Luzerne — Het verbazingwekkende voer

BOVEN de akkers hangt de zoete, warme geur van versgemaaide luzerne. Een warme geur? Nou, zo gek is dat niet als je onder een stralende zon over de hooistoppels loopt, is de zwarte fluweelachtige grond van Minnesota warm onder je voeten en de wind is warm en dan breng je zelf de geur van hooi met warmte in verband.

Hooi is iets dat ik niet altijd heb kunnen waarderen. Het riep bij mij associaties op met wolken kleine insekten, zwaar werk en loeiende koeien die hongerig met hun staart sloegen. Mijn herinneringen aan hooi gaan terug tot mijn jongensjaren in het oosten van Tennessee, waar de klaver werd gemaaid met een klikklakkende machine die door muildieren werd getrokken. Als de hooiwagen dan kwam, gooiden wij, al steunend en kreunend, met de hooivork het hooi op het hooiraam.

Wij kibbelden er altijd over wie de wagen zou besturen omdat het gemakkelijker was daarboven het hooi op te tassen dan het op te steken. De enige keer dat onze wraakgevoelens werden bevredigd, was wanneer wij zonder het te weten in een vork hooi een grote slang meegooiden en die langs de benen van de voerman te voorschijn kwam glijden. Nu nog zie ik voor mijn geestesoog hoe hij dan met een rauwe kreet in één sprong van de wagen af was, zonder zich eraan te storen of dat een sprong van drie meter was.

Maar dat was lang geleden en ver weg. Hier in Minnesota heeft mijn zwager Quen zich al 30 jaar beziggehouden met het kopen en verkopen en verbouwen van hooi. Maar nergens zijn muildieren of hooiwagens of hooivorken te bekennen. In velden van 100 acre (41 hectare) golft hier de donzige groene luzerne als een zee tot over de horizon. Vóór ons, zich van ons weg bewegend, spuit een reusachtige rode maaimachine een zwade van rijk groen hooi uit.

Het veelzijdige voer

„Luzerne levert per acre meer eiwitten op dan enig ander van de 25 voeder- en graangewassen die men gewoonlijk in de Verenigde Staten verbouwt”, vertelt mijn zwager mij. Omdat wij zo ver van elkaar vandaan wonen, is dit in al die jaren de eerste keer dat ik hem opzoek wanneer hij aan het hooien is. Wij lopen tussen een zwade, een richel van afgesneden luzerne, en de rand van de nog niet gemaaide luzerne. Ze staat kniehoog, dicht opeen, maar toch iets bewegend in de bries, waarbij hier en daar een op een ster lijkende violette bloem te zien is.

„Het liefste maaien we wanneer er nog helemaal geen bloei is”, legt hij uit. Hij trekt twee handen met luzerne uit de grond. „Nu zijn de stengels nog klein en de blaadjes zijn mals. In dit stadium is ze ongeveer 40 percent voedzamer, een derde gemakkelijker verteerbaar en heeft nauwelijks de helft aan ruwvezel van wat ze een paar dagen later zal hebben wanneer ze volop in bloei staat en de stengels taai zijn.”

Hij loopt verder: „Hoe malser en groener het hooi, hoe meer de koeien ervan zullen eten en hoe meer melk ze zullen geven. Of”, hij steekt zijn voet onder de zwade en schopt wat luzerne de lucht in, „wanneer een boer zijn slachtvee ongeveer 40 percent luzerne geeft bij de ingekuilde maïs, dan zal het vee beter en sneller groeien en acht pond luzerne wordt een pond vlees.”

Het is een openbaring hem met zoveel autoriteit te horen uiteenzetten wat de verdiensten en de zaligheden van luzerne zijn. Luzerne, zo verneem ik, is het algemene voer voor praktisch ieder dier op de boerderij. Wanneer een koe geen graan wordt gevoerd, kan ze tot drie percent van haar lichaamsgewicht aan luzerne eten (en een melkopbrengst van bijna 23 kilo geven). Dat is anderhalf maal zoveel als de opbrengst die zij geeft op een voeding van kuilmaïs. Wanneer varkens geheel of gedeeltelijk met een of andere vorm van luzerne worden gevoerd (korrels, meel, enzovoort), worden er meer biggen geworpen, blijven er meer in leven en gaan de kosten voor fokzeugen en volgroeide slachtvarkens omlaag. Luzerne betekent een kostenverlaging in het voederen van lammeren omdat ze enkele granen kan vervangen en verzekert een verbeterde bijvoeding. Paarden gedijen beter op luzerne dan op enig ander voer. Luzernemeel voor kippen verschaft een goedkope bron van eiwitten, vitaminen, mineralen en bepaalde nog onbegrepen groeifactoren. Voor de eierproduktie levert het tienmaal zoveel pigment als gele maïs.

In een onderzoek aan de South Dakota State University heeft men gevonden dat er evenveel voedingswaarde zit in vijf ton (4,535 metrische ton) luzerne als in 3665 liter tarwe, 3982 liter maïs of 8210 liter haver. Rohweder en Smith, hoogleraren van de faculteit voor landbouwkunde aan de universiteit van Wisconsin, hebben vastgesteld dat een goede acre luzerne meer dan tweemaal zoveel eiwit oplevert als dat oppervlak met sojabonen en driemaal zoveel als in het geval van maïs.

