Alleen in het leven staan
DE VIJFTIGJARIGE weduwnaar zei tot zijn vrienden, die volhardend poogden een huwelijkspartner voor hem te vinden: „Ik waardeer jullie goede bedoelingen, maar ik koester niet het verlangen om opnieuw te trouwen. . . . Het mag in mijn leven dan niet allemaal rozegeur en maneschijn zijn, maar ik ontdek dat het vrijgezellenbestaan toch ook heel wat voordelen biedt.”
Ook Janice, die nooit getrouwd was geweest, sprak tot haar ouders: „Ik weet dat jullie me graag getrouwd zagen, maar ik heb dat verlangen niet. Ik voel me ongetrouwd echt gelukkig.”
Dat is mooi, zult u misschien zeggen, maar met mij is het anders gesteld. Wellicht staat ook u alleen in het leven — als weduwe, weduwnaar, gescheiden persoon of vrijgezel — en voelt u de druk van eenzaamheid, spanningen en frustraties heel goed. Wat kunt u doen om uw bestaan meer inhoud en geluk te geven?
Wat u ervaart, zal niet aangenaam zijn, en miljoenen kunnen daarvan meespreken. In veel landen wonen meer alleenstaanden dan gehuwden. Velen van hen zijn gescheiden of na de dood van hun huwelijkspartner alleen achtergebleven. En vooral vrouwen zijn het die dit treft. Men schat dat in de Verenigde Staten één op de zes vrouwen van boven de eenentwintig weduwe is. Elders in de wereld is het probleem nog groter; daar zijn streken waar „op 40-jarige leeftijd meer dan de helft van alle vrouwen weduwe is”. En behalve deze miljoenen weduwen zijn er nog alle mannen en vrouwen die door een echtscheiding alleen zijn komen te staan.
Uit eigen levenservaring en eigen waarneming zult u zich misschien ervan bewust zijn dat de eenzaamheid die iemand in zijn leven ervaart, intenser is naargelang het leed waardoor ze is gekomen. Dr. Thomas Holmes en zijn collega’s maakten een studie van „43 gebeurtenissen die het leven van de gemiddelde mens meer of minder ernstig verstoren”. Wat bleek de meeste inbreuk te maken? (1) De dood van iemands huwelijkspartner, (2) echtscheiding en (3) uiteengaan. Na alle pijn en ellende daarvan te hebben doorgemaakt, wordt iemand ineens geconfronteerd met de problemen van het alleen zijn. Eén weduwe stelde het als volgt: „Als weduwe leven komt op hetzelfde neer als leven in een land waarin niemand jouw taal spreekt. Een land waarin men je als een uitgeworpene beschouwt.”
Wat de omstandigheden echter ook zijn geweest waardoor u thans geconfronteerd wordt met het alleen zijn, u weet hoe moeilijk dit kan zijn. Heel wat problemen komen op u af. Laten we er eens een paar afzonderlijk analyseren. U zult dan beter begrijpen welke stappen u kunt ondernemen om ze met succes het hoofd te bieden, en ook ontdekken wat u kunt doen voor het verwerven van meer voldoening en geluk in het leven.
Eenzaamheid
Is eenzaamheid het probleem dat het eerst bij u opkomt? Voor velen die alleen leven, is het een probleem. Het lijkt een voortdurend opduikend monster. En dat geldt zelfs voor personen die men er heel goed tegen opgewassen zou achten. Toen bijvoorbeeld de man van Lily Pincus stierf, een maatschappelijk werkster in Engeland, ontdekte zij dat ’ondanks haar werk, haar gezin en liefdevolle vrienden, zij zich vaak wanhopig alleen voelde’. En gescheiden personen? Ook al is er misschien een eind gekomen aan een huwelijk vol misère en ellende, toch kunnen ook zij ten prooi vallen aan eenzaamheid. En vaak is dan het gevoel gefaald te hebben wegens de verbreking van hun huwelijk bij hen een voorname factor die daarmee samenhangt. Misschien hebt u dit zelf wel opgemerkt of ervaren. Werkelijk, eenzaamheid kan een probleem zijn.
