Zijn het afgodische versieringen?
IN MEI 1976 verscheen in een Newyorkse krant een advertentie met daarin aangeprezen een geschenk ’voor de vrouw in uw leven’, een halsketting, om te tonen „dat uw hart haar even toegenegen is als het hare u”. Aan een zilveren ketting hing de hanger: een „porseleinen hart, gevat in zilver”.
De meesten die die advertentie zagen, hadden geen enkel bezwaar tegen de hartvorm van die hanger. Maar er zullen er ook zijn geweest die zo’n hartvormige versiering voor een christelijke vrouw ongepast hebben gevonden. Waarom?
Wel, misschien omdat zij het hart beschouwen als een afgodisch symbool, waarvan ze hebben geleerd dat het voorheen bij niet-christelijke vormen van aanbidding is gebruikt. En zij zullen waarschijnlijk oprecht de raad willen toepassen die de bijbel in 2 Korinthiërs 6:15-17 geeft: „Welke overeenkomst heeft Gods tempel met afgoden? . . . ’Gaat daarom uit hun midden vandaan en scheidt u af’, zegt Jehovah, ’en raakt het onreine niet langer aan’, ’en ik zal u aannemen.’”
Dit beginsel werpt natuurlijk een veel algemenere vraag op, een probleem dat in verband met tal van patronen, dessins, motieven, symbolen en emblemen kan rijzen, en wel: Wat dient de christelijke houding te zijn ten aanzien van vormen en ontwerpen die te eniger tijd of op een bepaalde plaats in verband hebben gestaan met valse religie?
Die vraag kan rijzen wanneer u behang koopt voor uw woonkamer, het dessin op een stropdas of jurk bekijkt, of overweegt om manchetknopen, een armband of een halsketting te kopen. Zelfs de vorm of versiering van lampen en serviezen kan in dit verband vraagtekens oproepen. U zou zich kunnen afvragen: ’Heeft deze versiering of dit motief enige verbintenis met afgodenaanbidding?’ Of misschien dat een kennis u over die vraag aan het denken zet. U wilt graag het goede doen, maar wat is het goede?
Laten we eens enkele voorbeelden van siermotieven bekijken. Alexander Hislop schrijft in zijn boek The Two Babylons het volgende over het hart:
„Het ’Hart’ was een van de heilige symbolen van [de Egyptische god] Osiris in zijn wedergeboren stadium, toen hij als Harpocrates, of het goddelijke kind, verscheen . . . De verering van het ’heilig hart’ schijnt zich ook tot India te hebben uitgestrekt, want daar wordt Visjnoe . . . voorgesteld als iemand die een hart op zijn borst draagt . . . En de aanbidding van het ’Heilig Hart’ was in feite via een symbool, de aanbidding van de ’Heilige Bel’, de machtige van Babylon.”
En zo staat ook in de eerste druk van de Nieuwe-Wereldvertaling van de christelijke Griekse Geschriften (Engelse uitgave) de volgende tekening met onderschrift:
De mensen in de oudheid hadden trouwens nog tal van andere religieuze symbolen. De gevleugelde bol of cirkel is daar een voorbeeld van. Men kende het in Foenicië, Assyrië en ook andere landen. Maar vooral was het „het Egyptische symbool bij uitstek”, aldus G. d’Alviella in zijn boek The Migration of Symbols. Waarschijnlijk kent u het wel van Egyptische kunstwerken of afbeeldingen.
Ook de dingen in de natuur om hen heen gebruikten de Egyptenaren als religieuze symbolen. Over de scarabee of mestkever vermeldt The World Book Encyclopedia: „Voor de Egyptenaren was de mestkever bovendien het symbool van de opstanding en de onsterfelijkheid. Zij maakten afbeeldingen van dit insekt in steen of metaal en gebruikten die als amuletten.”
Ook bepaalde planten hebben als religieus symbool gediend. Veel landen hebben in hun religie of mythologie een Heilige Boom gekend, „de palm, de granaatappel, de cypres, de wijnstok, enz.” De Franse lelie of „fleur de lys” voert dit rijtje verder door tot in onze tijd. Want dit siermotief, dat reeds in het oude India en Egypte voorkwam, werd een onderdeel van het wapenteken van het koninklijke huis van Frankrijk. „Karel V van Frankrijk beperkte in 1376 het aantal fleurs de lys tot drie, ter ere van de heilige Drieëenheid.” — Encyclopædia Britannica, uitgave 1976, Deel IV. blz. 182.
Een soortgelijk religieus verband is misschien aan te wijzen met betrekking tot de witte of driebladige klaver. Over deze plant of dit siermotief bericht een encyclopedie:
„De witte klaver is een van de vele soorten [driebladige] klavers . . . die allemaal inheems zijn in Ierland. Het drietallige blad van de witte klaver werd oorspronkelijk uitgekozen als het nationale symbool van Ierland vanwege de legende van Sint-Patrick die de plant zou hebben gebruikt om de leer van de Drieëenheid te illustreren. De meeste witte klavers . . . worden al van oudsher door de Ieren als gelukssymbolen gezien, en dit bijgeloof heeft zich tot in onze moderne tijd onder mensen van allerlei nationaliteiten weten te handhaven.”