Dergelijke feiten winnen nog meer aan betekenis wanneer u stilstaat bij de schatting die men heeft gemaakt aan de afdeling voor veeteelt van de universiteit van Minnesota, volgens welke schatting de kosten voor een jaar voer voor een koe zijn gestegen met $64 in 1955 tot $94 in 1965 en tot $301 in 1977 (resp. ƒ 134, ƒ 197, ƒ 632).

De door een tractor getrokken maaimachine is weer in zicht gekomen en legt een volgende slingerende lijn van een versgemaaide, geurige zwade luzerne over het land. De zwetende en grijnzende bestuurder houdt in en stopt. Quen wijst in het gele inwendige van de maaimachine naar iets dat er even lang en dik en zwart uitziet als een dwarsligger van een spoorbaan, alleen gegroefd als een reusachtige schroef waarvan de groeven gevuld zijn met geplette luzerne. „Die rubber rol kneust de ruwe vezels en strijkt de blaadjes om ze te prepareren. Het lijkt een beetje op het pletten van een roos in een boek om zo de bloem goed te houden. Het verhindert dat de blaadjes uitvallen en verloren gaan. Het scheelt ongeveer 20 percent van de hele opbrengst.”

Een voortreffelijke kwaliteit verbouwen en oogsten

Het verbouwen en oogsten van een eerste kwaliteit luzerne is zowel een wetenschap als een bedrijf geworden. Waarmee begint het? Met zaailingen uit het allerbeste zaad. Er bestaan enorme verschillen. Het ene ras geeft wellicht een 40 percent meer opbrengst dan het andere. Als u het goede ras kiest, het de juiste bemesting geeft en maait op het beste moment, voordat de bloei begint, kan dat de eiwitopbrengst per hectare 80 percent hoger doen zijn dan van een inferieur ras.

Zo let u ook op dat u op de juiste tijd zaait, in vruchtbare, goed gedraineerde grond. U beveiligt de luzerne met insektenverdelgingsmiddelen tegen de meer dan 60 bekende ziekten waarvoor het gewas gevoelig is. En er mag niet meer dan 25 percent gras en praktisch geen onkruid tussen groeien.

Behalve de onvergelijkelijke voedingswaarde heeft luzerne ook zijn waarde bewezen als een bodembeschermend gewas. De diepe wortels brengen per acre (0,4 hectare) een 70 kilo aan stikstof in de grond. En boeren hebben geen betere manier gevonden om erosie te bestrijden dan met luzerne en andere hooigewassen. Erosie is een zaak van ernstige bezorgdheid geworden.

Erosiebestrijder

Men schat dat in de Verenigde Staten slechts een vijfde wordt verbouwd van de benodigde hoeveelheid veevoer zoals luzerne. Dit maakt dat het land kwetsbaarder is dan ooit voor de verwoestingen die door droogte worden aangericht. Landbouwdeskundigen geven de praktijk van massaproduktie in de grote maïsgordel er de schuld van dat veel van de reserves aan bodemvocht verloren is gegaan. In een onderzoek dat 3,6 miljoen hectaren omvatte waarop men in de jaren 1973-1974 van hooigewassen op andere gewassen was overgegaan, had meer dan de helft van het landoppervlak ervan te lijden dat er weinig werd gedaan aan bodembescherming en behoud van bodemvocht.

In de meeste gevallen was geen aandacht geschonken aan het tegengaan van erosie. De bouwlaag, het voor de plantengroei noodzakelijke bodemmateriaal, ging verloren met een snelheid van 12 ton (11 metrische ton) per acre. Deskundigen zijn van mening dat een verlies van meer dan vijf ton (4,5 metrische ton) per acre ernstig genoemd moet worden. Volgens de dienst voor bodembescherming in de eigenlijke maïsgordel waait en spoelt er grond weg in de rampzalige hoeveelheden van 15 tot 100 ton (13,5 tot 91 metrische ton) per acre (0,4 hectare)

Terwijl wij weglopen van het hooiveld lijkt Quen onderzoekend naar de lucht. Hij hoopt dat de zon de tijd zal krijgen om de luzerne te drogen tot een vochtigheidsgraad van ongeveer 20 percent, voordat zij het hooi met machines in stevige, nette balen zullen pakken. Als er voor die tijd regen komt, kan er wel een vijfde van de eiwitwaarde verloren gaan.

Wanneer de luzerne is opgeslagen, heeft ze een goede ventilatie nodig om te verhinderen dat er hooibroei en schimmel optreden — dat zou nog eens een vijfde van de eiwitwaarde teniet kunnen doen

„Je bent een complete landbouwdeskundige”, concludeer ik, „want iemand moet al een expert zijn om dit spul te verbouwen en een prima kwaliteit te verkrijgen.”

„Het is het waard, wat ik dan ook ben”, antwoordt hij. „In de kringen van mensen die met hooi te maken hebben, wordt luzerne groen goud genoemd.” — Ingezonden.