Een blik op de wereld
Het nut van helmen
◆ Het is voor motorrijders in de Amerikaanse staat Texas verplicht geweest veiligheidshelmen te dragen. Twee jaar geleden werd deze wet echter ingetrokken. Dr. Myron Koehler van het Instituut voor het Vervoerswezen in Texas vertelt wat er sindsdien is gebeurd: „De gevolgen spreken voor zich. Naarmate het dragen van helmen minder werd, nam het aantal ernstige verwondingen toe, evenals het aantal ongelukken met dodelijke afloop.” Rapporten van ziekenhuizen en lijkschouwingen laten zien dat sedert de wet die het dragen van een helm verplicht stelde, is ingetrokken, het aantal slachtoffers dat als „dood bij aankomst” werd genoteerd meer dan verdubbeld is, terwijl het aantal hoofdverwondingen die tot invaliditeit leidden, sterk gestegen is.
Inflatieperspectief
◆ Volgens het Edison Electric Institute kan men thans met een Amerikaanse dollar voor ongeveer 71 dollarcent minder kopen dan in 1927. De koopkracht van de dollar is ongeveer 60 dollarcent lager dan in 1960, 36 dollarcent lager dan in 1970 en 27 dollarcent lager dan in 1973.
Aantal doden in het verkeer stijgt
◆ Toen in de Verenigde Staten enkele jaren geleden de maximumsnelheid van 55 mijl (ongeveer 90 kilometer) per uur werd ingevoerd, daalde het aantal verkeersongelukken met dodelijke afloop enorm. Maar nu bericht het ministerie van Verkeer dat het aantal verkeersdoden in het land gedurende 1978 voor het eerst sinds vijf jaar de 50.000 heeft overschreden, een toename van bijna 5 percent over het jaar daarvoor. Hoewel de maximumsnelheid nog steeds van kracht is, trekken velen zich hier niets van aan.
Verrassingen van Jupiter
◆ Toen het ruimtevaartuig Voyager 1 in maart voorbij Jupiter vloog, bezorgden de camera’s aan boord van het ruimteschip de geleerden enkele verrassingen. Er werd ontdekt dat Jupiter net als Saturnus en Uranus een ring heeft. De ring bestaat uit donker rotspuin, is naar schatting minder dan 29 kilometer dik en heeft een breedte van 8000 kilometer. Ter vergelijking: het uitstekend zichtbare ringensysteem van Saturnus is minder dan 16 kilometer dik, maar ongeveer 270.000 kilometer in diameter. Het bestaan van de ring van Jupiter ondersteunt de uit 1849 stammende theorie van de Franse astronoom Edouard Roche dat er binnen een afstand van 2,45 maal de straal van een planeet slechts ringen in plaats van manen kunnen bestaan. Hij berekende dat elke satelliet die binnen deze zogenaamde „limiet van Roche” om een planeet zou draaien, door de door die planeet uitgeoefende zwaartekracht aan stukken zou worden getrokken.
De camera’s van het ruimtevaartuig maakten aan de noordpool van Jupiter ook opnamen van wat geleerden „het grootste poollicht dat ooit door mensen is waargenomen” noemen. Zij geloven dat op Jupiter dezelfde krachten aan het werk zijn als die welke het prachtige noorderlicht op aarde veroorzaken. Maar naar verluidt was het poollicht van Jupiter ten minste 29.000 kilometer lang, meer dan tweemaal de diameter van de aarde.
De geleerden werden ook verrast door de talloze werkende vulkanen op Io, de binnenste van de grotere manen van Jupiter. Zij hadden een koude maan vol kraters verwacht, gelijkend op onze eigen maan, maar „het schijnt dat de stoom, de neervallende as en de lavastromen van de overal aanwezige vulkanen het oppervlak van Io nog steeds aan het vormen zijn”, meldt de New York Times. Buiten de vulkanen op aarde zijn dit de eerste werkende vulkanen die zijn gezien.
Radioactieve datering in twijfel getrokken
◆ Eén methode die geleerden hebben toegepast om de ouderdom van de aarde te schatten, maakt gebruik van elementen met een radioactief verval. Door de huidige snelheid van dit verval te meten, en uitgaande van dit resultaat terug te rekenen, wordt er aan gesteenten van de aarde een ouderdom toegekend. Maar zulke technieken gaan ervan uit dat de snelheid van het radioactieve verval in het verleden hetzelfde was als ze nu is. De publikatie Industrial Research/Development merkt echter op dat sommige geleerden betwijfelen of deze gevolgtrekking wel deugdelijk is. Zij menen dat de schijnbare ouderdom van de elementen drastisch gewijzigd zou kunnen worden door de waarschijnlijkheid van vroegere, plotselinge veranderingen in milieuomstandigheden die in verband staan met radioactiviteit. Dit zou, zoals de publikatie opmerkte, „het effect kunnen hebben dat de halfwaardetijd van uranium van 4,5 miljard [jaar] tot nauwelijks meer dan één seconde verminderde”! Het denkbeeld ’dat wij het verleden kennen door het heden te onderzoeken’ is erg gevaarlijk, omdat er geen zekerheid bestaat dat het verleden precies zo verliep als het heden.
Verspreiden vliegtuigen cholera?
