Werkende vrouwen — Ervaringen uit de Derde Wereld

Door Ontwaakt!-correspondent in Nigeria

Sedert 1950 is het aantal vrouwen in de wereld dat een betaalde baan heeft vrijwel verdubbeld. Er is al veel geschreven over de uitwerking van deze revolutionaire tendens in het huwelijks- en gezinsleven. In de zogeheten Derde Wereld is dit echter bepaald geen nieuwe ontwikkeling. In veel van deze landen werken mannen en vrouwen al heel lang als economische partners samen. Maar welke overeenkomsten zijn er tussen de problemen van werkende vrouwen in de Derde Wereld en die van hun tegenhangers in de geïndustrialiseerde natiën? Wat is hun drijfveer om een zo zware taak op zich te nemen? Om enig inzicht in deze fascinerende vragen te krijgen, presenteert Ontwaakt! hier een interview met drie Nigeriaanse werkende vrouwen, Elizabeth, Ulrike en Lola, en tevens met Lola’s echtgenoot, ‘Shola.

Ontwaakt!: Waarom werken Afrikaanse vrouwen?a

Elizabeth: In het midden-westen van Nigeria werken vrouwen niet alleen om de eindjes aan elkaar te knopen of voor een aanvullend inkomen te zorgen. In veel gezinnen wordt van de vrouw verwacht dat zij geld verdient. Dikwijls moet zij — en niet de man — zorgen voor het onderhoud van familieleden zoals neven en neefjes, nichten en nichtjes, enzovoort.

Ulrike: Ik ben Duitse van geboorte, maar ik ben een genaturaliseerde Nigeriaanse geworden. Ik merk dat voor de vrouwen hier werken gewoon bij hun cultuurpatroon hoort. Een man vindt alleen dan dat hij een goede vrouw heeft getrouwd, indien zij produktief is, en dat betekent dikwijls meer dan alleen maar kinderen krijgen en maaltijden verschaffen. In veel gevallen is de zorg voor het materiële onderhoud van de kinderen nog voor een groot deel de verantwoordelijkheid van de moeder.

Lola: Onder de Jorubab hebben de mannen al lang ontdekt dat hun vrouwen talent voor handeldrijven hebben. Terwijl de mannen de goederen produceren, brengen de vrouwen ze daarom op de markt. Dit is een nogal efficiënte arbeidsverdeling gebleken. De vrouw beschouwt het als haar taak haar man te steunen door wat hij op de boerderij begonnen is, met succes te bekronen. Bovendien wordt het als een teken van ijver beschouwd dat men het huishouden combineert met een vak of beroep. Net als de bekwame vrouw die in de bijbel in Spreuken hoofdstuk 31 wordt beschreven, staat zij vroeg op en verzorgt haar huis en voedt haar gezin. Hierdoor is zij in staat de rest van haar dag te gebruiken voor andere dingen, zoals een veld beplanten, naaien voor de kooplieden of een bedrijfje beheren.

Elizabeth: Bovendien voelen veel vrouwen de behoefte aan contact met de wereld buiten het gezin. Dikwijls krijgen zij via de handel of andere werkterreinen hun enige echte onderwijs.

Ontwaakt!: Hoe zit dat dan?

Elizabeth: Welnu, door de handel wordt hun rekenen en hun fundamentele taalvaardigheid verbeterd. Het zakenleven leert hun hoe zij moeten organiseren, waardoor zij geholpen worden hun huis en hun gezin beter te besturen. Bovendien schenkt werken de vrouwen zelfvertrouwen en respect.

‘Shola: Polygamie is nog een belangrijke reden waarom vrouwen werken. Weinig vrouwen in polygame huishoudens kunnen verwachten dat hun echtgenoot in al hun behoeften zal voorzien. Daarom redeneert een echtgenote dat zij, als zij niet voor haar eigen belangen opkomt, in moeilijkheden zal komen. Sterker nog, de onzekerheid van polygame verhoudingen heeft veel jonge echtgenotes ertoe gedreven zich financieel onafhankelijk te maken van hun man. Ook willen veel vrouwen het best mogelijke onderwijs voor hun kinderen. Aangezien de inkomsten van de man misschien ook gebruikt moeten worden om te voorzien in het onderhoud van zijn kinderen bij andere echtgenotes, werkt de echtgenote — en werkt zij hard — om haar kinderen onderwijs te kunnen geven en hun misschien een erfenis na te laten.

Ontwaakt!: Wat voor werk doen vrouwen?

Elizabeth: Voor het merendeel in de handel.

‘Shola: Dat ligt voor de verschillende etnische groepen verschillend. Sommige vrouwen werken in de landbouw, andere in de handel.

Ulrike: Dikwijls zijn de vrouwen bereid werk te doen waar mannen niet aan willen, zoals langs de kant van de weg zitten om broodwortel of maïs te roosteren of ijsgekoeld water te verkopen, of zelfs een kleermakerijtje drijven. Toch kunnen dit heel winstgevende onderneminkjes zijn!

Lola: Het is interessant dat wanneer gezinnen uit agrarische gemeenschappen wegtrekken, de vrouwen dikwijls onrustig worden. Het valt hun moeilijk thuis te zitten nietsdoen. Dit laat zien dat hun aanvankelijke beweegreden om te gaan werken niet louter van economische aard was. Want in het verleden waren de behoeften gering en men stelde niet zulke hoge eisen.

