Velen kiezen voor echtscheiding — Waarom?
DE AFGELOPEN jaren heeft zich in veel landen met verbazende snelheid een vreemde ziekte verbreid. Nieuwsbronnen noemen het de „echtscheidingsepidemie”, de „scheidingskoorts” of de „vertrekmanie”.
Volgens cijfers van de Verenigde Staten, vrijgegeven door het Nationale Centrum voor de gezondheidsstatistiek, nam tussen 1965 en 1973 het aantal huwelijken met 26 percent toe, maar liep in die zelfde periode het aantal scheidingen op van 470.000 naar 913.000, een toename van 90 percent. Het afgelopen jaar is dit cijfer opgeklommen tot 970.000. En men verwacht dit jaar een stijging tot meer dan een miljoen per jaar. Dat is bijna één echtscheiding op elke twee nieuw gesloten huwelijken.
Deze „echtscheidingsepidemie” beperkt zich geenszins tot de Verenigde Staten. Volgens de Oregon Journal waren er in 1970 in Egypte op elk huwelijk twee echtscheidingen! Uit officiële cijfers uit Rusland, aldus een Associated Press-bericht, blijkt dat „één op elke vier echtparen door scheiding uit elkaar gaat, hoewel de werkelijke verhouding waarschijnlijk een op de drie is”. In Nederland is volgens cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek het aantal echtscheidingen van 1968 tot 1973 met 120 percent gestegen, van 8146 naar 17.913. En in vele andere landen, zoals Italië, Portugal en Zweden is de echtscheidingswetgeving vereenvoudigd om gemakkelijker te kunnen scheiden.
Echtscheiding nu mogelijk in Portugal
Op 27 mei 1975 publiceerde Portugal een nieuwe echtscheidingswet. Voor de eerste maal in bijna vijfendertig jaar kunnen nu in Portugal rooms-katholiek gehuwde personen echtscheiding verkrijgen.
In 1940 sloten de Portugese regering en het Vaticaan een concordaat met als bepaling dat de regering iemand die in de katholieke Kerk was getrouwd, geen echtscheiding zou verlenen. Het resultaat was Artikel 1790 van het Burgerlijk Wetboek, waarin werd verklaard dat het onmogelijk was „katholieke huwelijken sinds 1 augustus 1940 gesloten, door echtscheiding te ontbinden”.
Deze wet verhinderde katholiek gehuwde personen om te scheiden, zelfs wanneer de partner met wie ze getrouwd waren, overspel pleegde of met iemand anders seksuele betrekkingen onderhield. Maar in plaats van gehuwden bij elkaar te houden, dreef dit Artikel 1790 duizenden mensen ertoe met andere personen dan hun eigen huwelijkspartner te gaan samenwonen. De resultaten van dergelijke verenigingen waren duidelijk ongewenst. De kinderen bijvoorbeeld die eruit geboren werden, moesten als onwettig worden beschouwd.
De nieuwe echtscheidingswet, No. 261/75 deed Artikel 1790 van het Burgerlijk Wetboek teniet, zodat „katholieke huwelijken in het vervolg op dezelfde wijze en op dezelfde gronden als een burgerlijk huwelijk voor de rechtbank ontbonden kunnen worden”.
Enkele redenen waarom
Een belangrijke reden waarom zoveel huwelijkspartners voor echtscheiding naar de rechtbank lopen, is het gemak waarmee een huwelijk kan worden ontbonden. In sommige delen van de Verenigde Staten en ook in Nederland doet de „schuldvraag” niet meer ter zake. Wanneer man en vrouw beiden volhouden dat er sprake is van „duurzame ontwrichting”, dat hun standpunten „onverzoenlijk” zijn, kan snel tot ontbinding van hun huwelijk worden overgegaan. Sinds Californië deze regeling invoerde, is het echtscheidingscijfer daar met 25 percent toegenomen. In Engeland heeft de versoepeling van de echtscheidingsregeling in slechts twee en een half jaar tot het dubbele van het aantal echtscheidingen geleid.