’Ik weet dat eenzaamheid een probleem is’, zult u wellicht denken, ’maar wat doe ik eraan?’ Een suggestie is proberen erachter te komen wat vooral een gevoel van eenzaamheid oproept. Misschien voelt zich het meest eenzaam wanneer u alleen aan een ontbijt of middagmaal zit, wanneer het regenachtig weer is, op zaterdagavonden, vooral wanneer u op die tijd normaal gewend was aan aangenaam gezelschap. Wat het ook is, tracht de oorzaak van eenzaamheidgevoelens te analyseren; u kunt dan wijzigingen in uw leven aanbrengen om de veelvuldigheid en ernst ervan te miniseren. Een gescheiden man ontdekte dat vooral het thuiskomen in een donkere en saaie flat bij hem gevoelens van eenzaamheid opriep. Wat deed hij toen? „Ik schilderde de entreehal in een warme kleur en hing er enkele van mijn favoriete platen op. Daarna kocht ik een lamp die ik aanliet wanneer ik wegging. Het maakte in mijn geest net dat verschil dat ik nodig had.” In uw geval kan het probleem natuurlijk heel ergens anders schuilen. Misschien zult u besluiten bepaalde foto’s of souvenirs weg te bergen die herinneringen oproepen aan gelukkige momenten in het verleden, maar die u nu alleen maar een extra gevoel van eenzaamheid geven wanneer u ernaar kijkt.
Wat ook zal helpen is te beseffen dat er een verschil bestaat tussen eenzaamheid en alleen zijn. Hoe vaak hebt u in uw leven al niet genoten van ogenblikken dat u alleen was en vrij kon denken, lezen of u gewoon „ontspannen”? U was alleen, maar niet eenzaam, of wel? Natuurlijk, dat was uit vrije wil, en het kwam ook niet geregeld voor. Toch blijkt eruit dat uw huidige leven als alleenstaande zijn positieve kanten heeft die u niet over het hoofd mag zien. Getrouwd zijn brengt de vreugde mee dat men kan genieten van het gezelschap van iemand van wie men houdt, dat er naar ons wordt uitgezien; alleen zijn — gedwongen of uit vrije wil — biedt daarentegen de vreugde vrij te kunnen denken en met minder afleiding uw tijd aan bepaalde zaken te kunnen besteden. (Vergelijk 1 Korinthiërs 7:32-35.) Dit te beseffen zal voorkomen dat u zich bedrukt voelt omdat er voor u geen vreugde meer zou zijn weggelegd.
Ella, een Newyorkse gescheiden vrouw van vierendertig jaar, noemde als belangrijk probleem „het gevoel van verstoten te zijn, dat niemand je meer wil”. Zijn het zulke gedachten die u van tijd tot tijd deprimeren? Of voelt u zich misschien niet langer nuttig? Monika, een weduwe van eenendertig jaar, had in haar keuken een bordje hangen waarop stond te lezen: „Ik haat koken.” Een echtpaar dat haar bezocht, dacht dat het kwam omdat ze niet kon koken. Maar later, zo zeiden ze, „wisten we wel beter. Ze is een uitstekende kokkin. Haar afkeer van koken is uiteindelijk terug te voeren op het verlies van haar man. Het was niet meer hetzelfde als vroeger”.
Bij het bestrijden van zulke gevoelens wordt men geholpen wanneer men iets voor anderen doet. Besef hoe waar Jezus’ woorden zijn: „Het is gelukkiger te geven dan te ontvangen” (Hand. 20:35). Als illustratie hiervan noemt de bijbel Dorkas, een vrouw uit de tijd van de apostelen, die kennelijk ongehuwd was. Wat deed zij, en ongetwijfeld met succes, om de eenzaamheid te bestrijden? Handelingen 9:36-42 meldt dat zij „overvloedig” was „in goede daden en gaven van barmhartigheid”. Zij maakte kledingstukken voor christelijke weduwen en anderen die in behoeftige omstandigheden verkeerden. Lees eens zelf wat er over haar wordt gezegd. Kent u personen die met soortgelijke „gaven van barmhartigheid” gebaat zouden zijn?
Zowel Ella als Monika zijn iets overeenkomstigs gaan doen. Ella is gaan deelnemen aan het bijbelonderwijzende werk van Jehovah’s Getuigen, zodat ze nu op de avonden en weekeinden wanneer ze vrij is van haar werk, de bijbel aan andere mensen onderwijst en bijbelvergaderingen in de plaatselijke Koninkrijkszaal bezoekt. Onlangs zei ze nog: „Eenzaamheid kan een gevaar zijn, maar het helpt mij wanneer ik naar de Koninkrijkszaal ga. Het is prachtig dat wij driemaal per week vergaderingen hebben. Ze zijn geweldig goed getimed.” Monika heeft haar aandeel aan het bijbelonderwijzende werk van Jehovah’s Getuigen kunnen vergroten. Dit geeft haar immense voldoening. Ze weet nu dat ze niet meer bezig is lange eenzame uren met een tijdpassering te vullen. Maar dat ze in plaats daarvan God dient en terzelfder tijd een grote en werkelijke hulp is voor vele mensen die zij tijdens haar christelijke onderwijzingswerk tegenkomt. Ze merkte hierover op: „Het volle-tijdpredikingswerk is het enige dat me geholpen heeft de plotselinge gevoelens van eenzaamheid te overwinnen die me nog zo af en toe overvallen.”
