Gandhi — Waarom velen naar hem opzagen
Wij zien de ontwikkelingslanden in een steeds ernstiger crisis terechtkomen, de rijkere landen van het Westen hebben te lijden van een economische teruggang, en de hele wereld ligt onder de schaduw van een nucleaire dreiging. Bevat Gandhi’s filosofie van geweldloosheid het antwoord voor deze door conflicten verscheurde wereld? Dit artikel, geschreven door een Indiase journalist, is gewijd aan een beschouwing van Gandhi en zijn idealen van geweldloosheid.
GANDHI. Wat betekent die naam voor u? Als u iemand bent die vrede liefhebt en snakt naar een wereld zonder geweld, weet u misschien dat Gandhi de vader van de geweldloosheid is genoemd.
Als u een van de meer dan 730 miljoen Indiërs bent, zult u zich hem herinneren als Bapu, vader, een met gevoelens van vertedering bewaard beeld van een tengere man met een spinnewiel die India onafhankelijkheid bracht. Als u een hindoe bent, beschouwt u hem als een geestelijk leider en noemt u hem Mahatma of „grote ziel”. Maar ongeacht uw herkomst of geloof zult u Gandhi waarschijnlijk bezien als een volksleider met een ongewoon charisma.
Hij was een kleine man met een uitzonderlijk mager gezicht en grote ogen. Op een neus die te groot was voor zijn gezicht, rustte een brilletje met ronde glazen. Zijn ingevallen wangen verdwenen achter een tandeloze glimlach. De meeste foto’s tonen hem met gekruiste benen achter een spinnewiel zittend of gekleed in zijn lendendoek en katoenen omslagdoek bezoekers begroetend.
Kort na de Eerste Wereldoorlog zei Gandhi: „Ik ben een tegenstander van geweld omdat wanneer het iets goeds schijnt te bewerken, dat goede slechts tijdelijk is, terwijl het kwaad dat het teweegbrengt, blijvend is.”
De wereldtoestanden zijn nu nog slechter dan toen Gandhi leefde. Zie maar naar wat er gebeurt in Zuid- en Midden-Amerika, in Afrika, in het Midden-Oosten en zelfs in de Indiase steden en dorpen. Geweld als middel om problemen op te lossen is een tweede natuur geworden. Wanneer mensen voelen dat zij in een bepaalde richting worden gedwongen, roept dat bij de meesten verzet wakker. Op duwen volgt terugduwen, op harder duwen volgt terugvechten. Ook de rijkere naties blijven hier niet vrij van. Nationalistische haat, raciaal geweld, misdaad, bedreiging met nucleaire oorlogvoering en aantasting van het milieu zijn de norm. „Tenzij de wereld geweldloosheid aanvaardt, draait het uit op een stellige zelfmoord voor de mensheid”, merkte Gandhi op. Haat kan slechts overwonnen worden door liefde, en geweldloosheid moet niet alleen door naties en groepen maar door elk individu beoefend worden, verklaarde hij.
Wat beweegt iemand toch om zijn naaste te haten en geweld tegen hem te gebruiken, alleen maar omdat zijn huid een andere kleur heeft? Gandhi merkte op: „Geen mens van God kan een ander mens als inferieur beschouwen. Hij moet iedereen als zijn bloedbroeder beschouwen.” Drieënzestig jaar nadat Gandhi dat heeft gezegd, worstelt de wereld nog steeds met het fundamentele idee van gelijkheid.
In een tijd waarin grote leiders en denkers schaars zijn, kijken sommigen terug naar Gandhi en zoeken het antwoord in zijn filosofie. Maar wie was deze man? Wat waren zijn idealen? Hoe werden ze gevormd? Is Gandhi’s weg in deze moeilijke tijd het antwoord?