Het leven in de Kalahari

Door Ontwaakt!-correspondent in Zuid-Afrika

„WAAR het water opgedroogd is” — dit is beslist een passende naam voor een woestijn. En sommigen geloven dan ook dat dit de betekenis is van het Tswanawoord Kgalagadi, of Kalahari.

„Een levenloze kale vlakte”, is de beschrijving die iemand direct invalt als hij aan een woestijn denkt. Maar deze is niet van toepassing op de Kalahari, die een groot gebied van de noordelijke Kaapprovincie van Zuid-Afrika, het oostelijke deel van Zuidwest-Afrika en het centrale en westelijke deel van Botswana beslaat.

Sommige gedeelten van dit gebied zijn vlak en zanderig en bedekt met struikgewas, grote stekelige acacia’s en gras. Andere gedeelten, zoals het deel in Zuidwest-Afrika, bestaan uit kilometers golvende duinen met, globaal, dezelfde soort van vegetatie. Sommige van deze duinen zijn meer dan 30 meter hoog. In tegenstelling tot de duinen van de Namib-woestijn aan de westkust van Zuidwest-Afrika, zijn ze niet puntig en onregelmatig; het zijn lange, geronde ribbels vergelijkbaar met reusachtige golven. Vlakke stukken van zo’n 100 à 300 schreden breed, plaatselijk „straten” genoemd, scheiden de duinen van elkaar.

Als men door bepaalde delen van de Kalahari rijdt, vaak over droge rivierbeddingen, is het alsof men door een wildpark rijdt. Behalve dat men voortdurend muizen, gekko’s en rode mierkatten, of vosmongoesten, in een ijltempo het pad ziet kruisen, kan men ook plotseling op een kleine ruige vos met vleermuisoren of een jakhals met manen, een paar jachtluipaarden, of zelfs op een kleine kudde hartebeesten of andere antilopesoort stuiten. Soms kan iemand verscheidene struisvogels waarnemen. Hij moet niet verbaasd zijn als een van deze vogels een voertuig bijhoudt dat een snelheid heeft van meer dan 55 kilometer per uur. Er zijn in de Kalahari ook luipaarden en leeuwen te vinden.

Getuigenis geven in de Kalahari

De grootste vreugde die Jehovah’s Getuigen in dit gebied smaken, is bijbelse waarheden met anderen te delen. De mensen hier zijn over het algemeen erg gastvrij en hebben grote achting voor de bijbel. Een bezoekende Getuige kan daarom wel een uur of twee met iemand in zijn huis over de bijbel spreken. Ook al zijn de mensen in hun gesprek met een Getuige misschien in een verhitte discussie over een of ander bijbels onderwerp verwikkeld, zullen zij hem, als hij tegen etenstijd komt, toch uitnodigen om mee te eten. Tijdens de maaltijd blijft het gesprek strikt tot vriendelijke algemeenheden beperkt. Daarna zal de discussie van daarvóór echter weer met onverminderde gloed worden hervat.

Het is soms een hele onderneming om sommige van de boerderijen te bereiken. De huizen liggen vaak zo’n 15 tot 25 kilometer uit elkaar, terwijl de boerderijen doorgaans elk 50 of meer vierkante kilometer beslaan. Men moet over duinen reizen waar geen werkelijke wegen zijn doch alleen maar sporen die door andere voertuigen zijn achtergelaten. Men kan misschien maar drie of vier boerderijen per dag bezoeken.

Het boerenbedrijf in de Kalahari

Wat voor boerenbedrijf wordt er in dit dorre gebied eigenlijk uitgeoefend? Hoofdzakelijk vee- en schapenteelt. Een bijzonder lucratieve bron van inkomsten is de verkoop van karakoelpelzen. De krulharige lammeren van het karakoelschaap worden enkele uren na de geboorte geslacht. Hun pelzen leveren het wereldberoemde persianer bont, dat gebruikt wordt voor de vervaardiging van kostbare mantels, hoeden en dergelijke.

Een groot probleem in dit gebied is, hoe aan voldoende water voor mens en dier te komen. Meestal worden er boorgaten in het zand gemaakt, soms tot een diepte van meer dan 300 meter. Windmolens of door machines aangedreven pompen worden gebruikt om het water op te pompen.

