’Stille werkers’ aan de arbeid
EEN wandeling door het bos heeft iets heerlijks. De verstedelijking van het landschap grijpt steeds meer om zich heen, en veel mensen vinden het daarom een regelrechte verademing eens rustig langs een bospaadje in de warme zonneschijn te kunnen lopen. Onmiddellijk vallen dan de wilde bloemen op, de struiken, de bomen, de vogels en misschien ook de eekhoorns, maar vaak is men zich niet bewust van de aanwezigheid van nog een groep organismen, ’stille werkers’ die in lagen dode bladeren en in de overblijfselen van dode dieren druk in de weer zijn.
Deze drukke werkers zijn de bacteriën en schimmels die voor de ontbinding zorgen van organisch materiaal en in de natuur een even belangrijke functie vervullen als de fotosynthese in de groene planten. Ontelbare miljarden schimmels en bacteriën vinden hun bestaan op de bosbodem, op bomen en boomstompen. Vaak wanneer men een blad optilt kan men een netwerk van dunne witte draden ontwaren, de celdraden van een schimmel. Deze celdraden werken zich een weg door de dode bladermassa en scheiden enzymen af die het dode materiaal verteren en ontbinden. Aldus breken ze het afval af en maken nuttige voedingsstoffen voor nieuwe planten vrij.
Schakels in de kringloop van producenten en consumenten
Deze ’ontbinders’ spelen een belangrijke rol in een kringloop van producenten en consumenten. De producenten zijn de groene planten die uit niet levende materialen — lucht, water en mineralen — ingewikkelde stoffen vormen en die benutten voor de opbouw van hun eigen organisme, voor hun wortels, takken en bladeren. Mensen en dieren — de consumenten — eten een deel van de planten. En bepaalde consumenten worden weer door andere consumenten gegeten. Al deze consumenten zijn voor hun bestaan van plantaardig en dierlijk leven afhankelijk, aangezien ze zich niet rechtstreeks met anorganisch materiaal kunnen voeden.
En dan komt de rol van de ’stille werkers’ in het beeld. Ze hebben tot taak om ingewikkelde stoffen weer tot eenvoudige af te breken, om afvalmateriaal weer in bruikbare materie om te zetten. Wat zou er gebeuren als alle bladeren op de bosbodem zouden blijven liggen? Of wat zou het gevolg zijn als alle dode dieren die ooit hebben geleefd, altijd maar zouden blijven liggen op de plek waar ze zijn gestorven? Dan zou er in dit afval veel te veel waardevol materiaal nutteloos opgeslagen blijven liggen. Het leven zou zich onder zulke omstandigheden eenvoudig niet kunnen handhaven. De ’stille werkers’ zijn echter voortdurend in de weer met het afbreken van dood plantaardig en dierlijk materiaal, waarvan ze de bestanddelen weer opneembaar maken voor de groene planten. Op die manier kan dood afval weer tot nuttige voeding dienen.
Waarom zou u de volgende keer dat u langs een bospaadje loopt, niet eens voorover buigen en wat bladeren wegschuiven om te zien of er stille werkers aan de arbeid zijn? En onderzoek ook eens een omgevallen boomstam op de aanwezigheid van zwammen of kleurrijke slijmzwammen-groei.
Het is opmerkelijk dat in Gods wet aan Israël een voorziening was opgenomen voor een grondige bacterie- en schimmelwerking. Elk zevende jaar moest het land namelijk braak blijven liggen (Ex. 23:10, 11). Gedurende die tijd kon de bodem zichzelf herstellen. Waarom was een heel jaar nu zo nuttig? Wel, omdat de werking van bacteriën en schimmels onder invloed staat van de temperatuur. De winterkou vertraagt hun werkzaamheid, zodat men in het voorjaar vaak nog de overblijfselen van planten kan aantreffen. Een winter is dus niet voldoende om de bodem volledig te herstellen. En om te voorkomen dat er ten slotte uitputting van de grond zou optreden, voorzag de wet van God in voldoende tijd om de bacteriën en schimmels hun werk te laten verrichten door plantaardig en dierlijk afvalmateriaal af te breken en in de vorm van opneembare anorganische stoffen aan de bodem af te staan.
Wij kunnen met deze ontbinders samenwerken door afvalmateriaal, compost bijvoorbeeld, voor bemesting van onze tuin te gebruiken. Een donkere en rijke bodem zal ongetwijfeld het resultaat zijn.
Naarmate wij meer over de kringlopen in de natuur leren, kunnen we onze Grootse Schepper, Jehovah God, steeds dankbaarder zijn, die in zijn oneindige wijsheid niet vergeten heeft onze goede aarde te voorzien van onmisbare organismen die in stilte hun nuttige werk tot zegen voor de gehele mensheid verrichten.