Hoe is religie van invloed geweest op broederschap?

HOEWEL men thans algemeen het vertrouwen in religie verliest, geloven veel mensen nog dat religie mensen liefde en broederschap inprent. Natuurlijk zijn er altijd individuele personen van allerlei godsdienstige richtingen geweest die een nobel leven hebben geleid. Maar wat onthullen de feiten over de godsdiensten van deze wereld in het algemeen? Welke reputatie geniet religie bijvoorbeeld in verband met oorlog — precies het tegenovergestelde van liefde en broederschap?

Die reputatie is zeer schokkend. Het verslag over het lijden, de wreedheid en het bloedvergieten veroorzaakt of gezegend door valse religie is verschrikkelijk. Sprekend over „heilige oorlogen” zegt het boek Age of Faith: „Geen zijn er bloediger geweest dan de christelijke kruistochten in de middeleeuwen. . . . De kruisvaarders . . . verkrachtten en plunderden medechristenen en begingen ongelooflijke gruweldaden tegen hun mohammedaanse vijanden.”

In 1208 G.T. organiseerde paus Innocentius III een speciale kruistocht tegen een religieuze sekte die de Waldenzen werd genoemd, volgelingen van Petrus Waldus, een Franse koopman. Waldus had het weelderige leven van de geestelijkheid aan de kaak gesteld. Volgens geschiedschrijver H. G. Wells heiligde de pauselijke kruistocht „de werving van elke rondzwervende schurk . . . om de vredelievendste onderdanen van de koning van Frankrijk te vuur en te zwaard te vervolgen en hen wanneer maar ook te verkrachten en elke denkbare wandaad tegen hen te bedrijven. De verslagen over de wreedheden en gruwelen van deze kruistocht vormen veel verschrikkelijker leesmateriaal dan enig verslag over de wijze waarop heidenen christenen de marteldood lieten sterven”.

Een van de uitvloeisels van de kruistocht was de vorming van de „Heilige Inquisitie” onder de dominicaner paters (broeders). H. G. Wells geeft hierop als commentaar: „Nu zagen op zo’n honderd marktpleinen in Europa de waardigheidsbekleders van de kerk toe hoe de zwartgeblakerde lichamen van haar tegenstanders . . . pijnlijk verbrandden en tot as ineenzonken, terwijl dit hen tevens tot ooggetuigen maakte van het feit dat hun eigen grote missie ten behoeve van de mensheid samen met hen verbrandde en tot stof en as ineenzonk.”

Dit onmenselijke optreden en andere wantoestanden leidden tot de Hervorming in het begin van de 16de eeuw. Het duurde echter niet lang of de protestanten raakten diep in de politiek verwikkeld, net zoals de roomse Kerk dat al eeuwen was. Toen brak in 1618 de Dertigjarige Oorlog uit tussen protestanten en katholieken in Duitsland. Al spoedig was het grootste deel van de christenheid erbij betrokken. Het was „een oorlog die werd gevoerd met een wreedheid waarvan de geschiedenis weinig parallellen kent. . . . morele remmen begaven het en maakten vrij baan voor woeste uitbarstingen van losbandigheid”. — A History of Europe, door H. Fisher.

Dit zijn slechts een paar korte verslagen over de vele oorlogen die in het verleden door de religie zijn teweeggebracht of gesteund. Maar hoe is de situatie thans?

Reputatie van religie in recente tijden

Al eeuwenlang wordt Ierland geplaagd door bittere vijandschap tussen katholieken en protestanten. Het geweld in Noord-Ierland van de afgelopen jaren heeft aan beide zijden veel ellende veroorzaakt en een menigte mensenlevens gekost. De kerken zijn rechtstreeks verantwoordelijk voor een groot deel van het lijden wegens hun bemoeienissen met nationalisme en politiek.

Tot op deze dag is ook het Midden-Oosten nog steeds een haard van uit godsdienst voortspruitende tweedracht. Vele jaren lang hebben „christelijke” en anti-„christelijke” strijdkrachten elkaar in Libanon afgeslacht, en er schijnt geen eind te komen aan het bloedvergieten. Het ging al net zo in India toen de Engelsen er in 1947 wegtrokken en de verschillende niet-christelijke groeperingen in dat land op elkaar aanvielen in afgrijselijke slachtpartijen.

De feiten over deze en andere conflicten waarbij religie een grote rol speelt, zijn algemeen bekend. Maar niet alleen de grote wereldgodsdiensten zijn daarbij betrokken. De kleinere stromingen eveneens. Een ervan in het bijzonder deed in 1978 een schokgolf van afschuw rond de wereld gaan. Dit gebeurde toen zo’n 900 discipelen van een zekere „Eerwaarde” Jones op aanstichten van hun leider in Guyana massaal zelfmoord pleegden.

Dit was echter nog maar een kleine tragedie vergeleken bij wat er in de Eerste en Tweede Wereldoorlog plaatsvond. Tijdens die conflicten hebben miljoenen leden van de christenheid, evenals joden, boeddhisten, Hindoes en anderen, elkaar op schrikbarende wijze afgeslacht en afschuwelijk veel ellende berokkend. Toch baden de geestelijken aan beide zijden van het conflict om Gods zegen.

Het falen van de godsdiensten van deze wereld als een kracht ter bevordering van ware broederschap, spruit voort uit deze fundamentele fout: men brengt mensen ertoe menselijke leiders en hun denkbeelden te volgen in plaats van te doen wat God in zijn Woord, de bijbel, zegt. — Joh. 12:43.

Daarom kunnen dergelijke wereldse religies niet de ware religie zijn. Zoals een geïnspireerde bijbelschrijver duidelijk zei: „Zuivere, onbedorven religie, in de ogen van God, onze Vader, is deze: wezen en weduwen hulp bieden als zij die nodig hebben, en zich onbevlekt van de wereld bewaren” (Jak. 1:27, The Jerusalem Bible). Die woorden ademen de geest van liefde en broederschap. Maar denk nu eens aan de miljoenen die juist weduwen en wezen geworden zijn door het geweld en de vervolging veroorzaakt door onreine, valse religie! En dat komt doordat zulke religie ’door de wereld bevlekt’ is.

Hoe duidelijk is het dan ook dat wij nooit kunnen hopen een ware, universele broederschap tot stand te zien komen door het stelsel van de valse religie, waarvan de kerken der christenheid het dominerende deel uitmaken. Ze zijn daartoe eeuwenlang bij machte en in de gelegenheid geweest. In plaats daarvan is het resultaat een wereld die wordt gekweld door misdaad, terrorisme en oorlogen, een wereld die in en in verdeeld is door politiek, nationalisme, racisme en duizenden religieuze sekten.

Rest ons dan geen hoop? Is de situatie zo slecht dat internationale broederschap slechts een droom zal blijven? Veel mensen zouden waarschijnlijk instemmen met de klagende woorden van een populaire Amerikaanse song die laat uitkomen dat „het ontwerp voor internationale broederschap verloren is geraakt en dat niemand er nog naar zoekt”.

Maar schep moed! Het ontwerp voor de internationale broederschap is beslist niet verloren geraakt. De kern van de internationale broederschap wordt zelfs al gevormd!

[Illustratie op blz. 7]

„Heilige oorlogen” hebben grote smaad op God geworpen