Geweten of baan

● Onlangs zagen de 500 rooms-katholieke werknemers van een assemblagefabriek voor kernwapens in Amarillo in de Amerikaanse staat Texas zich met een moeilijke gewetensvraag geconfronteerd. Bisschop Leroy T. Matthiesen drong er bij alle 2400 arbeiders in de fabriek op aan ontslag te nemen als protest tegen het Amerikaanse besluit tot produktie van de neutronenbom. Een verslag in de „National Catholic Reporter” bevatte commentaar van een diaken die in de fabriek werkt: „Je weet waar je in moreel opzicht staat als je de man bent die de trekker overhaalt, maar het is minder duidelijk als je onderdelen assembleert. . . . Als de kerk mijn werk moreel onjuist vond, waarom is er zeven jaar geleden dan niets gezegd toen ik mij opgaf voor het diakonaatsprogramma?”

Hoewel elk protest tegen oorlogstuig lofwaardig is, toont de vraag van de diaken dat de aansporingen van zijn bisschop meer waren ingegeven door de neutronenbom-politiek dan door gewetensbezwaren tegen het vervaardigen van wapens. In plaats van het geweten aan een dergelijk dilemma ten prooi te laten, voorzei de bijbel duidelijk wat er verwacht kan worden van degenen die in „toekomstige dagen” God werkelijk zouden dienen. Door bemiddeling van de profeet Jesaja gaf God een beeld van onze tijd wanneer „vele volken” onder de naties ’hun zwaarden tot ploegscharen zullen slaan, hun speren tot sikkels’ (in plaats van oorlogswapens te assembleren) en er onder hen ’niemand zich meer oefent voor de strijd’. — Jes. 2:1-4, katholieke „Jerusalem Bible”.

● In een uitspraak die door Associated Press is beschreven als een ’opzienbarende uitbreiding van religieuze vrijheid op het werk’, heeft het Amerikaanse Hooggerechtshof beslist dat een arbeider die op grond van zijn geloof ontslag neemt, in aanmerking komt voor werkloosheidsuitkering. Een staalwerker in Indiana, een getuige van Jehovah, was van het produceren van staalplaten overgeplaatst naar een assemblagelijn voor geschutkoepels van tanks. Toen hij ontslag nam omdat het bedrijf geen niet-militair werk voor hem had, kreeg hij geen werkloosheidsuitkering van de staat. Deze weigering werd door het Hooggerechtshof van de staat Indiana bekrachtigd omdat het hof van oordeel was dat hij niet „op goede gronden” ontslag had genomen.

Acht van de negen rechters van het federale Hooggerechtshof waren het echter niet hiermee eens. „Het is niet aan ons om te zetten dat zijn standpunt onredelijk was”, stelde opperrechter Warren E. Burger. „Een gerechtshof is geen scheidsrechter ten aanzien van bijbeluitleg.” Wanneer een staat, zo overwoog het hof, iemand een belangrijke uitkering weigert „omdat diens gedrag is ingegeven door geloof, daarmee een wezenlijke druk uitoefenend op de gelovige om zijn gedrag te wijzigen en tegen zijn overtuiging in te gaan, dan drukt er een last op religie” die ongrondwettelijk is.

Het tijdschrift „Time” begon zijn verslag over de kwestie met de aanhaling: „En zij zullen hun zwaarden tot ploegscharen slaan. — Jesaja 2:4.” Stellig is het een zaak voor het individuele geweten en niet voor het gerechtshof, zoals opperrechter Burger bevestigde, om de scheidsrechter ten aanzien van bijbeluitleg te zijn wanneer het erop aankomt dergelijke beginselen in het leven toe te passen.