Een polygamist kiest een beter erfdeel
Zoals verteld aan Ontwaakt!-correspondent in Zaïre
VANAF mijn jeugd was het mijn verlangen mijn kinderen een waardevolle erfenis voor de toekomst mee te geven. Sinds die jaren is mijn kijk op het leven erg veranderd, maar nog altijd leeft in mij de sterke wens mijn gezin met iets blijvends en waardevols te verrijken. Het eerste levenslicht aanschouwde ik in een klein dorpje in het hart van tropisch Afrika, en waarschijnlijk zal mijn manier van leven dan ook heel anders zijn dan wat u gewend bent.
Het dorpsleven in Afrika biedt een kind veel gelegenheid om over zijn toekomst na te denken. Wanneer de duisternis van de nacht de laatste glans van de dag heeft weggenomen, zitten de jongeren met hun ouders buiten de hut. Ook in mijn jeugd was dat zo. De nacht was dan vol geluiden, maar het was niet het getjirp van krekels of het gekwaak van kikvorsen dat onze aandacht geboeid hield. Zittend rond een houtvuur tot de slaap hen overmande, praatten de ouderen met elkaar. Dan was het voor jongeren geen tijd om te spreken maar om te luisteren. Wat een rijkdom aan kennis werd op die manier ons deel! De ouderen spraken over dingen die waren voorgevallen tijdens de jacht, herhaalden de oude sagen en legenden en doorweefden dat alles met ontelbare spreuken die op alle mogelijke soorten van levenssituaties van toepassing waren. Op zulke momenten vroeg ik mij af: „Wat zal ik van mijn leven maken?”
Mijn plannen voor de toekomst
Hoewel geld belangrijk is, wordt bij mijn volk een goede naam of reputatie als van veel grotere waarde geacht. Een man die zichzelf een naam maakt, wordt gerespecteerd, zelfs na zijn dood. Ook ik koesterde het verlangen mezelf een naam te maken die in de herinnering zou blijven voortleven, en dat leek mij een geschikte erfenis voor mijn kinderen toe. Om roem en aanzien te verwerven, zijn onder het Bantoevolk kinderen van buitengewoon groot belang. Men hoopt dat de mensen in toekomstige generaties op iemands nakomelingen zullen wijzen en zullen zeggen: „Kijk! Dat zijn de kinderen van Die-en-die.” Een man die in onze stam geen kinderen heeft, wordt zelfs de ietwat smalende vraag gesteld: „Neusjije tsjinji?”, wat zoveel betekent als „Wie zal uw naam voortzetten?” (Letterlijk: „Wat zult u achterlaten?”) Een man die geen kinderen heeft om zijn naam voort te zetten, telt niet in de ogen van de gemeenschap, ook al is hij misschien ontzettend rijk. In de denkwijze van het Bantoevolk is zo iemand vervloekt. Opdat mijn naam, ook na mijn dood, niet zou worden uitgewist, besloot ik veel kinderen te hebben. Ik wilde mijn „erfenis” zeker stellen.
Mijn eigen vader was een polygamist, hoewel niet uit eigen verkiezing. Onze stamregels eisen namelijk dat de broers van een gestorven man, de weduwe (of de weduwen) van hun broer nemen. En aangezien de broers van mijn vader stierven, verwierf hij op die manier drie vrouwen.
In het algemeen worden vrouwen door de Bantoes als een bron van financiële voorspoed beschouwd, zodat een man met meerdere vrouwen aanzien in de gemeenschap verwerft. En wanneer u iets weet van het werk van een ijverige vrouw, zult u ook kunnen begrijpen dat zij het gezin inderdaad voorspoed verschaft. Bij het aanbreken van de ochtend begint haar werk reeds met het halen van water voor het gezin. Misschien moet ze verscheidene tochten naar een diepgelegen bron aan de voet van een steile helling maken, de waterkruik in evenwicht op haar hoofd, om de watervoorraad weer op peil te brengen. Is het water gehaald, dan beginnen de vrouwen van het dorp met ruwhouten schoffels in de reeds hete ochtendzon hun velden te bewerken, een ijver die zal worden beloond met een rijke opbrengst aan cassave, aardnoten, maïs, zoete aardappels, bonen, broodwortels, bananen, „kookbananen” en ananas. Aangezien er negen regenmaanden zijn en het droge seizoen slechts drie maanden duurt, groeien de meeste groenten en vruchten het hele jaar door, zodat een vrouw die ijverig werkt, een overvloed aan voedsel overhoudt dat zij op de markt kan verkopen, om op die manier tot de inkomsten van het gezin bij te dragen.
