Is yoga iets voor u?
Door Ontwaakt!-correspondent in India
GEKWELD door een pijn die van haar onderrug helemaal naar haar voet trekt, zoekt Anna verlichting door neer te knielen en in een kaarsrechte houding op haar hielen te gaan zitten. Haar rechterarm heeft zij hierbij naar voren gestoken, waarbij zij haar wijsvinger omhooghoudt. Anna heeft de yoga-houding aangenomen die bliksemstraal (Vajra Asana in het Sanskrit) wordt genoemd. Zij gelooft namelijk dat deze houding een genezende uitwerking heeft op haar nervus ischiadicus, haar heupzenuw. En zoals Anna zijn er misschien wel miljoenen, die allemaal om niet-religieuze redenen yoga beoefenen.
Waarom heeft yoga zich over de hele wereld zo’n populariteit verworven? ’Yoga komt mijn gezondheid ten goede’, zullen velen antwoorden. Maar is yoga in eerste instantie een therapie? Sommigen zeggen dat de beoefening van yoga verborgen talenten vrijmaakt. Is dat zo? Anderen zijn van mening dat yoga bevorderlijk is voor een kalme gemoedstoestand of frustrerende spanningen verlicht. Is yoga de ongecompliceerde praktijk die miljoenen erin zien? Wat is yoga? Als yoga in uw land populair is, of als u overweegt om gezondheidsredenen yoga te gaan beoefenen, dient u dit werkelijk te weten.
Yoga is door en door hindoeïstisch, en maakt deel uit van een ingewikkeld wijsgerig stelsel. „Yoga” is afgeleid van de Sanskrit-woordstam yuj, die betekent „onder een juk brengen, verbinden met”. In de uitgave van december 1981 van The Vedanta Kesari, het Indiase tijdschrift van de Ramakrishna Mission, schrijft Dr. B. S. Surti: „Het belangrijkste doel van de yoga-filosofie is de manier te onderwijzen waarop de menselijke ziel volledig één kan worden met de supreme, goddelijke ziel.” In een verdere uitleg en definitie van yoga zegt de hindoe Swami Harshananda: „Yoga, of de eenwording van het individuele zelf met het hoogste Zelf, zal tot stand komen door yoga of samadhi [yoga-trance], wanneer deze [mentale conflicten] onder controle gebracht en onderdrukt en geëlimineerd zijn door de juiste soort van methodische inspanning en training. Deze methodische inspanning en training is ook yoga.” Om kort te gaan, voor de hindoes is yoga de vereniging van het ik met God.
Het heilige boek van de hindoes, de Bhagavad-Gita, is naar men zegt „de meest gezaghebbende gids over yoga” en elk van zijn 18 hoofdstukken behandelt een andere vorm van yoga. Een van deze soorten, hatha yoga, legt de nadruk op lichaamsoefeningen en ademhaling en wordt sterk aangeprezen als bevorderlijk voor de gezondheid.
Iemand die yoga beoefent, wordt een yogi genoemd. De voornaamste held van de Gita, Arjuna, krijgt de aansporing: „Wees een yogi.” Deze raad op medehindoes toepassend verklaart de Indische Swami Chidananda: „Dit is uw voornaamste plicht. Dit is uw hoogste dharma [heilige wet]. Hierin ligt uw werkelijke en eeuwige welzijn.”
De hindoe-godheid Shiva wordt de „heer van de yogi’s” genoemd. De 84 lichaamshoudingen die men in de yoga kent, zouden bij hem hun oorsprong hebben gevonden. Het hele denken achter yoga is dus diep geworteld in niet-christelijke religie en oosterse goden.
Wat betekent yoga voor de gezondheid?
De oude Indische wijze Patanjali is volgens de overlevering degene die van de yoga-filosofie een samenhangend stelsel heeft gemaakt door acht stappen op te sommen waarmee men de eenwording met de „Oneindige” kan bewerken. En deze eenwording zou een goede gezondheid tot gevolg hebben. Volgens het hindoegeloof noemde Patanjali 14 obstakels die het bereiken van het doel van yoga in de weg staan, en twee hiervan hebben te maken met slechte fysieke gezondheid en „rusteloze leden”. Gezondheid en lichaamshoudingen zijn dan ook zaken waaraan in de yoga-filosofie bijzonder veel aandacht wordt besteed. Asana, de lichaamshouding, is de derde van die acht stappen en is ook het facet dat in het Westen zoveel aandacht krijgt. Beheersing van de ademhaling, concentratie en meditatie zijn andere stappen die als belangrijke elementen in de westerse yoga zijn terug te vinden.
Niettemin is een goede gezondheid niet het hoofddoel van yoga. De hindoe-schrijver Swahananda zegt: „Geestelijke zoekers zullen altijd de voordelen op het vlak van de gezondheid als bijkomstig beschouwen, als ondergeschikt aan hun primaire Doel, eenwording met het Zelf of God.”
’Maar ik ben geen geestelijke zoeker; ik wil alleen een goede gezondheid’, denkt u wellicht. Schenk dan aandacht aan wat een voorstander van yoga-beoefening, Siddhinathananda, over gezondheid en yoga schreef. In het Indiase yoga-tijdschrift The Vedanta Kesari verklaarde hij: „De mogelijkheid van yoga om fysiek welzijn te verschaffen, draagt ook bij tot haar aantrekkingskracht. Maar gebruik van yoga voor welk doel dan ook dat niet geestelijk is, is misbruik.”