Ontwaakt!: In hoeverre is het inkomen van een echtgenote werkelijk van belang voor de man?

Ulrike: Ten gevolge van de onstabiele economische toestanden in Afrika is het inkomen van een echtgenote erg belangrijk. Bedrijven sturen geregeld arbeiders naar huis. Ja, zelfs regeringsambtenaren moeten dikwijls maanden op hun salaris wachten. En christelijke mannen raken dikwijls hun baan kwijt omdat zij weigeren te zwichten voor wereldse druk om te schipperen met bijbelse beginselen. Maar een vrouw die handel drijft, raakt haar baantje niet zo gemakkelijk kwijt als zij bekwaam is. Dikwijls wordt zij — althans tijdelijk — de enige kostwinner!

‘Shola: Naarmate de structuur van de samenleving veranderd is, zijn de behoeften complexer geworden, de verwachtingen hoger opgeschroefd en de economische problemen vergroot. De bijdrage van een echtgenote tot het gezinsbudget is daardoor steeds belangrijker geworden. Een man kan daarom bepalen dat hij betaalt voor de huur en de elektriciteitsrekening en een vast bedrag verschaft voor voedsel. Op haar beurt kan de vrouw extra voedsel en kleding kopen en schoolgeld betalen.

Ontwaakt!: Wat zijn enkele problemen waarmee werkende vrouwen geconfronteerd worden?

Elizabeth: Uiteraard vereist werk fysieke inspanning, en dikwijls komen werkende vrouwen gespannen en prikkelbaar thuis. Er kunnen ook echtelijke spanningen ontstaan. Mannen vinden het niet erg als hun vrouw een redelijke mate van succes heeft. Maar wordt haar succes te groot, dan kan de man jaloers worden en zich bedreigd voelen.

Lola: Het kan gebeuren dat de vrouw haar kinderen verwaarloost en haar man negeert — wat jaloezie en wrok bij hem oproept.

‘Shola: Het grootste gevaar voor een christelijke vrouw is echter dat haar geestelijke gezindheid eronder kan lijden.

Lola: Ja, dikwijls gaat er zoveel tijd in zitten om succesvol te zijn dat geestelijke activiteiten, zoals de prediking van het goede nieuws van Gods koninkrijk, naar het tweede plan kunnen verschuiven. Het bezoeken van christelijke vergaderingen kan eronder lijden en misschien blijft er weinig tijd over voor persoonlijke bijbelstudie. En haar kinderen krijgen in haar een voorbeeld voor ogen van iemand die streeft naar succes in zaken. Het gevaar bestaat dat zij dat tot hun doel in het leven maken.

Ontwaakt!: Hoe kan de christelijke werkende vrouw voorkomen dat dit gebeurt?

Lola: Zij moet in alle dingen haar evenwicht bewaren, zodat haar gezin en haar geestelijke leven er niet onder lijden.

‘Shola: Het kan. Er zijn veel christelijke vrouwen die in zo’n evenwichtigheid een heel fijn voorbeeld zijn.

Hoewel de economische en culturele factoren die in Afrika een rol spelen, verschillen van die in de geïndustrialiseerde landen, brengen de hier aangehaalde vrouwen behoeften en aspiraties onder woorden die universeel zijn.

Zeker, het navolgen van bijbelse beginselen kan deze vrouwen enige verlichting schenken van de druk om werelds werk te verrichten. Veel christelijke echtparen blijken het echter niet zonder twee inkomens te kunnen stellen. Zulke echtparen dienen ten aanzien van het werelds werk de kosten te berekenen. (Zie Lukas 14:28.) Waar er een financiële noodzaak bestaat, kan „een bekwame vrouw” er trots op zijn dat zij een materiële bijdrage levert tot het welzijn van het gezin. — Vergelijk Spreuken 31:10, 13, 16, 24.

Aan de andere kant moeten gezinnen in de Derde Wereld — net als andere gezinnen — bedenken dat echtelijke harmonie en geestelijke activiteiten grotere waarde hebben dan materiële gerieven (Spreuken 15:17; Matthéüs 6:19-21). En als een echtgenote eenvoudigweg behoefte heeft aan een meer bevredigende activiteit dan het werken in huis, doet zij er goed aan zich de bijbelse aanmoediging te binnen te brengen om ’volop te doen te hebben in het werk van de Heer’ (1 Korinthiërs 15:58). Sommigen kunnen, net als Lola, het zo regelen dat zij aan het predikingswerk dat Jehovah’s Getuigen verrichten, een aandeel kunnen hebben als volle-tijddienaren. Voor het merendeel moeten christelijke echtgenotes in Afrikaanse Derde-Wereldlanden echter het hoofd bieden aan de uitdaging om èn huisvrouw èn kostwinner te zijn. Het sleutelwoord is evenwicht. En zoals Lola’s echtgenoot ‘Shola ons te bedenken geeft: „Het kan!”

[Voetnoten]

[Illustratie op blz. 9]

Elizabeth

[Illustratie op blz. 10]

Ulrike

[Illustratie op blz. 11]

Lola