Een aantal andere praktische stappen lenen zich ook uitstekend om eenzaamheid te bestrijden. Spreek met iemand die van bezorgdheid blijk geeft. Ga naar een vriend of kennis toe in wie u vertrouwen stelt, en zeg hem of haar: ’Soms heb ik het er echt moeilijk mee om alleen te zijn. Zou je het erg vinden wanneer ik op zo’n moment naar je toekom of je opbel?’ U kunt die „hot line” gebruiken om wat emotionele steun te krijgen wanneer u zich uitgestoten, verlaten of eenzaam voelt, iets wat ons allemaal wel eens overkomt. En het zal uw vriend of vriendin ongetwijfeld voldoening schenken u op die manier te kunnen helpen. Ga ook iets interessants of energieks doen. Hebt u wel eens gedacht aan het aanleggen van een tuin? Ga er druk mee bezig en maak er iets van. Schilder de eetkamer als u vindt dat dat nodig eens moet gebeuren. Begin aan een hobby of iets wat u erg interessant vindt, hetzij het leren van een nieuwe taal of de bespeling van een muziekinstrument. Maak plannen voor een trimprogramma of voor een exotische maaltijd met enkele vrienden. Maar voer ze ook uit!
Het dagelijks leven
Veel mensen die alleen in het leven staan, weten te melden dat de financiën een heel probleem kunnen vormen. Geldt dat ook voor u? Misschien zal een vrouw zich nooit hebben beziggehouden met de gezinsfinanciën voordat haar man stierf. Nu moet ze in het gezinsonderhoud voorzien, rekeningen betalen en zich aftobben over verzekeringen en allerlei andere geldelijke aangelegenheden.
Wanneer het op het voorzien in eigen onderhoud aankomt, bestaat er natuurlijk geen pasklare oplossing voor iedereen. Maar zie niet de hulp over het hoofd die vrienden en kennissen kunnen bieden, en die ze waarschijnlijk graag zullen bieden. Ga naar enkele personen toe die u respecteert vanwege hun evenwichtige oordeel en leg hun uw financiële problemen voor. Nee, ze kunnen en mogen voor u geen beslissing nemen. Maar wellicht weten een gehuwde man en vrouw u praktische suggesties te geven over het vinden van werk, het betalen van uw rekeningen en de afhandeling van belasting- en verzekeringszaken. Door een echtpaar te benaderen en niet enkel een gehuwde man, voorkomt u bij anderen de gedachte dat u een „romance” probeert aan te knopen en er met iemands huwelijkspartner vandoor wil gaan, een probleem waarmee al veel weduwen te kampen hebben gehad. En bovendien zal het voor dat echtpaar waarschijnlijk een goede ervaring zijn hun gezamenlijke kennis op dit soort van terreinen te moeten aanwenden.
Een maning tot voorzichtigheid echter: Neem geen overhaaste beslissingen, noch van financiële noch van andere aard zolang u nog geestelijk verlamd bent door de dood van uw huwelijkspartner. Een weduwe die zich kort na de dood van haar man zorgen maakte over haar financiële zekerheid, verkocht haar woning en verhuisde naar een wooncaravan in een andere streek. Ze scheidde zich daarmee van vrienden en vriendinnen die haar zeer na stonden en haar graag hadden geholpen. Nu beseft zij dat het verstandiger was geweest de zaak eerst te bespreken, omdat, zoals de bijbel zegt, er in „een overvloed aan raadgevers” „veiligheid” is (Spr. 11:14, Revised Standard Version). Haar vrienden hadden haar wellicht kunnen helpen plaatselijk en in een veiliger omgeving aan een woning te komen, of haar met iemand in de buurt in contact kunnen brengen die een huisgenote en metgezel erg op prijs had gesteld. Een alleenstaande heeft de vrijheid eigen beslissingen te nemen, maar gewoonlijk is het verstandig daar niet al te haastig mee te zijn en advies in te winnen bij personen die geïnteresseerd zijn in uw welzijn.
