Waar gaat het met deze wereld heen?
DE SPREKER was een hoge politiefunctionaris van de stad Los Angeles. „Vroeger was het zo dat wanneer iemand een moord pleegde, dan had dat een reden”, zei hij. „Tegenwoordig hebben wij een hoger percentage van moorden waarvoor geen reden bestaat, moorden ter wille van de sensatie.”
De hoofdcommissaris van politie van de stad New York maakte een soortgelijke opmerking. „Een jonge knaap van tegenwoordig, die een zware .357 Magnum heeft en een andere jonge knaap of een oud mens 42 cent afrooft, en omdat het gezicht van die andere knaap of de tranen van het oude mens hem niet aanstaan, die persoon doodschiet en dan glimlacht als ze hem arresteren . . . Niemand begrijpt dat. Het is beangstigend.”
Zinloze moorden, oorlogen, gijzelingen, geweld, dit alles is haast aan de orde van de dag, en bevreesde burgers en slachtoffers vragen zich af: ’Waar gaat het met deze wereld heen?’
De politiefunctionaris uit Los Angeles bracht een theorie naar voren. „De geschiedenis laat zien dat een maatschappij een bepaald niveau van moraliteit moet handhaven om te kunnen voortbestaan”, hield hij zijn luisteraars voor, „en ik geloof dat wij misschien het punt gaan bereiken dat wij beneden dat niveau komen.”
Een proces van gewenning
Sommigen vinden dat deze politieman overdreef. Volgens hen is de situatie niet veel slechter dan ze altijd al geweest is. Hebben zij gelijk? Of zijn zij eenvoudig afgestompt door het voortdurende bombardement van schokkende krantekoppen?
Beschouw eens wat er gebeurt met onderwijzers in de stad New York. „Onderwijzers op de openbare scholen van de stad New York zijn zo veelvuldig het slachtoffer van misdrijven, dat velen van hen dat al niet meer als schokkend ervaren”, verklaarde de New York Times onlangs. Het artikel citeerde een leraar die ettelijke keren was weggeduwd, bedreigingen en scheldwoorden naar zijn hoofd had gekregen en was beroofd; zijn commentaar was: „Je moet jezelf ongevoelig maken en een soort oogkleppen ontwikkelen.”
Is het niet zo dat naarmate de wereldtoestanden verergeren, de mensen in het algemeen ’zichzelf ongevoelig maken’ en het vermogen verliezen om de zaken in het juiste perspectief te zien?
Per slot van rekening zijn de meesten van ons opgegroeid met de dagelijkse kranteberichten over oorlogen, gruwelen en verslechterende sociale omstandigheden. Wij hebben nooit echt iets anders meegemaakt. Maar sommige ouderen kunnen zich nog steeds een andere tijd herinneren.
’Een plotseling en onverwacht einde’
In een recente lezing heeft de voormalige Britse premier Harold Macmillan het beeld teruggeroepen van de wereld van zijn jeugd. In de tijd van koningin Victoria verwachtte men dat de toekomst een „automatische vooruitgang” zou brengen, zei hij. „Alles zou steeds beter worden.” Maar „plotseling en onverwacht kwam op een ochtend in 1914 een einde aan dat alles”.
Gewone burgers hebben soortgelijke waarnemingen gehad. „Niemand verwachtte de Eerste Wereldoorlog”, merkt George Hannan op, een Amerikaan die in 1899 is geboren. „Het was een verschrikkelijke schok. De mensen hadden steeds gezegd dat de wereld te beschaafd was geworden voor oorlog. Maar van het ene moment op het andere ontstond er een wereldoorlog, als een donderslag bij heldere hemel.”
Een in 1914 veelgelezen boek was Norman Angells The Great Illusion, dat probeerde aan te tonen dat oorlog ondenkbaar was omdat een oorlog te veel schade zou toebrengen aan internationale financiële belangen.
Ewart Chitty beleefde als jongen van 16 in zijn geboorteland Engeland het uitbreken van de oorlog. „Het was een andere wereld vóór 1914”, herinnert hij zich. „Er was een algemeen gevoel van zekerheid dat nu ontbreekt. Je beschouwde het als iets normaals.” Hoevelen beschouwen zekerheid tegenwoordig als iets vanzelfsprekends?