◆ Het plotseling optreden van cholera in onwaarschijnlijke delen van de wereld heeft experts voor raadsels geplaatst. Zo is bijvoorbeeld cholera ontdekt in afgelegen dorpjes waar geen contact is geweest met reizigers van buiten het dorp die uit besmette gebieden kwamen. Na twee jaar intensief onderzoek in deze aangelegenheid ontdekte Dr. Charles Ronde van de Londense School voor Gezondheidszorg en Tropische Geneeskunde dat de vliegroutes van straalvliegtuigen uit India nagenoeg precies over de getroffen gedeelten liepen van de gebieden die normaal vrij van cholera zijn. Hij opperde de mogelijkheid dat mensen die een vroeg stadium van cholera hebben, zich misschien tijdens de vlucht wassen aan de wastafels van het vliegtuig, waarna het water waarin zich de bacteriën bevinden, uit het vliegtuig wordt afgevoerd en ijskristallen vormt, die smelten voordat ze de grond bereiken en daardoor de bacteriën vrijlaten. Dr. Rondle zei: „Wat ik ontdekte, verraste mij. Ik heb nooit geloofd dat het mogelijk was, maar nu ben ik er volledig van overtuigd dat de ziekte op deze manier kan worden verspreid.”
Gevaren van het voorschrijven van geneesmiddelen
◆ Een zeven jaar durend regeringsonderzoek dat zich uitstrekte over 3528 kinderen die geboren werden aan gezonde moeders bij wie de zwangerschap geen risico van complicaties met zich bracht, kwam tot de conclusie dat het toedienen van medicijnen bij de bevalling „vaak leidt tot ernstige bewegingsstoornissen [niet kunnen staan, lopen en zitten] bij kinderen van moeders die de geneesmiddelen gebruikten”, meldt American Medical News. Tot zulke behandelingen met medicijnen behoorden zowel het inademen van pijnverdovende middelen alsook het gebruik van middelen voor plaatselijke verdoving. Als gevolg van dit onderzoek heeft Sarah H. Broman van het National Institute of Neurological and Communicatieve Disorders and Stroke (een neurologisch instituut) aanbevolen dat artsen slechts gebruik maken van de minimale dosis van zulke middelen, die nog doeltreffend is. De geïnhaleerde pijnverdovende middelen bleken op de kinderen een langduriger uitwerking te hebben. Bovendien toonde een over een langere periode uitgevoerd onderzoek aan dat de betrokken kinderen een gemiddeld vier punten lager IQ hadden. Het onderzoek wees ook de misvatting af dat er thans vanwege de populariteit van de ’natuurlijke bevalling’ minder vaak verdoving zou worden toegepast. „Feitelijk”, zegt het verslag, „neemt het aantal geneesmiddelen dat tijdens de weeën en de bevalling wordt toegediend, toe.”
Hulp tegen wiegedood
◆ Een belangrijke oorzaak van de zogeheten wiegedood is tijdens de slaap optredende apnoea, het zo af en toe ophouden met ademen, wat bij vele baby’s optreedt. Gewoonlijk duurt dit minder dan 15 seconden en veroorzaakt het geen schade. Maar als het kind niet in staat is weer te gaan ademhalen, moet iemand hulp kunnen verlenen daar het kind anders sterft. In de Verenigde Staten is wiegedood de grootste doodsoorzaak voor kinderen in de leeftijd van twee weken tot één jaar, die jaarlijks ongeveer 10.000 ogenschijnlijk gezonde baby’s opeist. Om deze aandoening te helpen bestrijden gebruikt het Massachusetts General Hospital in Boston een systeem waarmee men thuis de slaap van de kinderen kan controleren. Het kind krijgt om de borst een band met een elektrode bevestigd, en wordt hiermee op een monitor aangesloten die een alarmsignaal laat klinken om de ouders te waarschuwen wanneer de ademhaling van het kind ophoudt. „We hebben in de afgelopen twee jaar geen sterfgevallen meer gehad”, zegt Dr. Daniel Shannon over de gecontroleerde kinderen. Een groot probleem is vast te stellen welke baby’s aan een monitor zouden moeten liggen. Thans worden veelal die baby’s gecontroleerd, die al een keer tot leven teruggebracht moesten worden nadat zij met ademen waren gestopt. Dr. Shannon waarschuwt: „Dit is geenszins een geneesmiddel. Het is slechts een manier om geselecteerde kinderen met aanhoudende apnoea die anders misschien tot een plotselinge dood leidt, te begeleiden.”
Abnormaal vooruitzicht
◆ Een financiële dienst in Johannesburg (Zuid-Afrika) gaf zijn algemene vooruitzichten voor 1979 uit en constateerde het volgende: „De tijd van het nemen van verstandelijk overwogen beslissingen op lange termijn is voorbij; er is geen ’lange termijn’ meer. De in het financiële stelsel ingebouwde vervormingen en kwetsbaarheden zijn van dien aard dat er geen normale cyclus van handel en effectenmarkt meer bestaan. Het gehele stelsel is nu zo onbestendig dat het op ongeregelde tijden zijn eigen schokken genereert, zoals politieke instabiliteit, ingrijpen in de economie, oorlogen, stakingen, enzovoort. De wereld is een zeer broze en instabiele plaats en verkeert feitelijk in de grootste politieke en economische verwarring aller tijden. Het leiderschap is erg zwak, en regeringen blijken niet bij machte het hoofd te bieden aan de toenemende ernstige problemen die zich blijven ontvouwen. Hieruit volgt dat er in een wereld zoals wij die hebben, geen stabiliteit kan bestaan in het internationale financiële stelsel.”