U kunt een betere lezer worden!
NIEMAND zou genoegen nemen met een auto waarvan slechts één versnelling functioneerde. Als een auto alleen maar een lage versnelling had, zou hij op een snelweg niet hard kunnen rijden. Met alleen een hoge versnelling zou hij moeilijkheden krijgen op steile hellingen. Om een goede lezer te zijn, moet u eveneens kunnen „schakelen”.
U zou de bijbel of Shakespeare niet met dezelfde snelheid lezen als een krant of een stripverhaal, is het wel? Maar misschien leest u uitsluitend voor uw plezier, en kan de snelheid u niet schelen. In dat geval bent u te vergelijken met een ’zondagsrijder’, die het niet interesseert waar hij heengaat of wanneer hij aankomt.
Zo rijden kan zijn bekoring hebben, maar het is niet elke dag zondag. En wij lezen niet uitsluitend bij wijze van vrijetijdsbesteding. Soms doen wij het voor onze studie of om onze horizon te verbreden, of hoort het bij ons werk. Om te voorkomen dat wij tijd verspillen, moeten wij in staat zijn te „schakelen”. Laten wij beginnen met de „hoge versnelling”.
Vluchtig doornemen — lezen in de „hoge versnelling”
Vluchtig doornemen betekent dat men de kern van de stof tot zich neemt zonder deze woord voor woord te lezen. U laat uw ogen snel over een bladzijde glijden, hier en daar even stoppend om de hoofdgedachten eruit te halen.
Maar met vluchtig doornemen alléén zult u nooit iets proeven van het eigen karakter, de gevoelstoon, het mooie van goede literatuur. U mist te veel. Ook wordt uw geheugen er niet door geholpen, want uw geest krijgt niet de gelegenheid de stof te verwerken. Maar het meeste wat geschreven is, behoort niet tot de grote literatuur en hoeft niet onthouden te worden. Een zakenman kan bijvoorbeeld uren per week besparen door zijn lectuur eenvoudig vluchtig door te nemen.
Zou een cursus snellezen u helpen door uw noodzakelijke leeswerk heen te komen? Met behulp van commerciële cursussen hebben mensen hun leessnelheid verdubbeld en verdrievoudigd, volgens sommigen tot wel duizenden woorden per minuut. Zij leren woordgroepen en zinsneden te lezen (in plaats van woord voor woord) en woordjes als „de”, „is”, „het”, „te” en andere kleine woordjes zien zij nog maar zelden staan. Maar als iemand beweert dat hij duizenden woorden per minuut leest, slaat hij heel wat meer over dan enkele details.
Dit herinnert aan de ervaring van een docent aan de Universiteit van Columbia, waarvan in het tijdschrift Across the Board verslag werd uitgebracht. Hij stelde een toets van één bladzijde op voor een klas vol „snellezers”. Zij lazen deze toets met de verbazingwekkende snelheid van bijna zesduizend woorden per minuut. Om de zekerheid te krijgen dat zij begrepen wat zij lazen, vroeg hij hun het nog eens en daarna nog eens te lezen. Hun snelheid daalde tot 1700 woorden per minuut — nog altijd indrukwekkend. Toen maakte de docent zijn verrassing bekend: Wat zij hadden gelezen, was gespeend van iedere betekenis, het waren willekeurige regels uit verschillende tijdschriftenartikelen.
De moraal van dit verhaal? Staar u niet blind op snelheid. Het is zoals Mortimer Adler schreef: „Een hoge leessnelheid is een twijfelachtige prestatie; ze heeft alleen waarde indien wat u gelezen hebt geen waarde heeft.”
Verkennend lezen — Een sleutel tot goed lezen
Er is een methode waardoor men het gelezene beter zal begrijpen en onthouden terwijl men zich toch van de ’doorneemtechniek’ bedient. Dit noemt men verkennend lezen.
Iedere ontdekkingsreiziger weet dat het verstandig is het terrein vanaf een verheven punt te overzien en de kaart te bestuderen voordat men zich in onbekend gebied waagt. Zo zal ook de lezer die zich met zijn „terrein” vertrouwd maakt door het vluchtig door te nemen, de juiste richting bepalen, de hoogtepunten identificeren en voorkomen dat hij verdwaalt in een doolhof van woorden.
Hoe doet men dit wanneer de stof zeer uitgebreid is? In het hierbij afgedrukte kader staat één manier geschetst. Verkennend lezen hoeft maar een minuut of twee te kosten, maar die tijd is welbesteed.
Laten wij nu overschakelen naar gewoon rechttoe-rechtaan lezen, in een „lagere versnelling” om zo te zeggen.
Lees actief
„De zekerste manier om te onthouden wat u leest, is structureel lezen, in u opnemen hoe de auteur zijn gedachtengang ordelijk ontwikkelt”, zegt het boek The Art of Book Reading (De kunst van het lezen). Het lijdt geen twijfel dat uw begrip bevorderd wordt als u in staat bent te volgen hoe de auteur zijn ideeën ontwikkelt. Uw begrip van de stof zal op zijn beurt het onthouden vergemakkelijken.
Oefen u erin de hoofdpunten te onderscheiden van punten van ondergeschikt belang en bijzaken. Zoek naar de kernzinnen die in de meeste paragrafen te vinden zijn. Zoals een leesexpert het uitdrukte: Al spoedig zult u in staat zijn „de voornaamste zinnen te zien alsof ze in reliëfdruk bovenop de bladzijde liggen”. Leer ook vooruit te lopen op wat u dadelijk zult lezen en samen te vatten wat u al gelezen hebt. Kortom: Wees een actief lezer!
