Een blik op de wereld
Kunstmatig „bloed”
◆ Zweedse onderzoekers geven te kennen dat ze succes boeken bij het maken van „kunstbloed” dat in geval van nood natuurlijk bloed moet kunnen vervangen. Vooral ten aanzien van samenstellingen die korreltjes bevatten van een organische fluorverbinding, koestert men naar verluidt hoge verwachtingen omdat ze „zuurstof en kooldioxyde absorberen en transporteren op vrijwel dezelfde wijze als menselijk bloed”, aldus The Journal of the American Medical Association. Tot dusver is men op dit speciale gebied van „bloedvervangings”-onderzoek zover gevorderd dat men van proeven op ratten tot proeven op bavianen is overgestapt. Soortgelijke experimenten zijn ook elders uitgevoerd.
„Geen bloedtransfusie!”
◆ In het nummer van 23 december 1977 van Medisch Contact, het weekblad van de Koninklijke Nederlandsche Maatschappij tot bevordering der Geneeskunst, staat het kaartje afgedrukt dat veel Jehovah’s Getuigen bij zich dragen en dat hun ondertekende wilsverklaring bevat om zich te onthouden van bloed. De schrijver van het artikel, Mr. J. H. Peters, stelt dat terecht steeds meer aandacht wordt gevraagd voor de mens in zijn totaliteit. „In de situatie dat arts en patiënt om principiële redenen van mening verschillen over een eventuele behandeling, zou de zienswijze van de patiënt . . . moeten prevaleren, omdat in het algemeen ieder mens toch de uiteindelijke verantwoordelijkheid draagt voor zijn eigen gezondheid en leven.” Hij verbindt aan zijn artikel geen slotconclusie, maar pleit ervoor dat binnen de medische staf van ziekenhuizen een gedachtenwisseling plaatsvindt zodat zij hun richtlijnen kunnen vaststellen. In het tijdschrift Intermediair van 27 januari 1978 verscheen een bijdrage van Prof. dr. C. van der Meer over medische ethiek. Bij een bespreking van de ethische problemen van orgaantransplantaties noemde hij ook even bloedtransfusie („in wezen ook een transplantatie”) en hij gaf als zijn mening dat de overtuiging van Jehovah’s Getuigen gerespecteerd moet worden als zij op religieuze gronden bloedtransfusie weigeren.
Polygamisten niet van lidmaatschap uitgesloten
◆ Onlangs heeft de Nationale Synode van de Kerk van Christus in Zaïre besloten om polygamisten als lidmaat toe te laten. Deze federatie (waarbij niet de Kimbangistische Kerk en de Rooms-Katholieke Kerk van het land zijn aangesloten) heeft echter wel besloten dat aan polygamisten geen kerkelijke taken gegeven zullen worden, zo bericht The Christian Century.
Teer in tabaksrook
◆ Onlangs hebben onderzoekingen in Heidelberg in de Duitse Bondsrepubliek bevestigd dat de trilhaartjes van het ademhalingssysteem door de teer in tabaksrook samenklonteren. Aangezien deze haartjes moeten zorgen voor de verwijdering uit de luchtwegen van alle kleine deeltjes die daar niet thuishoren en schadelijk zijn, is hun samenklontering erg schadelijk. ’Misschien moet longkanker dan ook worden toegeschreven aan het feit dat [kankerverwekkende] stoffen in de rook vrij toegang hebben tot de longblaasjes’, aldus de woorden van de onderzoekers.
Verwisselen van radiaalbanden
◆ Volgens Howard D. McDonald van de Goodyear Tire & Rubber Company gaan radiaalbanden (in tegenstelling tot diagonaalbanden en semi-diagonaalbanden) op den duur blijvend naar een auto „staan”. Als men radiaalbanden bij het omwisselen dus laat rondgaan, waarbij ze van de ene kant van de auto aan de andere kant komen, kan als gevolg daarvan bij het rijden een storende trilling optreden. McDonald beveelt aan om bij iedere 10.000 en 12.000 kilometer voor- en achterbanden om te wisselen, waarbij de radiaalbanden aan dezelfde kant van de wagen blijven. Wat te doen met de reserveband? Als die ook in de roulatie wordt opgenomen, laat hem dan meedraaien aan de rechterkant waar banden het meest te lijden hebben van de stoeprand en dergelijke. In landen waar links wordt gereden, geldt natuurlijk dat de reserveband aan die kant in het verwisselingsschema wordt opgenomen.
Verslaafd aan werk?
