Medici leren van de schepping

Door Ontwaakt!-correspondent in Zweden

HEBT u pas nog een wandeling door de bossen of het open veld gemaakt? Waarschijnlijk zal het toen niet bij u zijn opgekomen dat u in de oudste en grootste „fabriek” voor geneesmiddelen liep. Een onderzoek zal echter onthullen dat de natuurlijke schepping een belangrijke bron van chemische preparaten is, die voor behandeling van onze pijnen en kwalen kunnen dienen.

Hebt u pas nog last van hoofdpijn gehad? Waarschijnlijk greep u toen naar de aspirine-tabletjes. Aspirine is de handelsnaam geworden voor acetylsalicylzuur, dat nu synthetisch in massaproduktie wordt vervaardigd. Oorspronkelijk bereidde men aspirine echter uit een stof die in de bast van de wilg was ontdekt. Wilgenbast bevat salicine. Na zuivering levert dit salicylzuur, dat de basis vormt voor aspirine, waarschijnlijk wel ’s werelds bekendste pijnstiller.

Zelfs de ingewikkelde, moderne geneesmiddelen waarvan de medische wetenschap thans gebruik maakt, zijn vaak niet nieuw te noemen, maar in veel gevallen op de schepping terug te voeren. Vaak doen geleerden ideeën op uit de volksgeneeskunde. Na te hebben opgemerkt dat bepaalde planten een genezende werking hebben op bepaalde ziekten, gaan chemici proberen het werkzame bestanddeel voor massaproduktie te isoleren. Laten we eens enkele voorbeelden beschouwen.

Planten als een bron van medische grondstoffen

Planten verschaffen de grondstoffen voor tal van medicijnen. Een bekend hartmedicijn is hiervan een voorbeeld. Zo’n twee eeuwen geleden viel het een dokter in Engeland op dat een bepaald huismiddeltje mensen hielp die leden aan waterzucht, een ziekte waarbij zich in bepaalde lichaamsweefsels en lichaamsholten vocht ophoopt. Tot de behandeling behoorde het gebruik van bladeren van het vingerhoedskruid, een plant met de officiële naam Digitalis purpurea (vanwege de vingerachtige purperen bloemen die ze bezit). Uit de bladeren van het vingerhoedskruid wordt de chemische stof „digitalis” getrokken, die thans over de hele wereld bekendstaat als een noodzakelijk middel voor personen die lijden aan een hartkwaal. Het zou echter hoogst onverstandig zijn zelf met deze bladeren te gaan experimenteren, want ze zijn buitengewoon giftig en een juiste dosering is dan ook erg belangrijk.

Een andere bekende medicinale plant is Atropa belladonna, ook wel „wolfskers” geheten. Dat is de bron van atropine, het bekendste middel uit een klasse van medicijnen voor het opheffen van spierkrampen.

Ook grondstoffen voor verdovende middelen worden door planten geleverd. Het bekendste voorbeeld is natuurlijk de opiumslaapbol. Uit de gedroogde zaadhulzen van deze slaapbol is een melkachtig vocht te halen, dat opium wordt genoemd (van het Griekse woord voor slaapbolsap). Over het effect van dit verdovende middel schreef een zeventiende-eeuwse geneesheer: „Tot de geneesmiddelen die het de Almachtige God heeft behaagd de mens te geven om zijn lijden te verlichten, is geen zo algemeen bekend en doeltreffend werkzaam als opium.” De pijnstillende eigenschappen van opium zijn te danken aan de aanwezigheid van het alkaloïde „morfine”, genoemd naar Morpheus, de Griekse god van de dromen. Het bekende codeïne (van het Griekse koodeia, „papaverkop”) is een op morfine gebaseerde pijnstiller.