Ook de nieuwe wet van Portugal is zeer verlicht, en staat niet alleen op grond van overspel maar ook reeds op basis van wederzijdse instemming, echtscheiding toe. Artikel 1778 van het Portugese Burgerlijk Wetboek verklaart nu dat elke feitelijke scheiding die meer dan vijf opeenvolgende jaren heeft geduurd, een wettelijke grond voor echtscheiding biedt. Interessant is ook artikel 1793 op grond waarvan een scheiding tussen tafel en bed in een echtscheiding kan worden veranderd door eenvoudig een geschreven verzoek daartoe bij de rechtbank in te dienen. In Nederland kan dit na drie jaar, op verzoek van zowel de ’schuldige’ als de ’onschuldige’ partij.
En hebt u ook opgemerkt hoe gemakkelijk het op veel plaatsen is geworden om te trouwen? Als gevolg daarvan storten thans duizenden tieners zich in het huwelijk, om slechts gedesillusioneerd af te haken wanneer zij tegenover verantwoordelijkheden komen te staan waar ze niet tegen opgewassen zijn. Velen proberen dan door middel van een echtscheiding aan de moeilijkheden te ontkomen.
Een andere factor die tot echtscheidingen heeft bijgedragen, is de laatste jaren ook vaak de gewijzigde houding ten opzichte van de moraal geweest. Beschouwden vroeger de meeste mensen buitenechtelijke seksuele praktijken als een schending van Gods wetten, thans kent een toenemend aantal geen enkele scrupule meer als het op overspel aankomt.
Andere, vaak genoemde redenen voor echtscheiding zijn seksuele of emotionele moeilijkheden, constante meningsverschillen, problemen met schoonouders en lichamelijke mishandeling. Soms kan men bij een echtscheiding zelfs nagaan waarom mensen voornamelijk gehuwd zijn. S. J. Harris merkte hierover op:
„Er trouwen meer jonge mensen om negatieve dan om positieve redenen — terwijl negatieve redenen toch onmogelijk een blijvende relatie in stand kunnen houden. . . . Er trouwen bijvoorbeeld meer mensen ’uit’ dan ’in’. Zij trouwen uit eenzaamheid, uit vrees, uit wanhoop, uit onzekerheid, uit ontevredenheid over de situatie in hun ouderlijk huis. Zij trachten van iets weg te lopen in plaats van zich naar iets toe te begeven. Velen trachten hun eigen gevoelens van eenzaamheid of vervreemding te ontlopen.”
Denkt u erover om spoedig te gaan trouwen? Hebt u uw redenen voor die stap grondig onderzocht, en bent u er zeker van dat u bent toegerust voor de verantwoordelijkheden die het huwelijk en het ouderschap met zich brengen?
Alvorens tot trouwen te besluiten, is het verstandig deze aangelegenheden eerst ernstig met uw toekomstige huwelijkspartner „door te spreken” en de leiding te zoeken van personen die reeds een lange ervaring op het terrein van een gelukkig huwelijksleven hebben. De Schrift moedigt ertoe aan dingen van tevoren te overdenken: „De plannen van de vlijtige leiden waarlijk tot voordeel, maar ieder die haastig is, stuurt waarlijk aan op gebrek.” — Spr. 21:5.
Vaak echter ontstaan echtscheidingen door een oorzaak die niet zo duidelijk aan de oppervlakte ligt.
Kink in de communicatie
De vrouw van een leraar verklaarde waarom er zich een leemte in haar leven had ontwikkeld:
„De wereld van mijn echtgenoot begint en eindigt op school, en hoewel ik geïnteresseerd ben in zijn werk en alles met hem wil delen, ontdekte ik kort na de geboorte van onze tweede dochter dat ik conversatie met andere volwassenen nodig had. . . . O, zeker, tijdens onze intieme momenten voel ik me heel nauw met hem verbonden, maar de rest van de tijd is het alsof zijn geest verwijlt in een leerboek of in een schoollokaal en dat ik slechts een levende decoratie om en in het huis ben.”