◆ Gerhard Mentzel, een Duitse neuroloog, betoogt dat verslaving aan werk even ernstig is als alcoholisme. Vroege symptomen zijn onder andere buikpijn en hoofdpijn, problemen met de bloedsomloop, verminderd concentratievermogen en een onberedeneerd angstgevoel. Mentzel zegt dat verstokte werk-verslaafden ’s nachts wakker liggen en over hun werk piekeren en dat zij een dwangmatige behoefte hebben na de normale kantooruren nog enige tijd na te blijven op hun werk.
Scherp gehoor
◆ Veel dieren hebben een gevoeliger gehoor dan de mens. De hoge frequentie van een ultrasoon fluitje is bijvoorbeeld voor honden hoorbaar maar voor mensen niet. Geleerden van de Cornell-Universiteit achten het mogelijk dat vogels over veel grotere afstanden geluiden kunnen horen dan ooit gedacht werd, afstanden wellicht van honderden kilometers. Proeven hebben uitgewezen dat postduiven infrasone geluiden kunnen horen. Dit zijn geluidsgolven met een frequentie die voor mensen te laag is om waar te nemen. Deze geluidsgolven kunnen zich duizenden kilometers door de atmosfeer voortplanten. Men heeft de gedachte geopperd dat deze geluiden wellicht een hulp vormen voor trekvogels, waardoor ze bepaalde kenmerken van het aardoppervlak kunnen identificeren zoals de oceaanbranding die tegen een kust beukt, of de wind die langs bergpieken fluit.
Graftombe van Philippus II van Macedonië?
◆ Onlangs is bij het dorp Vergina, dicht bij Thessalonika in Griekenland, een graf ontdekt dat sommigen beschouwen als het graf van de Macedonische koning Philippus II, de vader van Alexander de Grote. Bepaalde archeologen twijfelen echter aan deze identificatie. Volgens de ontdekker, Prof. Manolis Andronikos, is het doorslaggevende bewijs geleverd door vijf in ivoor uitgesneden portretten die in het graf zijn gevonden. Prof. Andronikos gelooft dat de kleine portretten Philippus, zijn vader en moeder, Olympias (zijn eerste vrouw) en hun zoon Alexander voorstellen. Verdere vondsten op die plek waren onder andere twee gouden beenderurnen met de stralende ster die het symbool was van de Macedonische koninklijke familie, alsook een gouden diadeem zoals door de Macedonische koningen werd gedragen.
Laserbehandeling van ’groene staar’
◆ Een Russische geleerde, Michael M. Krasnov, hoofd van het Nationaal Instituut voor Oogziekten in Moskou, beweert dat zijn laserbehandeling van één soort glaucoom of ’groene staar’ (een verhoogde spanning in de oogbol) voor bijna 100 percent succesvol is, en bij het tweede belangrijke type glaucoom voor ongeveer 65 percent succes heeft. Hij gebruikt een zeer hoog-energetische robijnlaser met bijzonder korte pulsduur om een oogpunctie te maken waardoor de inwendige vloeistofdruk vermindert. Zonder deze behandeling kan een operatie noodzakelijk zijn. „Gemiddeld genomen moeten patiënten iedere zes maanden opnieuw behandeld worden”, bericht Medical World News. Maar de meeste patiënten „hebben liever een paar keer per jaar een behandeling van vijf minuten dan een operatie”. Amerikaanse geleerden classificeren de methode nog als experimenteel.
„Hebt u nog oude kranten?”
◆ Ongeveer 40 percent van het oud papier wordt in Nederland opnieuw voor pulpfabricage gebruikt. Het merendeel wordt geleverd door de drukkerijen, uitgeverijen en grote kantoren — afsnijsels, computerpapier en ponskaarten — en slechts een zeer klein deel is afkomstig van huis-aan-huisinzamelingen. Tot dusver komt deze secundaire pulp voor het overgrote deel (90%) de kartonindustrie ten goede. Het tijdschrift Intermediair van 3 februari 1978 bevatte een pleidooi om hieruit eerst enkele malen opnieuw papier te maken, zogenaamd „kringlooppapier”. In Nederland bedraagt de produktie van kringlooppapier slechts 150 tot 200 ton per jaar. De Nederlandse situatie besprekend, zetten de schrijvers van het artikel uiteen dat de voordelen die ervoor pleiten deze produktie te verhogen, o.a. liggen in een lager energie- en waterverbruik, en veel minder bodem-, lucht- en watervervuiling tijdens de bereiding. Zij doen de aanbeveling het gebruik van dit „milieuvriendelijke” kringlooppapier te stimuleren.