Noodzaak om een beslissing te nemen
Slangen, kruizen, sterren, vogels, bloemen . . . ja, er bestaat een bijna eindeloze rij van motieven, ornamenten en symbolen die wel eens in de een of andere tijd van de geschiedenis met afgodenaanbidding te maken hebben gehad. Hoe kan een oprechte christen dan weten wat hij moet vermijden en wat hij als onbelangrijk over het hoofd kan zien?
Het is beslist niet zo dat het er niet toe doet waarmee een christen zijn huis of lichaam opsiert. Dit blijkt wel uit de wet die Jehovah God aan de Israëlieten gaf — dat zij niet hun zijlokken en het uiteinde van hun baard mochten afknippen (Lev. 19:27). Kennelijk droegen bepaalde heidense natiën hun haar en baard op die wijze in verband met de aanbidding van hun goden (Jer. 9:26; 25:23). Als een Israëliet dezelfde dracht zou overnemen, zouden waarnemers dat terecht kunnen opvatten als een symbool van zijn religieuze geloofsovertuiging, en kunnen menen dat hij heidense aanbidding ondersteunde. Gehoorzaam vermeed Gods volk dan ook deze wijze van haardracht of uiterlijke versiering. Het is passend dracht of versiering te vermijden die ons met valse aanbidding in verband zou brengen.
Aan de andere kant wil dit nu ook weer niet zeggen dat automatisch alle motieven of symbolen die op een bepaald moment in de geschiedenis ergens ter wereld door afgodenaanbidders zijn gebruikt, vanaf dat moment voor ware christenen taboe zijn geworden. Tot de versiering van Jehovah’s tempel in Jeruzalem behoorden ook afbeeldingen van palmbomen, granaatappels en stieren (1 Kon. 6:29-35; 7:15-18, 23-25). Het feit dat andere religies deze natuurlijke vormen die God had geschapen, als symbool bij hun afgodendiensten gebruikten, maakten ze voor ware aanbidders nog niet automatisch ongeschikt om ze als siermotief toe te passen. Iedereen die een bezoek aan de tempel bracht, kon duidelijk zien dat Gods volk deze ornamenten niet aanbad en evenmin vereerde.
Ook belangrijk is om te overwegen welke betekenis een bepaald motief heeft in de omgeving waar u woont.
Veranderingen
Vele malen zal een motief afhankelijk van plaats en tijd in betekenis veranderen, zodat de gedachte die het bij een beschouwer in een bepaalde tijd en op een bepaalde plaats oproept, wellicht heel anders zal zijn dan die van een beschouwer in een andere tijd en op een andere plaats. Neem bijvoorbeeld het volgende embleem:
Waaraan denkt u wanneer u dit teken ziet? Het hakenkruis of de swastika is een oud religieus symbool dat in landen over de gehele wereld in gebruik is geweest. The World Book Encyclopedia zegt erover:
„Het is een oud symbool dat vaak als siermotief of religieus teken wordt aangetroffen. . . . De swastika is men tegengekomen op Byzantijnse gebouwen, in boeddhistische inscripties, op Keltische monumenten en Griekse munten. De swastika was onder de Indianen van Noord- en Zuid-Amerika een veelvoorkomend symbool.”
Maar vanwege zijn recente gebruik als embleem van nazi-Duitsland, denkt een hedendaagse beschouwer in eerste instantie niet meer aan deze religieuze betekenis, maar veeleer aan datgene waarvan het nu symbool is geworden, aan „al het kwaad dat de nazi’s hebben aangericht nadat zij Europa onder de voet hadden gelopen.”
Zo’n verandering van betekenis kan ook op andere wijze verlopen. Een heidens religieus symbool kan zijn religieuze betekenis verliezen. Het boek The Migration of Symbols vertelt hierover:
„Het gebeurt vaak dat een symbool bij de overgang van het ene naar het andere land van betekenis verandert. Wanneer het vanwege zijn schoonheid of gewoon vanwege zijn originaliteit door kunstenaars wordt gebruikt die onbekend zijn met de oorspronkelijke betekenis ervan, kan het heel goed louter een ornament of siermotief worden.”
Ook de plaats kan van invloed zijn op de betekenis van een bepaald motief. Een voorbeeld daarvan is de witte klaver, die in sommige streken nog altijd als een symbool van de onschriftuurlijke Drieëenheid wordt beschouwd, maar in andere omgevingen als zodanig betrekkelijk onbekend is. Daar zal men het aan een armband of als motief op een das meer als een „geluks”-symbool zien. (Vergelijk Jesaja 65:11, 12.) Op nog weer andere plaatsen zal wellicht geen van deze betekenissen in de geest van mensen opkomen; daar zullen zij een driebladig klavertje dat deel uitmaakt van een behangmotief of het dessin van een kledingstuk, eenvoudig zien als een plezierige natuurlijke decoratie, net zoals bloemen, gekleurde boombladeren en andere aantrekkelijke plantengroei decoratief gebruikt kunnen worden.