Maakt yoga latente krachten vrij zoals wordt beweerd? En indien dat het geval is, kunnen die krachten ware christenen tot voordeel strekken? Merk op waarvoor de hindoe Tapasyananda waarschuwt: „Er is echter één ding waarvoor de yogi bijzonder voorzichtig moet zijn. Wanneer er yoga wordt bedreven, komen er [bovennatuurlijke prestaties].” Hij noemt in dit verband het vermogen tot helderziendheid, helderhorendheid en gewichtloosheid, en voegt eraan toe: „De kracht wordt een monster van Frankenstein dat zijn schepper verslindt.”
Bovendien verklaart het boek Integral Yoga van Haridas Chaudhuri: „De centrale psycho-fysieke kracht die latent in de mens aanwezig is, heet kundalini, de slangenkracht. Wanneer de kundalini wordt opgewekt, ervaart de persoon een enorme toename van energie van binnenuit. Centra van buitenzintuiglijke waarneming [ESP] worden gestimuleerd.” Is dit de soort van energie die u zou willen aanboren, zelfs al zou het u enige voordelen op het gebied van uw gezondheid opleveren?
Is yoga iets voor u?
Het antwoord hangt van twee dingen af: Ten eerste, uw doel in het leven, en ten tweede, uw geestelijke waarden en beginselen. Voordat u yoga gaat beoefenen, of besluit die beoefening voort te zetten, moet u in aanmerking nemen wat de identiteit is van de „Oneindige” met wie u verbonden zult raken. Zou u willen ervaren dat bovennatuurlijke geestenkrachten u proberen te beheersen? Een beoefenaar van yoga moet op die mogelijkheid voorbereid zijn. Ja, door yoga te beoefenen kunt u in het occulte verwikkeld raken. Een voormalige westerse beoefenaar van yoga zei: „Je denkt nieuwe, verborgen krachten in het universum te beheersen. Maar het beangstigende is dat ik nu geloof dat zij in werkelijkheid jou gaan beheersen.”
ESP, helderziendheid, helderhorendheid en levitatie zijn allemaal verbonden met spiritisme. De bijbel verbindt spiritisme met een ongezonde bron — goddeloze geestelijke schepselen of demonen (Deut. 18:10-12; Hand. 16:16-18). Hoe zou dan een christen een leefregel ten behoeve van de fysieke gezondheid als heilzaam kunnen beschouwen wanneer de daartoe beoefende praktijken een dergelijke mogelijkheid in zich bergen om zijn geestelijke welzijn te schaden?
Sommigen denken misschien de vermoedelijk onschadelijke facetten van yoga te kunnen scheiden van die welke zij schadelijk achten. Gezien de volgende verklaring in A Dictionary of Hinduism lijkt dit niet mogelijk: „Geen systeem van yoga bestaat geïsoleerd, maar elk systeem is vaak gecombineerd met elementen uit andere systemen.” Valt het dan te verwonderen dat sommigen concluderen dat het beoefenen van yoga zonder meer gelijkstaat aan het inviteren van de demonen?
Als een voorbeeld hoe mensen onopzettelijk verwikkeld kunnen raken in schadelijke praktijken, moge de volgende parallel dienen. De natie Israël aanbad de God van de bijbel, Jehovah, die ’exclusieve toewijding eiste’ (Ex. 20:5). De Israëlieten vestigden zich in een land waar zij omringd waren door aanbidders van de Kanaänitische god van de regen en de vruchtbaarheid, Baäl. Zij kregen de duidelijke waarschuwing niet in die valse aanbidding verwikkeld te raken. Toch lieten de Israëlieten toe dat dit wel gebeurde. Hoe was dit mogelijk, als zij toch wisten dat Baäl niets meer was dan een door mensen gemaakt beeld?
Aangezien de Israëlieten een volk van landbouwers waren, was het een logische zaak dat zij belang stelden in verbetering van hun landbouw en veeteelt. Zij zochten echter hulp bij de verkeerde bron — de Kanaänieten. Geleidelijk begonnen zij de Kanaänieten na te bootsen en naar Baäl op te zien, als een methode om zich te verzekeren van vruchtbaarheid in hun veestapel en oogsten. Langzaam dreef zich een wig van materiële verlangens tussen hen en hun exclusieve aanbidding van Jehovah totdat zij losgespleten waren en Baäl aanbaden — volslagen afval! (Recht. 2:11-13) Als u een christen bent, zou u dan willen toelaten dat uw verlangen naar gezondheid uw verhouding tot God aantast?
Natuurlijk zal een regelmatig oefenen van het lichaam verbetering brengen in de spiertonus, spanning verlichten, de houding verbeteren en de ademhaling bevorderen. De bijbel onderschrijft dat lichamelijke oefening nuttig kan zijn. Maar in tegenstelling tot yoga brengt de bijbel scheiding tussen een dergelijke lichamelijke oefening en religie door te zeggen: „Training van het lichaam heeft slechts beperkte waarde, maar een godsdienstig leven is in alle opzichten waardevol, omdat het beloften inhoudt zowel voor het huidige als voor het toekomstige leven.” — 1 Tim. 4:8, Groot Nieuws Bijbel.
Hoewel iemands keus van lichaamsoefening en leefregels ten behoeve van zijn gezondheid een persoonlijke zaak is, zal een christen activiteiten willen kiezen die Jehovah behagen, en die activiteiten willen mijden welke hem als christen verenigen met religieuze ideeën die niet in overeenstemming zijn met de aanbidding van Jehovah. Op deze wijze zal het leven van de christen in harmonie zijn met de uitnodiging die Jezus Christus zijn volgelingen deed: „Neemt mijn juk op u en wordt mijn discipelen, want ik ben zachtaardig en ootmoedig van hart, en gij zult verkwikking vinden voor uw ziel. Want mijn juk is weldadig en mijn vracht is licht.” — Matth. 11:29, 30.
[Inzet op blz. 15]
’Je denkt verborgen krachten te beheersen. Maar ik geloof dat zij in werkelijkheid jou gaan beheersen’