Zich aanpassen aan het leven in de woestijn

Onnodig te zeggen dat mensen zich hier aan het woestijnleven moeten aanpassen. Toen er voor het eerst boeren in de Kalahari gingen wonen, verbleven zij vaak in tijdelijke hutten, vervaardigd van golfplaten. Deze waren overdag ondraaglijk heet en ’s nachts akelig koud. Maar de mensen schenen eraan gewend te raken onder deze omstandigheden te leven. Op tal van boerderijen zijn echter grote, moderne woningen gebouwd. Deze huizen, die van de meeste moderne gemakken zijn voorzien, lijken wat misplaatst in hun omgeving.

Voor huisdieren heeft het leven in de woestijn zijn problemen. Als geiten van het grazen terugkeren, kan men ze soms op hun knieën zien lopen in plaats van op hun voorhoeven. Waarom? Nu, aangezien deze dieren nooit op harde grond lopen, slijten hun hoeven niet af en worden daarom te lang om er normaal op te lopen. Hetzelfde gebeurt bij rundvee en schapen. De boeren moeten de hoeven daarom van tijd tot tijd bijsnijden.

Oudere ooien hebben vaak niet de kracht om, wanneer de zon hen fel beschijnt, een dagelijkse loop naar de weidegronden te overleven. Dit betekent dat ze thuis gevoederd moeten worden. Het zou natuurlijk heel kostbaar zijn om droog veevoeder voor ze te kopen. Hoe wordt dit probleem opgelost?

De verlaten nesten van een soort wevervogel, de republikeinwever geheten, verschaffen een kant-en-klare bron van gesneden gras met een hoog voedingsgehalte. Deze vogels bouwen hun gigantische nesten in de takken van grote bomen. Op een bepaalde tijd wonen talloze vogels in de gemeenschappelijke nesten, terwijl ze onafgebroken in en uit de vele ingangen fladderen. Ten slotte worden de nesten echter verlaten voor andere onderkomens.

Vindingrijkheid in het gebruik van motorvoertuigen

In staat te zijn een auto rijdende te houden, kan in het zand soms het verschil betekenen tussen leven en dood. Toch leggen de Kalaharibewoners vaak een schrikbarende onverschilligheid aan de dag met betrekking tot zulke fundamentele dingen als kriks, reservewielen of plakmateriaal. Terzelfder tijd leggen zij een verbazingwekkende vindingrijkheid aan de dag in het onder ongewone omstandigheden rijdende houden van een motorvoertuig.

De eerste regel bij het rijden door het zand is de banden ver onder hun normale spanning te houden. Hoewel dit voor de zijwanden van de banden schadelijk is, stelt het de bestuurder in staat door nagenoeg elk soort van zand te rijden zonder erin weg te zakken.

Maar wat gebeurt er als een band klapt? De auto met een normale krik opkrikken, zou praktisch onmogelijk zijn, aangezien deze gewoon in het zand dringt. Het meest logische is altijd een stuk plank mee te nemen om onder de krik te leggen. Maar als dit vergeten wordt, is de Kalaharibewoner niet snel uit het veld geslagen. Hij legt gewoon een stevig voorwerp, zoals een stalen gereedschapskist, een stuk hout of een steen onder de as bij de lekke band en schept dan het zand onder het wiel uit. Hierdoor kan hij het wiel verwijderen om de band te repareren of het wiel door een reservewiel te vervangen. Vervolgens duwt hij weer zoveel mogelijk zand onder het wiel en schept het zand onder het harde voorwerp dat de as omhooghield uit, zodat de auto weer op z’n banden komt te staan.

Maar als iemand noch een reserveband noch plakmateriaal bij zich heeft? Na de binnenband op de normale manier verwijderd te hebben, zal één persoon de plek waar het lek zit stevig tussen duim en wijsvinger knijpen, vervolgens de rest van de band in zijn andere hand houden en dan het stuk met het lek erin de andere kant uit rekken. Hierdoor kan zijn metgezel een stuk bouw of ongelooid leren riem om het uitgerekte deel binden, dit hard aantrekken en meerdere malen knopen. Op deze manier zal het lek afgebonden worden. De schijnbaar aannemelijke oplossing om de lekke band met zand te vullen, heeft gewoon geen zin.