Het probleem dat zich hier voordeed, was een kernprobleem — gebrek aan communicatie, een probleem dat aan de top van twee lijsten met huwelijksproblemen stond. Wanneer de communicatie verstoord raakt, steken tevens andere problemen de kop op, de vraag bijvoorbeeld over het wel of geen kinderen hebben en hoe ze op te voeden. En volgens een onderzoek door het tijdschrift McCall’s vindt ook onenigheid over geldzaken zijn oorsprong in een storend gebrek aan communicatie. Het beginsel in Spreuken 15:22 gaat stellig op ten aanzien van het huwelijk: „Plannen zijn tot mislukking gedoemd waar geen vertrouwelijk gesprek is.”
Communicatie met iemands huwelijkspartner omvat echter meer dan enkel een bespreking van huishoudelijke aangelegenheden. Denk eens terug aan uw eigen verkeringstijd. Was het niet zo dat u en uw aanstaande elkaar voortdurend van uw wederzijdse liefde, waardering en behoefte aan elkaar verzekerden? Hoe belangrijk was dat „verliefde gepraat” toen!
Maar wat gebeurt er na het huwelijk? In veel gevallen worden dergelijke woorden van genegenheid niet meer tussen man en vrouw gewisseld, hetgeen ernstige gevolgen kan hebben, zoals door een artikel in de New York Sunday News werd opgemerkt: „Het is een gewone gemeenplaats geworden om te zeggen dat de ontrouwe echtgenoot slechts wat seksueel overprikkeld is. Maar dat is niet waar. De verkoeling van liefde en genegenheid thuis brengen veel meer mannen tot ontrouw dan enkel lustgevoelens.” Hetzelfde kan gezegd worden over vrouwen die van hun man geen genegenheid ontvangen.
Het is echter ook mogelijk dat huwelijksproblemen een nog fundamentelere oorzaak hebben. Welke?
„Iedereen wil meer”
Is het u opgevallen dat de moderne manier van denken steeds meer doortrokken raakt van een toenemende nadruk op het eigen ik? „Huwelijken bezwijken”, aldus Erica Abeel in de New York Magazine, „omdat alleen een volmaakte verhouding nog aan de verlangens voldoet. Niemand wil zich schikken of aanpassen — iedereen wil meer. De drang naar ’meer’ is hoofdzakelijk afkomstig uit de psychotherapie. . . . Helaas betekent in een huwelijk ’meer’, vaak meer voor mij dan meer voor ons. En een vrouw kan een hele andere opvatting over ’meer’ hebben dan haar man.” In overeenstemming hiermee schreef J. Epstein, schrijver van het boek Divorced in America (1974):
„Therapie is de nieuwe religie en therapie is het eigen ik . . . Hoe kom ik het gunstigst voor de dag? Het nieuwe tijdperk van de psychologie zegt u aandacht te schenken aan Nummer Eén en dat bent u. Al die aandacht voor het eigen ik werkt in een huwelijk erg irriterend.”
Die doorlopende nadruk op het eigen ik verleidt vele gehuwden onbewust tot de gedachte dat zij wat persoonlijke bevrediging betreft toch het allerhoogste missen. Zij zijn de verantwoordelijkheden thuis en op hun werk beu, en dan rijst de vraag naar meer bevrediging tijdens de geslachtelijke omgang, naar „een diepere belevenis” bij alles. En wanneer aan deze verlangens niet wordt voldaan, wat dan?
Dan wordt het moedig geacht voor een echtscheiding naar de rechtbank te stappen. „Voor heel wat mensen”, aldus een schrijver in de Atlantic, „staat een echtscheiding zo ongeveer gelijk aan het halen van een academische graad, een moment van groei, zelfanalyse en verandering, een afwijzing van het huwelijk.”
Acht u echtscheiding een „moment van groei”? Of bestaat er misschien een betere manier om huwelijksproblemen op te lossen?