De verbazingwekkende invloed van de bijbel — veelzijdiger dan velen beseffen

MILJOENEN hebben zich er in hun leven door laten leiden. Velen zijn ervoor gestorven. Al dezen koesterden er een diepgevoelde liefde voor. Anderen hadden op politieke of religieuze gronden een intense haat ertegen en hebben degenen die erin geloven, opgejaagd, gemarteld en gedood. Wij hebben het over een boek, voor velen HET BOEK.

Alleen reeds het feit dat de bijbel zulke krachtige gevoelens heeft opgeroepen, is een voldoende bewijs dat het niet om een gewoon boek gaat. Er moet iets bijzonders aan de hand zijn met een boek van royaal duizend dichtbedrukte bladzijden dat in zijn geheel in 275a talen is vertaald en waarvan gedeelten in niet minder dan 1710 talen en dialecten beschikbaar zijn.

De bijbel is het meest verkochte boek ter wereld, een boek waarvan naar schatting 2.500.000.000 exemplaren zijn gedrukt. Bovendien wordt de bijbel nog voortdurend in nieuwe dialecten vertaald, terwijl men ook steeds aan nieuwe vertalingen in de belangrijkste wereldtalen werkt om toch maar een zo zuiver mogelijke weergave te krijgen van wat oorspronkelijk in het Hebreeuws, Aramees en Grieks is opgeschreven. Waarom al deze moeite als de bijbel „gewoon maar een boek” is?

Geen enkel ander boek heeft zo veel kunstenaars in hun werk geïnspireerd. Vele van ’s werelds grootste kunstwerken — oratoriums, opera’s, beeldhouwwerken, mozaïeken, schilderijen, gebrandschilderde ramen, gedichten, toneelstukken en andere literatuur — hebben een bijbels thema. Hele encyclopedieën, veeldelige woordenboeken en commentaren, en volledige concordanties zijn er geschreven — allemaal met het doel mensen te helpen een dieper begrip te krijgen van de betekenis van wat er in de bijbel staat. Welk ander boek heeft aanleiding gegeven tot het ontstaan van zo’n enorme hoeveelheid gedegen naslagwerken en verwante literatuur?

Ook de taalwetenschap draagt bewijzen aan dat de bijbel door de eeuwen heen invloed op het leven van mensen heeft uitgeoefend. De Engelse taal zit vol met woorden en idiomatische uitdrukkingen die uit de bijbel afkomstig zijn. Het moderne Duits heeft veel te danken aan Luthers vertaling van de Heilige Schrift, en datzelfde is het geval met de Scandinavische talen. Het oudste Franse woordenboek (8ste eeuw G.T.) is een Latijns-Franse woordenlijst van bijbelse woorden, en er is een heel boek geschreven over de invloed van de bijbel op de Franse taal. Over de ontwikkeling van het Nederlands wordt gezegd dat vooral de Statenvertaling (1637) de eenheid van taalgebruik heeft bevorderd. Welk ander boek heeft ’s mensen spraak en denkpatronen in zo vele talen gevormd?

De Encyclopaedia Britannica, uitgave van 1979, gaat nog verder en verklaart:

„De bijbelse opvatting van God, van het universum en van de mens is in alle belangrijke westerse talen en daarmee in de denkprocessen van de westerse mens opgenomen. . . . Miljoenen moderne mensen die zichzelf niet als religieus beschouwen, leven desondanks met fundamentele vooronderstellingen die de basis vormen voor de bijbelse literatuur. Het is ondoenlijk om te berekenen welk effect zulke vooronderstellingen hebben op de veranderende ideeën en houdingen van de westerse maatschappij ten aanzien van de aard en het doel van regering, sociale instellingen en economische theorieën.”

Napoleon Bonaparte heeft eens toegegeven dat de bijbel een boek is „met een macht die alle tegenstanders overwint”. Ongetwijfeld is het feit dat ook anderen zijn gaan beseffen welke enorme invloed de bijbel op de houding van mensen kan hebben, er de oorzaak van dat sommige machtige mannen de bijbel hebben gehaat en degenen die hem liefhadden en gehoorzaamden, hebben vervolgd. Verrassend genoeg is dit ook op het gebied van religie zelf het geval geweest, zoals de volgende artikelen zullen aantonen.

[Voetnoten]