Als een auto startmoeilijkheden krijgt, blijkt weldra de vindingrijkheid van de Kalaharibewoners. Het is absoluut onmogelijk een vrachtauto door het zand te duwen om hem aan de gang te krijgen. Geconfronteerd met dit probleem krikte één man een van de achterwielen van de wagen op, zoals hij in het geval van een lekke band zou doen. Vervolgens draaide hij het contactsleuteltje om en zette de auto in een hoge versnelling. Nu was het eenvoudig een kwestie van stevig de buitenkant van het vrije achterwiel vastgrijpen en dit met alle kracht ronddraaien. Al gauw begon de motor te lopen.

Spoor-„lezen”

Een boeiend vermogen dat deze zandbewoners ontwikkeld hebben, is dat van spoor-„lezen”. Een boer op leeftijd bleef staan om het spoor van een of ander dier te lezen en vertelde zijn bezoekers toen dat het jakhalssporen waren. Na een nauwkeuriger onderzoek, verklaarde hij dat er twee dieren waren, een mannetje en een vrouwtje en dat het vrouwtje spoedig jongen zou werpen. De bezoekers lachten. Maar toen redeneerde de boer met hen en zei: „Kijk! Het ene stel afdrukken is groot en het andere klein. Het is redelijk aan te nemen dat een mannetje en vrouwtje samen lopen.” De bezoekers gaven dit toe. „Maar als u nu nog eens kijkt”, zo vervolgde de boer, „zult u bemerken dat de kleinere afdrukken dieper in het zand zijn gedrongen. Dit betekent dat het kleinere dier, kennelijk het vrouwtje, relatief zwaarder is dan het grotere dier, hetgeen het geval zal zijn met een vrouwtje dat jongen draagt.” En ja hoor! Drie dagen na dit spoor gezien te hebben, vond de boer de moederjakhals met de pasgeboren jongen.

Tips om in leven te blijven

Kalahariboeren uiten verbazing als zij horen van mensen die verdwaald zijn en vervolgens in een staat van bezwijming, ten gevolge van de intense hitte en van dorst, in hun auto aangetroffen worden. „Stel je voor bijna van dorst te sterven met een autoradiator vol water”, merken zij op. Men moet er natuurlijk zeker van zijn dat er geen vergiftig anti-vriesmiddel in het water zit.

De beste bescherming tegen de middaghitte vindt men onder de auto, en niet erin. Maar waarom niet onder een schaduwrijke boom, als er een is? Omdat onder een Kalahariboom het gevaar bestaat van giftige kleine teken, die het leven met hun vinnige beten ondraaglijk maken.

Men moet tijdens de hitte van de dag nooit erg ver lopen. Het zou beter zijn overdag te slapen en ’s avonds en ’s nacht te lopen, waarbij men een heldere ster uitkiest om de richting te bepalen.

Herinneringen

Er zijn maar weinig mensen die in de Kalahari zijn geweest zonder er met nostalgie aan terug te denken. Nooit kan men de scherpe tegenstellingen vergeten — de verzengende dagen, de koude nachten en de uitgestrekte met gras bedekte duinen, schijnbaar verlaten, maar niettemin gonzend van een eindeloze verscheidenheid van leven.

Men krijgt een onvergelijkelijk gevoel van vrede als de hitte afneemt nadat de zon achter de horizon is gedaald. De zonsondergangen zijn eenvoudig schitterend, met voortdurend veranderende tinten rood, oranje en violet. Onderwijl ontvangt de doordringende „klak-klak-klak”-roep van een gekko duizenden antwoorden van andere gekko’s, die over en weer roepen. De lucht is vervuld van hun geluid. Het geblaat van schapen, het geloei van koeien en de schorre roep van het korhoen, dat in een vertoon van vogelacrobatiek op- en neervliegt vullen de symfonie aan.

Waarlijk, het leven in de Kalahari heeft zijn uitdagingen en beloningen. Deze woestijn is geen levenloze dorre vlakte. Het is een gebied vol fascinerend leven.

[Illustratie op blz. 21]

Verlaten nesten dienen als voedsel voor oudere karakoelooien, die de dagelijkse loop naar de weidegronden niet zouden overleven