Engelands zonnige Kanaaleilanden

Door Ontwaakt!-correspondent op de Britse Eilanden

JERSEY en Guernsey — waar doen deze namen u aan denken? Aan truien? Ja, het zijn de namen van bijzonder mooi gebreide kledingstukken met kenmerkende patronen en ontwerpen. Aan melkvee? Alweer ja, want deze beesten staan hoog aangeschreven vanwege hun vette melk. Maar eigenlijk zijn Jersey en Guernsey de namen van twee eilandjes in het Kanaal, die deel uitmaken van een groep die bekendstaat als de Kanaaleilanden.

Deze eilanden liggen vlak voor de Franse kust, ter hoogte van Normandië, zodat u op een heldere dag vanaf die eilanden de Franse kustlijn kunt zien. Alderney, een van de grootste eilanden van de groep, ligt slechts 13 kilometer van het schiereiland waarop Cherbourg ligt. Engeland daarentegen ligt ongeveer 100 kilometer noordwaarts. De eilanden beslaan gezamenlijk een oppervlakte van 195 vierkante kilometer en hebben een bevolking van omstreeks 130.000.

De relatie met Frankrijk

Hoe komt het dat de Kanaaleilanden, die toch praktisch bij Frankrijk op de stoep liggen, bij Groot-Brittannië behoren? De eilanders antwoorden hierop: ’Engeland heeft ons nooit veroverd. Wij hebben Engeland veroverd!’ Daar zit een interessant stukje geschiedenis achter.

Oorspronkelijk maakten de eilanden deel uit van het hertogdom Normandië in Frankrijk. In 1066 stak hertog Willem „de Veroveraar” het Kanaal over, liep Engeland onder de voet en verenigde de beide rijken onder zijn eigen heerschappij als koning Willem I van Engeland.

Zo’n 150 jaar later verloor de Engelse koning John de soevereiniteit over Normandië, maar behield de Kanaaleilanden. Als beloning voor de loyaliteit van de eilanders schonk hij hun een grondwet die neerkwam op zelfbestuur, en deze is tot op de dag van heden nog van kracht.

Desalniettemin heeft de naburigheid van Frankrijk natuurlijk een onuitwisbaar stempel op de eilanden gedrukt. Hoewel Engels de dagelijkse omgangstaal is, is de wettelijke voertaal op de eilanden het Frans. Als u door de nauwe straatjes zou dwalen om de winkels te bekijken, of wat verder weg gelegen gebieden zou bezoeken, zou u opmerken dat veel eilanders nog een patois, een dialect, spreken dat verwantschap vertoont met het oorspronkelijke Normandisch-Frans.

De lokroep van de zee

Vanaf de vroege tijd van de Vikingen heeft de zee een belangrijke rol gespeeld in de karaktervorming van zowel de eilanden als hun bevolking. Aan de kust van Jersey is de getijbeweging een van de grootste in de wereld — met tijdens springvloed een vloedhoogte van wel twaalf meter. De verraderlijke stromingen die hiervan het gevolg zijn, maken het varen in de omringende wateren tot een riskante aangelegenheid. Ook jagen er stormen door het Kanaal; zelfs bij kalm weer kan er dikke mist of nevel hangen.

Ondanks dit alles, of misschien juist door dit alles, zijn de bewoners van deze eilanden altijd uitstekende zeevaarders en gewiekste kooplieden geweest. Eerst dreven zij handel met Frankrijk en Engeland. Later zochten zij nieuwe markten in Spanje en Portugal en vervolgens sloegen zij hun vleugels nog veel verder uit. Na de ontdekking van Amerika zeilden eilanders geregeld in het voorjaar naar de overkant van de Atlantische Oceaan en keerden tijdig terug voor de oogst en het ploegen in de herfst.

Niet alle handel echter kon het daglicht velen. Smokkelarij en zeeroverij hebben de geldmiddelen opgeleverd voor veel van de prachtige oude huizen op het eiland, waar men nu zo trots op is.

Een plaquette op een begraafplaats in Gaspé, bij de monding van de rivier de St. Lawrence in Canada, getuigt van de verre reizen van de eilanders. Er staat op: „Zij kwamen over zee van de Kanaaleilanden Guernsey en Jersey. Aan de zee bouwden zij huizen, kerken en scholen, en van de zee leefden zij en bij de zee rusten zij.”

Ook in andere delen van Noord-Amerika zijn bewijzen te vinden van de reizen van de Kanaaleilanders. Guernsey County (Ohio) heeft zijn ontstaan rechtstreeks te danken aan de oorspronkelijke kolonisten uit Guernsey. Beter bekend is echter New Jersey. Sir George Carteret, gouverneur van Jersey, kreeg van koning Charles II al het land tussen de Amerikaanse rivieren de Hudson en de Delaware als beloning voor zijn steun tijdens de Engelse burgeroorlog. Het was alleen maar natuurlijk dat Sir George een voorliefde voor de naam New Jersey had, en die naam is tot op de dag van heden gebleven.