Indien u gebruik maakt van de ’vraagtechniek’, kan dit u helpen vooruit te lopen op wat er komt en uw begrip te verbeteren. Hoe gaat dat in zijn werk?
Informatieve leesstof is gewoonlijk in onderdelen gesplitst door hoofdstuktitels en onderkopjes. Telkens als u aan een nieuwe kop komt, zet u die om in een vraag. Zoek dan onder het lezen naar het antwoord.
Als uw vragen zinnig zijn, zullen de meeste hoofdpunten in uw antwoorden aan de orde komen. En wanneer u in het bijzonder aandacht schenkt aan de hoofdpunten, zult u de bijzaken beter onthouden dan wanneer u alle zinnen als even belangrijk beschouwt.
Verder zal ook de bedoeling om iets te onthouden uw lezen verbeteren. Zo zullen studenten die weten dat zij over hun leesstof getoetst zullen worden altijd meer onthouden dan degenen die weten dat dit niet het geval zal zijn. In aansluiting op dit gegeven is er nog een „versnelling” waarin u kunt overschakelen om de doeltreffendheid van uw leestechniek te vergroten. Deze is te vergelijken met de „achteruit” van een auto.
Onmiddellijke herhaling als steun voor het geheugen
Er is meer dan begrip voor nodig om te onthouden wat u leest. U moet „achteruitrijden” en uw aandacht concentreren op de hoofdpunten die u gelezen hebt. Betekent dit dat u de stof moet herlezen? Soms wel. Maar er is een betere manier — onmiddellijk herhalen.
Om te demonstreren hoe doeltreffend dit is, werd een groep studenten gevraagd de informatie onmiddellijk na lezing te herhalen. Zeven dagen later wisten zij zich 83 procent van wat zij geleerd hadden te herinneren. Maar toen een andere groep werd gevraagd de informatie pas één dag na lezing te herhalen, herinnerden zij zich na zeven dagen nog slechts 45 procent. De conclusie? Het is het beste uw leesstof onmiddellijk na lezing, ja zelfs tijdens het lezen, nogmaals door te nemen.
Het gebruiken van een herhalingsmethode zoals in het hierbij afgedrukte kader staat aangegeven, is zo doeltreffend dat men zich volgens een studie na twee maanden meer weet te herinneren dan men zich zonder herhaling normaal gesproken na één dag zou weten te herinneren. In een andere studie toonde een hoogleraar aan dat één aan herhaling bestede minuut de werking van het geheugen verdubbelt. Dat is toch geen al te hoge prijs?
Hier volgt nog een aantal andere wenken: Onthoud ideeën in plaats van woorden. Maak enkele korte aantekeningen over de hoofdpunten. En herhaal de informatie van tijd tot tijd in plaats van te proberen alles ineens te leren.
Natuurlijk hoeft niet alles wat u leest, onthouden te worden. Terecht is de opmerking gemaakt: „Sommige boeken moet men proeven, andere verslinden, en enkele moet men kauwen en verwerken.” Om het meeste plezier te beleven aan uw lezen, dient u selectief te zijn. Probeer de smaak te pakken te krijgen van diepzinniger lectuur, naast lichte, onderhoudende leesstof. Geef vooral de bijbel een voorname plaats in uw leesgewoonten.
Er staan u veel leestechnieken ter beschikking. Het zal wat inspanning kosten ze onder de knie te krijgen. U zult moeten oefenen. Maar u kunt een betere lezer worden!
[Kader op blz. 11]
INFORMATIEF MATERIAAL VERKENNEN
1. Zet de titel om in verschillende vragen die weergeven wat naar uw verwachting in het artikel of hoofdstuk behandeld zal worden.
2. Lees de eerste paar paragrafen.
3. Lees nu de onderkopjes.
4. Lees ook de eerste zin van elke paragraaf door. Let onderwijl op zinnen met schuin- of vetgedrukte woorden.
5. Bekijk afbeeldingen, kaarten, schema’s genummerde opsommingen en andere opvallende gegevens.
6. Stel uzelf nu de vraag: Wat zijn de hoofdpunten die de auteur behandelt? Hoe is de stof geordend?
[Kader op blz. 12]
HERHALING EN OVERZICHT
1. Vraag u na het lezen van elk onderdeel af: Wat is het hoofdpunt? Beantwoord die vraag uit uw hoofd. Alleen indien u geen bevredigend antwoord weet te geven, dient u de stof nog eens na te lezen.
2. Als u ten slotte klaar bent met lezen, toetst u uzelf nog eens over het hele artikel of hoofdstuk. Reproduceer de hoofdpunten, onderdeel voor onderdeel. Lees alleen na wat u zich niet kunt herinneren.
[Grafiek op blz. 12]
(Zie publicatie voor volledig gezette tekst)
HOEVEEL WORDT ER ONTHOUDEN?
ONTHOUDEN HOEVEELHEID
Bij onmiddellijke herhaling
Bij herhaling na één dag
Zonder tussentijdse herhaling
100%
80%
60%
40%
20%
0%
DAGEN
1
7
14
21
[Illustratie op blz. 10]
Hoe moet een mens toch klaarkomen met alles wat hij tegenwoordig moet lezen? Hier volgen enige suggesties