Opaal — een regenboog in uw hand

Door Ontwaakt!-correspondent in Honduras

IK KNOOPTE mijn touw om de stam van een stevige pijnboom, wierp het losse einde in een modderig gat en gleed zes meter naar de bodem. Vanuit dat punt waaierden in alle richtingen nauwelijks manshoge tunnels uit, als de spaken van een wiel. Ik koos er één uit en volgde die ongeveer 10 meter, de wanden afspeurend met een sissende lamp.

In maar enkele van de schilderachtige bergen van Honduras komen zulke uitgravingen voor. Ze dateren uit de tijd van de Spanjaarden, die ze zo’n 400 jaar geleden groeven op zoek naar opaal, een zeldzame edelsteen, waarvan ze hier enkele druiventrosvormige opeenhopingen en ook enkele grote stenen aantroffen. Maar de beste opaal vonden ze niet; die bevindt zich hoger in de bergen, in vertikale spleten van het daar aan de oppervlakte tredende zwarte basalt.

Opalen behoren tot de prachtigste edelstenen ter wereld en bezitten meestal een zeer ongewone samenstelling. „Edelsteendeskundigen noemen een opaal een gehydrateerd silicagel, omdat het naast siliciumoxyde ook water bevat”, aldus The World Book Encyclopedia. Siliciumoxyde maakt ongeveer 60 percent van de aardkorst uit. En wanneer hete, silicarijke oplossingen ondergronds in spleten en holten dringen, kan deze gelei tot een opaal stollen.

Niet alle opaal is waardevol. De „gewone” opaal is bijvoorbeeld in het algemeen geen edelsteen en vertoont geen kleurenspel. In slechts zeven of acht landen ter wereld heeft men tot dusver „edele” opaal ontdekt. Op het ogenblik komt zo’n 95 percent van ’s werelds opaal uit Australië, hoewel daar misschien gezien de recente vondsten in Zuid-Amerika wel verandering in zal komen.

Het vinden van edelopaal is alleszins de moeite waard. Wanneer men zo’n steen in de buurt van een lichtbron houdt, lijkt er een regenboog van kleuren uit te springen. Draai hem eens langzaam rond of breng hem snel van zonlicht onder kunstlicht — een vloed van kleurenschittering zal het gevolg zijn.

Hoe komt het dat een opaal zoveel kleuren uitstraalt? Dat is niet precies bekend. Eén theorie die tegenwoordig veel opgang maakt, schrijft het afbuigen van de lichtstralen in opaal toe aan microscopisch kleine silica-bolletjes die laagsgewijs in de edelsteen zijn gerangschikt.

Voor mensen die onbewerkt opaal willen bemachtigen, is voorzichtigheid geboden. Bepaalde soorten opaal zijn ongeschikt om tot edelsteen te worden verwerkt. Sommige zijn poreus of kalkachtig van aard. Andere zijn binnen een maand volledig hun kleur kwijt. En bepaalde opalen vallen in een droge omgeving uiteen doordat het water erin verdampt.

Denkt u erover een opaal te kopen. Dan is enige basiskennis onmisbaar. In de eerste plaats is opaal oneindig gevarieerd. Geen twee stenen zijn volkomen aan elkaar gelijk. Men kent witte opaal, zwarte opaal, vuuropaal, wateropaal en nog vele soorten meer. De „pin fire”-opaal vertoont bijvoorbeeld talrijke gekleurde stipjes, alsof men naar de nachtelijke sterrenhemel kijkt. En de „harlekijn”-opaal biedt een mozaïek van gekleurde vlakjes.

De slijpers van edelstenen slijpen een opaal meestal en cabochon, dat wil zeggen, als een steen met een bolronde bovenkant. De vorm van de steen kan rond, ovaal, rechthoekig of „vrij” zijn. Bij de „vrije” vorm heeft de slijper de mogelijkheid kostbaar en zeldzaam materiaal te laten zitten omdat de steen niet met een kunstmatige vorm overeen hoeft te stemmen. Een vrije vorm verhoogt tevens de individualiteit van de steen.

De slijpers van edelstenen leveren de opaal in drie verschillende uitvoeringen: massief, als doublet of als triplet, zoals op de illustratie te zien is.

Hoewel het bij al deze uitvoeringen om echt opaal gaat, zal de massieve vorm meestal meer kosten dan de doublet of triplet. Voor alledaags gebruik verdient een met kwarts afgedekte triplet de voorkeur, aangezien kwarts meer krasbestendig is dan opaal. Door een blik van opzij kunt u vaststellen met welke uitvoering u te doen hebt.

Beroemde opalen zijn bijzonder zeldzaam. De grootste reus is de „Olympic Australis” — 20.000 karaat ongeslepen vuurschittering zo groot als het hoofd van een mens.

Welke kans hebt u om zelf een opaal op te delven? Te oordelen naar mijn eigen ervaring een heel geringe. Na vijf pijnlijke uren op de rug van een muilezel, die zich goed bewust was van de onbekwaamheid van zijn ruiter, had ik nog niets gevonden. Natuurlijk verbergen de in nevelen gehulde bergen nog vele opalen, maar dan toch nog vaak verborgen in hard basalt, overwoekerd door statige pijnbomen of een vochtig-hete jungle. Maar laat u niet door mij ontmoedigen. U bent geheel vrij een poging te wagen!

[Diagram op blz. 22]

(Zie publicatie voor volledig gezette tekst)

massief

doublet

edelopaal

gewone opaal of ander materiaal

triplet

afdekking van kwarts

laag edelopaal

gewone opaal of ander materiaal