Waar dienen christenen zich dus in eerste instantie om te bekommeren? Niet om wat een bepaald symbool of motief wellicht duizenden jaren geleden betekent heeft of hoe de andere kant van de wereld het beziet, maar wat voor betekenis het voor de meeste mensen in zijn of haar huidige omgeving heeft.
In de praktijk
Wat betekent dit alles in de praktijk? Het is duidelijk dat bepaalde oude religieuze symbolen nog altijd worden vereerd of een religieuze betekenis hebben — in dezelfde religie of in een andere. Het kruis is daar een voorbeeld van.
De Encyclopædia Britannica (1976) vertelt: „Kruisvormen werden als symbool in religieus of ander opzicht in bijna alle delen der wereld gebruikt, al lang voordat het christelijke tijdperk zijn intrede deed.” En d’Alviella bericht: „Toen de Spanjaarden Centraal-Amerika onder hun bewind brachten, ontdekten zij in de tempels van de oorspronkelijke bewoners, echte Kruizen die werden beschouwd als een symbool . . . van een godheid die zowel goed als verschrikkelijk was.”
Jehovah’s Getuigen hebben vaak op de bijbelse feiten gewezen die aantonen dat Jezus in werkelijkheid aan een paal en niet aan een staak met een dwarsbalk ter dood is gebracht (Hand. 5:30). Vandaar dat zij het kruis niet met de dood van Jezus in verband brengen. Niettemin heeft het kruis in de meeste delen van de wereld nog altijd een religieuze betekenis. Wanneer een Getuige dus een kruis zou dragen enkel als sieraad, zouden anderen die dit zien het toch anders opvatten. Zij zouden hoogstwaarschijnlijk tot de conclusie komen dat de christen het zou dragen vanwege de huidige religieuze betekenis die eraan wordt gehecht. Derhalve vermijden christenen het dit religieuze symbool te gebruiken.
Maar laat ons nog eens terugkeren naar dat andere voorbeeld: de hartvorm. In het oude Babylon was het een religieus symbool. De vraag is echter of het momenteel ook nog die betekenis heeft in de omgeving waar u woont. Hoogstwaarschijnlijk niet. Het is misschien niets meer dan een versiersel dat de gedachte oproept aan een menselijk hart of, in de meeste gevallen, „liefde” suggereert. In dat geval zullen bepaalde christenen zich wellicht vrij voelen de hartvorm eenvoudig als sieraad te dragen.
Neem echter nog een ander aspect in overweging: ook al heeft het hart in de meeste delen van de wereld dan momenteel geen religieuze betekenis meer, in de omgeving waar u woont, heeft het die misschien nog wel. Of misschien dat er bij de viering van een bepaald feest, zoals Valentijnsdag, kaarten of sieraden te pas komen met een hartmotief erop. Anderen zouden dan kunnen denken dat ook u aan zo’n religieuze viering meedoet. In zo’n geval zou u kunnen beslissen zo’n sieraad in uw situatie niet te dragen, of althans niet in die tijd van het jaar, ook al weet u dat christenen elders of op een andere tijd zoiets zonder bezwaar wel zouden kunnen doen.
Ons concentreren op wat?
Gezien de vele soorten motieven, dessins, ornamenten, tekens en emblemen die reeds in de valse aanbidding zijn gebruikt, zal iemand die zich daar de moeite en de tijd voor geeft, waarschijnlijk in verband met elk motief of teken dat hij om zich heen ziet, wel een onwenselijke verbintenis kunnen aantonen. Maar waarom zou hij dat doen? Zou dat niet nodeloze opschudding veroorzaken? En is dat de beste manier om gebruik van onze tijd en energie te maken?
Als natuurlijk een bepaald motief of symbool in de omgeving waar u woont, algemeen als religieus symbool wordt opgevat, is er goede reden het te vermijden. Of als veel mensen in de plaatselijke omgeving gevoelig zijn geworden ten aanzien van een bepaald motief of symbool, dan zal de rijpe christen het vanzelfsprekend willen vermijden nodeloze onrust en struikeling te veroorzaken. De apostel Paulus schreef terecht: „Laten wij dus de dingen nastreven die de vrede bevorderen en de dingen die tot opbouw van elkaar dienen. Het is goed geen vlees te eten noch wijn te drinken noch iets te doen waarover uw broeder struikelt.” — Rom. 14:19, 21.
Paulus gaf echter ook aan hoe belangrijk het is zich op dingen te concentreren die van werkelijk belang zijn in plaats van zich te mengen in meningsverschillen over kleine dingen en mogelijke verbintenissen die niet van duidelijk belang zijn (1 Kor. 10:25, 26; 2 Tim. 2:14, 23). Op die manier kan de christen zich concentreren op „rechtvaardigheid en vrede en vreugde met heilige geest”, welke dingen iemand helpen tot de kern te komen van wat het koninkrijk Gods betekent. — Rom. 14:17.
[Illustratie op blz. 22]
Hart van de Babylonische god Bel