Een kijkje onder het ijs van het Zuidpoolgebied
◆ Het zogenaamde „shelfijs” van de Ross Zee met een oppervlak ter grootte van Spanje, heeft geleerden al lang belangstelling ingeboezemd. „Er is nauwelijks enig gedeelte van de biosfeer van de aarde dat even geïsoleerd en uniek is als de met shelfijs bedekte Ross Zee — zelfs niet de diepzeetroggen of onderaardse grotten”, aldus een wetenschapsman, John Clough. Het ijs is in dit afgelegen gebied 420 meter dik. Om hier doorheen te dringen, hebben geleerden onlangs een boor naar Antarctica overgebracht die een straal heet gas van supersone snelheid produceert. Hiermee boorden zij een gat door het ijs tot in de „verloren wereld” van de zee eronder. Hoe ziet de bodem van deze met ijs bedekte zee eruit? Om dat te weten te komen lieten de geleerden een televisiecamera en een lamp door het gat zakken naar de van zon verstoken zeebodem ongeveer 200 meter onder het shelfijs. De camera onthulde dat de zeebodem, zo te zien, bedekt was met kleine hoekige stenen waarop zich sediment had afgezet. Kon er enig levensteken geregistreerd worden? Ja, twee op schaaldieren lijkende zeebewoners bewogen zich voor de camera langs. Er waren nog andere aanwijzingen van leven, zoals sporen en groeven op de zeebodem. „Dit wijst erop dat er zich op de zeebodem een overvloedige levensgemeenschap bevindt”. aldus Dr. Duwayne Anderson, de geleerde die de leiding heeft over de poolprogramma’s van de [Amerikaanse] Nationale Stichting voor Wetenschap.
Succes met een kunsthart
◆ Een internationaal team chirurgen in een ziekenhuis in Zürich in Zwitserland heeft onlangs melding gemaakt van de eerste succesvolle aanwending van een „volledig kunsthart”. Het betreft een kunsthart dat een tijdlang buiten het lichaam van de patiënt in werking is geweest. Na een hartoperatie trad bij een patiënte een „zeer ernstige onderbreking van de hartwerking” op. Het kunsthart werd door slangen met het echte hart van de vrouw verbonden om bloed te pompen totdat het natuurlijke hart zijn gewone werk kon hervatten. De chirurgen waren erop voorbereid geweest het kunsthart een week of langer aangekoppeld te laten, maar het hoefde slechts twee dagen gebruikt te worden. De doktoren verklaarden dat de vrouw zou zijn gestorven als het kunsthart niet was gebruikt. „Dit was de eerste keer”, zei professor Marco Turina die de operatie had uitgevoerd, „dat een volledig kunsthart beide hartkamers verving.”
Epidemie van brandstichtingen
◆ De Verenigde Staten, aldus senator John Glenn, bevinden zich in een epidemie van brandstichting die „praktisch niet ingedamd wordt en haast onopgemerkt blijft”. Op een hoorzitting om het publiek op het gevaar opmerkzaam te maken, verklaarde hij dat brandstichting in de laatste tien jaar meer dan 400 percent is toegenomen en elk jaar „naar schatting 1000 mensen, waaronder 45 brandweerlieden, het leven kost en 10.000 mensen erdoor gewond raken. De jaarlijkse schade wordt geschat op ƒ 30 miljard. De verliezen van verzekeringsmaatschappijen bedragen meer dan ƒ 6 miljard.” Op de hoorzitting verklaarde een deskundige dat brandstichting in sommige plaatsen verantwoordelijk is voor 50 tot 55 percent van de premie voor brandverzekering.
Letsel door schaatsplank
◆ Een Amerikaanse consumentenorganisatie die de veiligheid van uitgebrachte produkten beschouwt, heeft onlangs bericht dat het aantal gevallen van letsel door het rijden op de zogenaamde rolschaatsplank in de Verenigde Staten om hoog is geschoten tot meer dan 100.000 per jaar. Ten minste 28 jongeren hebben door het spelen met een rolschaatsplank het leven verloren. „Aangezien alle slachtoffers die stierven aan hun val, kwetsuren aan het hoofd hadden”, zegt de commissie, „zou het gebruik van een valhelm het risico van den dodelijk ongeluk verkleinen.” Veiligheid niet alleen van het kind maar ook van het overige verkeer was, aldus eind 1977 een bericht in Het Parool, reden voor de Nederlandse minister van verkeer om deze kwestie in de permanente contactgroep voor de verkeersveiligheid ter tafel te brengen. Ook stelde hij dat de politie de mogelijkheid bezit om op te treden omdat op de rijbaan niet gespeeld mag worden en voetgangers op het trottoir niet gehinderd mogen worden.