„Ik was in Wenen toen de oorlog begon”, zegt Maxwell Friend, die nu 90 is. „Mensen werden erdoor veranderd. Ze werden heel patriottisch en nationalistisch. Velen raakten verhard. Ik herinner mij de vluchtelingen die uit het oosten Wenen binnenstroomden, op de vlucht voor het Russische leger. Ze waren alles kwijtgeraakt, zelfs hun tranen. Ze hadden gehuild tot ze geen tranen meer hadden.”
Oorlog en religie
Kunt u zich voorstellen welke littekens er achterbleven bij de overlevenden van de Eerste Wereldoorlog, een oorlog die volledig verschilde van enige andere oorlog in de geschiedenis? Zoals The World Book Encyclopedia schreef: „In de Eerste Wereldoorlog leerde de mensheid voor de eerste maal in de geschiedenis de totale oorlog kennen. Complete bevolkingen van de strijdende naties waren werkzaam in de oorlogsinspanningen. Miljoenen mannen, vrouwen en kinderen werden gedood.”
„Voor Engeland was het een afschuwelijke aderlating”, zegt Ewart Chitty, die destijds in Londen was. Wat Oostenrijk betreft, „het hele land werd gevuld met bloed en tranen”, zoals Maxwell Friend het formuleert. Hoe waren de overlevenden erdoor beïnvloed?
„Ik geloof dat heel wat soldaten gedurende de Eerste Wereldoorlog de huichelachtigheid van de geestelijken zagen. Het veranderde hen. Velen van hen verloren hun respect voor religie. Sommigen keerden zich volledig tegen God”, herinnert Ewart Chitty zich, en hij voegt eraan toe: „Toen ik een jongen was, waren de mensen in het algemeen geïnteresseerd in Gods Woord, de bijbel. Men respecteerde de bijbel. Je kon met iedereen over dat boek praten. Na de oorlog is dat gaan veranderen. Tegenwoordig schijnen mensen de bijbel totaal te zijn vergeten.”
John Booth, nu 78, herinnert zich dat in de Verenigde Staten iets dergelijks gebeurde. „De kerken raakten sterk bij de oorlogsinspanningen betrokken”, zegt hij. „ De dominees hadden het over de gruweldaden van de Duitsers en zij preekten dat de oorlog noodzakelijk was om ’de wereld geschikt te maken voor democratie’.
Al dat patriottische vuur was iets dat mijn vader dwars zat. Hij was koster van onze kleine plattelandskerk, en ik herinner mij hoe bedroefd hij was over het feit dat een dominee van een naburige kerk de kansel was ontzegd omdat hij weigerde de oorlog te preken.”
Oprechte mensen over de hele wereld zagen deze zelfde dingen. Wat was dan ook het resultaat van een dergelijke wereldomvattende oorlogvoering? „De oorlog van 1914-1918 verbrak Europa’s toch al tanende zelfvertrouwen in de verdiensten van haar eigen beschaving. Aangezien de oorlog werd uitgevochten tussen christelijke naties, was het effect een verzwakking van het wereldomvattende christendom.” — Encyclopædia Britannica.
Christendom of christenheid?
In werkelijkheid was het uitbreken van de Eerste Wereldoorlog niet voor iedereen een schok. Jarenlang had een kleine groep ijverige christenen voorspeld dat er zich in 1914 dramatische wereldgebeurtenissen zouden voltrekken. De groep was bekend als de Internationale Bijbelonderzoekers, en tegenwoordig kent men hen als Jehovah’s Getuigen.
„De Bijbelonderzoekers stonden erg bekend om hun opvattingen over 1914”, herinnert George Hannan zich, „en zij kregen heel wat bespotting te incasseren gedurende de eerste helft van het jaar, toen alles zo vredig leek. Mensen zeiden dat de Bijbelonderzoekers ’hun datumpaaltje maar weer uit de grond moesten trekken’ en het ergens anders moesten neerpoten.”
Het plotselinge begin van de oorlog zorgde ervoor dat velen zich de voorspellingen van de Internationale Bijbelonderzoekers weer herinnerden. In zijn bijlage wijdde het Newyorkse blad World van 30 augustus 1914 een artikel aan de Bijbelonderzoekers. Het artikel verklaarde: „Het verschrikkelijke feit van het uitbreken van een oorlog in Europa heeft een buitengewone profetie in vervulling doen gaan.”
Waarom verwachtte deze kleine groep christenen moeilijkheden terwijl de toonaangevende richtingen van de christenheid verrast werden? Omdat deze getuigen van Jehovah een levendige belangstelling hadden voor bijbelse profetieën. Bijbelprofetieën kunnen ons heel veel leren over de toestanden in deze 20ste eeuw.