Een tragische brand treft Vila Socó

HET was vrijdagavond 11 uur, 24 februari 1984. De meeste mensen waren diep in slaap, maar anderen waren wakker, ongerust over de zware stank van benzine. Natuurlijk waren de mensen hier in de illegale woonwijk in Vila Socó in Cubatão (Brazilië) gewend aan de kwalijk riekende dampen die uit het moerassige water opstegen. Hun huizen waren op houten palen gebouwd, 60 tot 90 centimeter boven het water. En via de ruwe plankieren kon men overal komen zonder in het stinkende water te hoeven lopen. Tijdens de laatste vier maanden was er zesmaal benzine weggelekt, maar er scheen geen reden voor bezorgdheid.

Plotseling werd de rust van de nacht verbroken door de bonkende voetstappen van politieagenten die opgewonden van huis naar huis renden. Luid kloppend en bonzend op deuren schreeuwden zij: „Wordt wakker!” „Kom naar buiten!” „Steek geen lucifers aan!”

Ongeveer 40 minuten later dreunde een verschrikkelijke explosie door het gebied en schoten hete tongen van vuur over het met benzine overdekte moeraswater. Het vuur was zo intens dat de hevige stortbui die op dat moment viel niet kon verhinderen dat ongeveer duizend woningen door het vuur werden opgeslokt. De volgende morgen werd het beeld van de smeulende puinhopen overheerst door stompjes van afgebrande palen en restanten van fornuisjes en gasflessen. Misschien wel 500 personen zijn in de tragedie omgekomen! De Petrobrás olieraffinaderij, wier brandstofleidingen onder Vila Socó doorlopen, ontkent dat er zo veel slachtoffers waren. Het valt te betwijfelen of men ooit de waarheid zal weten.

Het ironische van deze tragedie was dat zes maanden daarvoor een waarschuwing had weerklonken dat zo iets zou kunnen gebeuren. Secretaris Paulo Nogueira Neto verklaarde bijna profetisch: „Ik ken het hele land van voor tot achter. Ik ben met veel steden bekend, maar ik heb nog nooit een stad gezien als Cubatão. Cubatão zit boven op een bom; als er een lek in de pijpleiding of een modderverschuiving komt, krijgen wij een tragedie.” En het tijdschrift Veja berichtte dat de olieraffinaderij het provinciale bestuur reeds in 1977 had gewaarschuwd voor het mogelijke gevaar dat de woningen liepen als ze boven deze pijpleidingen zouden worden gebouwd. Enige verbeteringen werden aangebracht om het gevaar te verminderen, maar helaas, de houten woningen en loopplanken bleven, en ze vormden het voedsel voor de vlammen in de tragische brand die die nacht uitbrak.

Wat nu precies de oorzaak is geweest van de brand, is niet duidelijk. Ten gevolge van een toegenomen druk was de pijpleiding om een of andere reden gesprongen. Men schat dat er een 662.000 liter van de zeer brandbare benzine over het hele gebied werd uitgespoten. Toen was een kleine vonk voldoende om het in een dood en vernietiging brengende, vlammende hel te veranderen.

Gouverneur Franco Montoro bekende heel triest: „Wij dragen allemaal schuld.” Het verlies van dierbare geliefden of de emotionele schade die overlevenden hebben opgelopen, is niet in geld uit te drukken. Het valt echter te betreuren dat er niet eerder en doeltreffender werd gereageerd op de gegeven waarschuwingen. Zelfs nog erger is het feit dat veel van de slachtoffers geen aandacht hadden geschonken aan het dringende alarmgeschreeuw van de politiemannen. Eén overlevende vatte de houding van de mensen samen: „Ik schonk er geen aandacht aan en ik was ook niet bang. Wij zijn zo aan die lekken en de stank van de pijpleidingen gewend. Trouwens, de mensen van Petrobrás zijn er altijd snel bij om de lekken weer te dichten.” Dit keer kwamen zij helemaal niet!