Seks
Dat seks problemen kan geven voor een volwassene met normale verlangens maar zonder huwelijkspartner, staat zonder meer vast. Veel mensen die in deze situatie verkeren, is de gedachte opgedrongen dat de oplossing is gelegen in „avontuurtjes”, het bezoeken van prostituées of de beoefening van zelfbevrediging.
Maar waarom spreken over „opgedrongen”? Psycholoog M. Edwards wees wat dat betreft op het volgende: „Seks wordt net zo goed verkocht als ieder ander produkt en men krijgt te horen dat je niet normaal bent wanneer je niet je deel meeconsumeert.” Ja, de verkooppropaganda rond seks tiert welig in films, tijdschriften en boeken. Een algemeen verkondigde mening is dat „menselijke wezens seksuele wezens zijn die zonder de constante stimulatie van geregelde en frequente seks de neiging vertonen weg te kwijnen”. Psycholoog Edwards heeft echter heel wat bezwaren tegen deze zienswijze en verklaart: „Mensen kunnen lange tijd buiten seksuele omgang zonder daar enige schadelijke gevolgen van te ondervinden. Of u nu een man of een vrouw bent, het is meestal een kwestie van zich aanpassen aan de feitelijke situatie.”
Vraag uzelf af: Waarom zou ik toelaten dat deze overmatige nadruk op seks, deze verkooppropaganda tot een hebzuchtig misbruik van mijn lichaam of immorele betrekkingen leidt? Waarom zou ik me „verkopen” en me blootstellen aan pijnlijke emotionele ervaringen, de kans op een ongewenste zwangerschap, ruïneuze venerische ziekten en een overtreding van Gods volmaakte morele maatstaven? (Hebr. 13:4) Verstandiger is het te beseffen dat een alleenstaande persoon zijn normale verlangens onder controle kan houden door het oefenen van zelfbeheersing. Een weduwe die seksuele bevrediging zocht door het aanknopen van immorele betrekkingen, hield daar toch na verloop van tijd mee op, ook al bekommerde zij zich om God noch gebod. Waarom? Omdat het haar geen geluk, maar frustraties en teleurstellingen bracht. Haar commentaar: „Ik ben van nature geen vrouw die gelukkig leeft zonder seks. Maar ik heb geleerd dat het kan.”
Een volwassen denkwijze en zelfdiscipline kunnen iemand helpen zijn seksuele verlangens te temperen door dingen te vermijden waardoor men ze stimuleert. Een gescheiden vrouw in Brooklyn merkte bijvoorbeeld op dat zij wat dat betreft erg strikt is ten aanzien van haarzelf. Ze houdt zich verre van romantische of seksueel getinte romans of films. „Soms”, aldus haar woorden, „wil ik zelfs niet eens naar bepaalde platen of songs luisteren omdat ze mijn gevoelens in beroering brengen. Wanneer ik me sentimenteel voel, draai ik de knop om of stop ze weg; ze zouden alleen maar mijn romantische verlangens aanwakkeren.”
Uw kijk op het leven
Staat u alleen, trek u dan nooit terug in een schulp van zelfmedelijden. Tel de voordelen die u nu bezit, ook al had u liever een gezin. En voordelen zijn er echt: tijd voor uzelf, tijd voor het ontwikkelen van uw talenten en bekwaamheden, om interessante dingen na te pluizen, de vrijheid zelfstandig beslissingen te nemen, gelegenheden om uw vriendenkring uit te breiden en anderen goed te doen. Alleen staan is niet zonder problemen; en u weet dat maar al te goed. Toch kunt u de uitdaging het hoofd bieden door een positieve inspanning van uw zijde en aldus een produktief leven leiden.
En vergeet ten slotte ook niet dit: dat uit de bijbel duidelijk blijkt dat Jehovah God belang stelt in weduwen, in hen die alleen in het leven staan (Deut. 10:17, 18; Jes. 1:17; Mark. 12:38-40). U kunt geregeld tot hem in gebed gaan en uzelf er voortdurend op toeleggen zijn wil te doen, in de volledige zekerheid van zijn belangstelling. Een vrouw die door haar man is verlaten, verklaarde hierover: „Ik bid tot Jehovah om me een uitweg te schenken. En het helpt. Het helpt werkelijk. Misschien denken sommige mensen van niet, maar het helpt absoluut.”