Wie is de baas in huis?

WIE is de baas in huis? Dat is in deze tijd geen loze vraag. „In Noord-Amerika is er een alarmerende toename in het aantal ’machtsdronken’ kinderen die het leven van hun ouders regeren en besturen”, zo luidde volgens de Toronto Star een van de opmerkingen die een hoogleraar aan een seminarie over de rol van ouders en kinderen had gemaakt.

Hoe staat het bij u thuis? Merk op dat deze hoogleraar niet zei dat de ouders het zo wilden, of dat zij toegaven dat de kinderen de baas waren. Maar als kinderen „het leven van hun ouders regeren en besturen”, wie is er dan in feite de baas in huis?

Kinderen kunnen bijvoorbeeld door schreeuwen of hysterische driftbuien hun zin krijgen. Nee, niet altijd, maar toch vaak genoeg om ermee door te gaan. In sommige gezinnen hebben kinderen in feite een veto-recht met betrekking tot wat hun ouders gaan doen, en zelfs wanneer ze mogen komen en gaan.

Of dit nu wel of niet de situatie bij u thuis is, het algemeen voorkomen ervan dwingt toch elk gezin tot een onderzoek. Ten eerste, hoe ontstaat dit probleem? Ten tweede, hoe kan het in uw gezin overwonnen of voorkomen worden, en met welke resultaten?

Kindertirannen, waarom?

Wat kan een kind ertoe brengen het huis te willen „regeren”? Een van de kernoorzaken is dat hij (of zij) onvolmaakt is, net zo goed als volwassenen dat zijn. De bijbel vermeldt dit met de volgende woorden: „Dwaasheid is aan het hart van een knaap gebonden” (Spr. 22:15). Voeg dan bij die onvolmaakte neiging nog de volgende factoren en invloeden, en het probleem zal u duidelijk zijn.

De eerste stap in de richting van tirannieke neigingen bij kinderen, wordt onder andere gezet wanneer ouders hen proberen tot goed gedrag om te kopen. Bijvoorbeeld: „Wanneer je zoet bent in de winkel, mag je een zakje snoep uitzoeken.” Nee, hij krijgt geen geschenk uit liefde en edelmoedigheid, maar om hem om te kopen. En het is met dit soort omkoperij dat ouders hun kinderen in een machtspositie plaatsen, toegevend aan al hun verlangens. Denkt u dat een kind dit niet merkt?

Al menig kind heeft op die manier geleerd hoe hij zijn ouders door een soort van chantage kan ringeloren. „Ik krijg wat ik wil”, aldus een jonge knaap, „door mijn moeder te laten denken dat ik me anders slecht ga gedragen.” Hij beheerst haar volkomen. ’Tja’, zal nu misschien iemands reactie zijn, ’dat is nu wel zo, maar ondertussen leert hij toch hoe het hoort, of niet?’ Nee, integendeel. Deze jongen merkte nog op: „Natuurlijk moet ik wel vaak genoeg slecht zijn om haar ervan te overtuigen dat ze me niet voor niets betaalt.” Wie wordt dus werkelijk beheerst?

Een andere factor is de invloed van de omgeving. Een kind ziet misschien hoe andere kinderen hun ouders tiranniseren, dus probeert hij het ook. Wees dus bij de eerste tekenen van uw kind in die richting, waakzaam om ferm en krachtig, maar toch liefdevol op te treden, en hem zodoende te helpen inzien dat hij niet het hoofd is.

In Ulster, Ierland, worden veel kinderen aangetrokken tot benden die zichzelf onledig houden met het werpen van stenen en die op de scholen en in de buurten een aanzienlijke macht hebben verworven. Hun invloed strekt zich echter ook gemakkelijk uit naar het gezin; kinderen willen ook daar de lakens uitdelen. In een recent verslag over de situatie in Ierland stond:

„Sommige ouders lijken wel bang voor hun kinderen te zijn. ’Hij heeft meer macht dan een man’, zei de moeder van een elfjarige knaap. ’Daarom heb ik hem meegenomen naar de dokter om hem te laten onderzoeken. Ik ben bang voor hem.’”

Het kan ook zijn dat een kind „de baas” in huis wil spelen omdat hij in verwarring verkeert over wie die rol eigenlijk inneemt. Misschien schreeuwen en ruziën de ouders altijd over hetgeen gedaan moet worden. Vader schreeuwt dat hij de baas is, waarop moeder opstandig en sarcastisch terugkijft. Maar waar blijft het kind dan? Het zal de wrijving misschien uitbuiten en de ene ouder tegen de andere uitspelen, en op die manier de dingen zo manipuleren dat híj in zekere zin het hoofd is.

Wat te doen?

Mogen er dus allerlei factoren en omstandigheden zijn waardoor een kind langzamerhand de autoriteit in huis krijgt, het resultaat is onveranderlijk slecht. Het kind is niet gelukkig — hij lijdt onder de situatie en wordt in zijn ontwikkeling geschaad.

In een Israëlisch rapport stond het volgende: „De macht die deze jonge despoten in het gezin uitoefenen, bezwaart hen duidelijk met de angst voor een hardere realiteit buiten het gezin. . . . Zij vrezen dat zij niemand zullen hebben tot wie zij zich in een moment van nood kunnen wenden.”

