of als absoluut noodzakelijk heeft aangemerkt.”

Waarom de bijbel lezen?

Niettemin schaffen veel oprechte katholieken in de hele wereld zich een bijbel aan en zoeken hulp om de inhoud te begrijpen. Hetzelfde geldt voor veel teleurgestelde protestanten en zelfs voor sommigen die hun hoop hadden gevestigd op het communisme, het socialisme of de wetenschap.

In een analyse van de redenen voor de hernieuwde belangstelling voor geestelijke zaken, schreef de godsdienstcorrespondent Alain Woodrow in het Parijse dagblad Le Monde: „Dit is in de eerste plaats een natuurlijke reactie op de ontgoocheling die teweeg werd gebracht door het falen van de grote filosofische, ideologische, politieke en wetenschappelijke stelsels.” Verder noemde hij als redenen „teleurstelling over de institutionele kerken, die met de politieke en financiële machten van deze wereld hebben samengespannen”, en ten slotte wat hij noemde de „apocalyptische angst”.

Misschien bent u een van degenen die zijn begonnen de bijbel te lezen. Zo ja, dan zult u er behoefte aan hebben te weten hoe het lezen van de bijbel vruchten voor u kan afwerpen.