Het leven op de eilanden

De artikelen die de woorden „jersey” en „guernsey” in de Engelse taal stevig hebben verankerd, zijn de gebreide truien die zo heten. Het breien was eens een zeer belangrijke nijverheid op de eilanden. Hun breiwerk was in heel Europa zeer in trek. De eilanders raakten zo bezeten van hun nieuw-ontdekte bron van rijkdom, dat het op Jersey een ernstig probleem werd de oogst binnen te halen. Er moest een wet uitgevaardigd worden om het mansvolk te verbieden in het oogstseizoen te breien.

De mensen — mannen, vrouwen en kinderen — namen hun breiwerk zelfs mee naar de kerk. Het lawaai van de tikkende naalden was zo hevig dat de predikant zich bijna niet verstaanbaar kon maken. Een Staatsbesluit van het plaatselijke parlement moest een eind maken aan dit „schandalige” gedrag.

De twee uitstekende melkveerassen, Jersey en Guernsey, zijn naar veel landen van de wereld uitgevoerd en worden daar gefokt. Om de zuiverheid van het ras te behouden, worden er geen andere runderen op de eilanden toegelaten; zelfs koeien die naar het buitenland verscheept zijn, mogen niet terugkomen. De roodbruine of donker-reebruine Jersey maakt, hoewel ze iets kleiner is dan de Guernsey, aanspraak op de onderscheiding dat ze melk produceert met het hoogste botervetgehalte van alle runderen. Aan de andere kant levert de reebruin-bonte Guernsey meer melk dan de Jersey. Begrijpelijkerwijs is de wedijver dan ook fel.

De zonnige eilanden brengen tevens een overvloed aan tomaten, groenten en bloemen voort. Vroege voorjaarsorchideeën van Guernsey zijn een populair geschenk in Engeland. Dikwijls wordt Guernsey zelfs het kasseneiland genoemd. Als u Guernsey vanuit de lucht nadert, wordt de reden daarvoor duidelijk als het weerkaatsende zonlicht opflitst van de overal op het eiland aanwezige kassen. Een ander oogstgewas is vraic, kelp, een zeewier dat overvloedig gedijt in de warme wateren rondom de eilanden. Het wordt verzameld en gedroogd, en hoofdzakelijk als bodembemesting gebruikt. En dan niet te vergeten de zeeoor, een verrukkelijk smakend schelpdier dat plaatselijk gevonden wordt.

Tijdens de Tweede Wereldoorlog waren de Kanaaleilanden het enige deel van de Britse Eilanden dat door nazi-troepen bezet was. De Britse regering, die inzag hoe hoog de kosten aan manschappen en materieel zouden worden als men de eilanden wilde verdedigen, evacueerde iedereen die wilde vertrekken. Het eiland Alderney werd een Duits krijgsgevangenkamp. Behalve in de vorm van zware ontberingen is de oorlog over het algemeen aan de andere eilanden voorbijgegaan.

De bijbelse waarheid groeit snel

Reeds in 1925 werden hier bijbelse waarheidszaden gezaaid toen Zephaniah en Ethel Widdell met hun fietsen uit Engeland arriveerden om een geregeld bijbelstudieprogramma te organiseren. Als rechtstreeks resultaat van hun werk werden al spoedig zowel op Jersey als op Guernsey gemeenten van Jehovah’s Getuigen opgericht.

Hoewel het werk van de Getuigen tijdens de Tweede Wereldoorlog verboden was, bleven de bijbelstudies floreren en werden er in het geheim geregelde vergaderingen gehouden met iets meer dan twintig aanwezigen. Toen de eilanden bevrijd werden, waren er overal op de eilanden tachtig Getuigen actief bezig met de prediking — een verviervoudiging. Thans zijn er meer dan 350. In tussenliggende jaren zijn veel eilanders evangelieverkondigers in volle-tijddienst geworden, onder wie drie zendelingen, gegradueerden van de Wachttoren-Bijbelschool Gilead, die thans in Afrika dienen.

Vrienden voor eeuwig

Als u ooit zo gelukkig bent een bezoek te brengen aan de Kanaaleilanden, zal de herinnering u nog lang bijblijven. Warm, zonnig weer en rustige zandstranden zijn beslist onweerstaanbare trekpleisters. Maar in plaats van de gemakken te genieten van het moderne leven in St. Helier op Jersey of in St. Peter Port op Guernsey, wilt u misschien liever een bezoek brengen aan de oude graftombes en andere menselijke voortbrengselen uit het verleden op deze eilanden die een ware schatkamer uit de vroegste tijd van de mensheid vormen. Het meest van alles zult u genieten van de ontspannen levenswijze van de vriendelijke en gastvrije eilandbevolking. En wanneer u hen eenmaal leert kennen, zult u verzekerd zijn van een hartelijk welkom wanneer u ooit naar deze zonnige Kanaaleilanden terugkeert.

[Kaarten op blz. 17]

(Zie publicatie voor volledig gezette tekst)

ENGELAND

Kanaal

Kanaaleilanden

FRANKRIJK

Alderney

Guernsey

Sark

Jersey

[Illustratie op blz. 19]

St. Peter Port, Guernsey

[Verantwoording]

J. Tesson/H. Armstrong Roberts