Wat is dan het antwoord? Niet een nieuwe theorie of een nieuwe therapie ontwikkeld door een kinderpsycholoog. In principe is het de toepassing van raad die al vele jaren geleden in de bijbel werd opgetekend.

Een gedeelte van de raad die de Schepper ons aldus heeft gegeven, komt erop neer dat een kind als een deel beschouwd moet worden van de totale gezinsregeling waarin het is opgenomen en waarvan de vader het aangestelde hoofd is. Deze zal geen despoot of hardvochtige baas zijn, maar een liefdevol en zorgzaam hoofd voor zowel zijn vrouw als zijn kinderen (Kol. 3:18-21). Wil een kind dit echter bemerken en respecteren, dan zal zijn vader natuurlijk wel aan zijn verplichtingen als gezinshoofd moeten voldoen. Ook de moeder zal voortdurend van haar achting en waardering voor deze regeling blijk moeten geven en met haar man daarin moeten samenwerken.

Hoe waardevol het is wanneer beide ouders hieraan werken, blijkt wel duidelijk uit wat er gebeurt wanneer zij dit niet doen. In het boek Between Parent & Child komen huisgezinnen ter sprake waarin de vader terugschrikt voor zijn verantwoordelijkheid en moeder „in alle belangrijke zaken het laatste hof van beroep is”.

„De man lijkt in zulke huisgezinnen te proberen zijn rol als hoofd te ontlopen. Hij heeft het openlijk over zijn vrouw als ’de baas’. Wanneer zijn kinderen hem om een beslissing vragen, is zijn reactie meestal ’Vraag het maar aan je moeder’. In zulke huisgezinnen groeien kinderen op met weinig respect of bewondering voor mannen. Zowel jongens als meisjes zien vader door de ogen van hun moeder: een brave, maar ’halfwassen’ jongen, een goed gehumeurde mislukkeling.”

In contrast hiermee geeft Gods Woord de raad: „Vaders, verbittert uw kinderen niet, maar voedt hen op in de tucht en terechtwijzing des Heren” (Ef. 6:4, NBG). Ja, de vader is het hoofd van het gezin en dient aan de opvoeding van zijn kinderen richting en leiding te geven. Is dat in uw gezin het geval?

De bijbel geeft ook te kennen hoe belangrijk de bijdrage is die een moeder aan het gezin levert. Met respect voor de positie van haar man als hoofd, kan ze in eenheid met hem samenwerken bij het grootbrengen van de kinderen. Spreuken 14:1 luidt: „De waarlijk wijze vrouw heeft haar huis gebouwd, maar de dwaze haalt het met haar eigen handen omver.” — Vergelijk Spreuken 1:8; Leviticus 19:3.

Maar betekent dit nu dat een kind geen enkele ruimte meer krijgt voor persoonlijke ontwikkeling en expressie? In het geheel niet. Ouders kunnen hem een bepaalde onafhankelijkheid en verantwoordelijkheid schenken, maar dan wel zo dat hij zich er steeds van bewust blijft wie de baas in huis is. Moeder zou bijvoorbeeld kunnen vragen wat hij wil eten, maar dan niet: ’Wat voor ontbijt wil je vanmorgen hebben?’ maar ’We eten vanmorgen een ei, hoe wil je het hebben, gekookt of gebakken?’ Het kind wordt in bepaalde zin een onafhankelijke keus gelaten, maar is zich er terzelfder tijd van bewust dat hij het niet voor het zeggen heeft.

Een noodzakelijk ingrediënt

Het vereist tucht om kinderen te leren dat zij niet de baas in huis zijn. Sommige ouders hebben daar bezwaar tegen. En heel wat kinderen ook, dat is zeker. Merk niettemin op wat de kinderpsychiater W. Weisner hierover verklaarde:

„Kinderen hebben tucht nodig om tot beschaafde mensen op te groeien. Zij willen het zelfs. Het snelst accepteren zij het van ouders die ferm maar altijd eerlijk zijn in hun optreden. Beide ouders moeten het volledig met elkaar eens zijn over de soort van tucht die ze zullen gebruiken, omdat anders de radar van het kind onmiddellijk het verschil van mening registreert en dit als een automatische uitnodiging opvat om ongehoorzaam te zijn.”

Natuurlijk zijn zulke gedachten slechts echo’s van wat God al lang geleden liet optekenen als de beste raad voor ouders: „De roede en terechtwijzing díe geven wijsheid: maar een aan zichzelf overgelaten jongen zal zijn moeder beschaamd maken.” — Spreuken 29:15.

Toegegeven, er zijn heel wat huisgezinnen waar de kinderen de baas zijn, en hun ouders voorschrijven wat er gedaan moet worden. Maar geluk vindt men in deze gezinnen niet. De ouders zijn niet gelukkig. De kinderen zijn niet gelukkig. En niemand zal ooit gelukkig worden. Het Woord van God toont duidelijk aan dat het grootste succes en het grootste geluk slechts komen wanneer een liefdevolle vader de leiding heeft te zamen met een vrouw die hem respect en medewerking verleent. Zulk een regeling verschaft het veilige klimaat en de ferme leiding waarbinnen kinderen het beste tot evenwichtige volwassenen kunnen opgroeien.