Bijna iedereen heeft wel gehoord van penicilline. Misschien heeft dit antibioticum u wel geholpen van een ernstige ziekte te herstellen. Hoewel penicilline thans op enorme schaal door de industrie wordt vervaardigd, had dit „wondergeneesmiddel” een bescheiden begin, wist u dat? Het werd geïsoleerd uit schimmels van het geslacht penicillum. Een van de beste soorten kwam voor in een cultuur van de stam van een schimmelige wrattenmeloen.

Hebt u wel eens gehoord van de „klaverziekte”? Zo’n vijftig jaar geleden viel het op dat bepaalde dieren door voeding met onjuist behandeld klaverhooi een ziekte kregen die door ernstige bloedingen werd gekenmerkt. Later isoleerden de geleerden het vergif dat de normale bloedstolling bij de dieren had geremd. Zij noemden de stof Dicoumarol en dit dient tegenwoordig als een belangrijke antistolstof.

Geneesmiddelen afkomstig van dieren

Dieren vormen een andere bron van moderne medicijnen. Orgaanextracten, voornamelijk van de klieren van geslachte dieren, bevatten stoffen als hormonen en enzymen die men als ingrediënten in medicijnen gebruikt. Het hormoon thyroxine, dat voor de behandeling van bepaalde schildklierziekten wordt toegepast, wint men bijvoorbeeld uit de schildklieren van dieren.

En kent u iemand die aan suikerziekte lijdt? Misschien hebt u het nooit beseft, maar de insuline die voor de behandeling van zijn ziekte nodig is, komt vaak uit de alvleesklier van runderen. Veel insuline wordt tegenwoordig echter synthetisch vervaardigd.

Het nabootsen van de schepping

Natuurlijk bevatten niet alle medicijnen stoffen uit de natuur. Wanneer natuurlijke ingrediënten schaars zijn, hebben geleerden het praktisch gevonden synthetische vervangingen te maken. Zij beginnen dan wellicht met een natuurlijke stof die lijkt op wat zij wensen, waarna zij haar tot de gewenste substantie „ombouwen”.

Neem bijvoorbeeld het steroïd „cortison” dat gewoonlijk wordt gebruikt bij de behandeling van een grote verscheidenheid van ziekten, met inbegrip van bepaalde vormen van reuma. Natuurlijke cortison wordt in de gal van rundvee aangetroffen, maar in zo’n geringe hoeveelheid dat voor de dosis van één dag, soms wel de gal van veertig runderen nodig is. In bepaalde ’broodwortels’ echter, die groeien in Mexico, wordt een stof aangetroffen, diosgenin genaamd, met een molecuulstructuur gelijk aan die van cortison. Met behulp van een enzym getrokken uit roggebroodschimmel waren chemici in staat een diosgenin-molecuul in een cortison-molecuul te veranderen. Thans zijn er nog veel meer plantaardige bijprodukten die voor de produktie van cortison worden gebruikt.

Vitamine C, dat van essentieel belang is voor een goede gezondheid, is weliswaar natuurlijk voorhanden, maar in te kleine hoeveelheden voor massaproduktie. Na de molecuulstructuur van ascorbinezuur — pure vitamine C — te hebben vastgesteld, merkten de geleerden op dat het gelijkenis vertoonde met een ander molecuul — glucose. Met gebruikmaking van azijnzuurbacteriën waren zij in staat het glucose-molecuul „om te bouwen” tot ascorbinezuur, en konden zij zo synthetische vitamine C vervaardigen.

Na succes te hebben gehad met de verandering van reeds bestaande moleculen, slaagden de chemici er ook al snel in totaal nieuwe stoffen te vormen die niet in de natuur werden aangetroffen, maar structureel gelijk waren aan natuurlijke exemplaren.

Ja, vele produkten die thans in de praktijk van de geneeskunst worden toegepast, zijn eenvoudig gewijzigde moleculen of synthetische duplicaten van natuurlijke stoffen. Zelfs in deze moderne eeuw blijven de geneesheren van de schepping leren.

[Illustratie op blz. 18]

Vingerhoedskruid

[Illustratie op blz. 18]

Belladonna