Maar het zijn niet alleen de vrouw of de vrouwen die tot de welvaart van het gezin bijdragen, ook de kinderen dragen hun deel bij. Hoe? Wel, zoals in zoveel delen van de aarde gebruikelijk is, doordat de ouders van een jonge vrouw voor haar een bruidsprijs of een bruidsschat ontvangen van de man die hun dochter tot vrouw gaat nemen. In mijn stam bestond die bruidsprijs gewoonlijk uit een bepaalde hoeveelheid geld, een geit, kippen en kleding, afhankelijk van de financiële middelen van het gezin. Het geld, bestemd voor de vader van het meisje, wordt beschouwd als een kleine vergoeding voor de onkosten die het gezin bij de opvoeding van het meisje heeft gehad. De kledingstukken zijn een geschenk voor de moeder van het meisje, die tot aan het huwelijk de maagdelijkheid van haar dochter heeft bewaard. De geit en de kippen? Die worden beschouwd als een investering. Wanneer de familie op een later tijdstip vlug geld nodig heeft, kunnen ze altijd geslacht of verkocht worden. Nu de dochter het gezin van haar vader en moeder verlaat, zal ze, vanuit Bantoe-oogpunt bezien, het gezin van haar man verrijken door hem kinderen te baren die zijn naam dragen; dus waarom geen bruidsprijs gevraagd? De Bantoes menen dat zij het waard is.
Ondanks de duidelijk materiële voordelen die een polygaam gezin boven een gezin met één vrouw heeft, werd mijn verlangen naar veel kinderen toch voornamelijk ingegeven door mijn reeds genoemde jeugdverlangen, mijzelf en mijn gezin een naam en een waardevolle erfenis te bezorgen. Met dit plan in gedachten besloot ik meerdere vrouwen te trouwen maar niet tegelijkertijd. Mijn idee was een vrouw te trouwen en haar dan wanneer ze was opgehouden met baren, weg te zenden, een nieuwe vrouw te huwen, enzovoort. Hoe weinig besefte ik echter dat mijn plannen niet zo zouden lopen als ik had gedacht.
Het begin van mijn leven als polygamist
Als jongeman verliet ik het dorp waar ik was grootgebracht en begon elders het timmermansvak uit te oefenen. Enige tijd daarna huwde ik mijn eerste vrouw, die mij binnen een jaar mijn eerste kind schonk. Voldaan zag ik hoe mijn plannen voor de toekomst vorm begonnen aan te nemen. En hoewel mijn vrouw niet ophield met kinderen baren, besloot ik twee jaar later toch een tweede vrouw erbij te nemen.
Mijn vrouw was verre van content met deze indringster die nu een bedreiging vormde voor haar tot dusver onbetwiste status in huis. Onnodig te zeggen dat een eerste vrouw nooit blij is met een nieuwkomer die de genegenheid van haar man deelt. Slechts wanneer de eerste vrouw onvruchtbaar blijkt, zal ze vol tegenzin met de komst van een nieuwe vrouw instemmen. Ondertussen zal de moeder van de tweede vrouw nooit hebben nagelaten haar dochter op haar leven als tweede vrouw voor te bereiden. Zij zal haar bijvoorbeeld hebben geleerd dat ze de eerste vrouw als haar „moeder” dient te beschouwen, dat ze dus van haar nieuwe „moeder” de huishoudelijke taken zal moeten leren, enzovoort. De eerste vrouw zal haar met de was wegsturen, haar naar de markt zenden om voedsel te kopen en nog vele taken meer toewijzen.
Ja, hoewel men over beiden kan spreken als onwillige partners, wordt toch geacht dat er vrede onder hen heerst opdat de man een lang leven en een goede gezondheid mag genieten. Wanneer er tussen hen conflicten rijzen, bestaat de vrees dat kwade geesten deze situatie zullen aangrijpen om het leven van de man weg te nemen.
Helaas was in mijn huwelijk zo’n vrede ver te zoeken. Jaloezie en gekijf waren aan de orde van de dag. Wegens de voortdurende spanningen die er tussen mij en mijn beide vrouwen heersten, nam mijn gezondheid zienderogen af en werd ik ernstig ziek. Mijn eerste vrouw raakte er toen van overtuigd dat de schuld voor mijn ziekte bij mijn tweede vrouw lag, die zij vanaf die tijd als een heks beschouwde. Natuurlijk wenste geen van mijn vrouwen de schuld voor mijn ziekte te krijgen, zodat ze alle twee naar een fetisj-priester wilden om zichzelf van de verantwoordelijkheid voor mijn zieke toestand te laten vrijspreken. Dit leidde tot een amusante periode, omdat geen van beiden naar de fetisj-priester durfde te gaan uit angst dat anderen haar zouden zien en haar ervan zouden verdenken een toverformule over mij te hebben laten uitspreken!
Na verloop van tijd herstelde ik echter en later, na acht jaar huwelijk met mijn tweede vrouw, haalde ik een derde vrouw in huis. Nog steeds had ik het verlangen mijzelf van een blijvende erfenis te verzekeren, een naam die nooit zou worden uitgewist. Maar in tegenstelling tot mijn eerdere plannen, liet ik mijn eerste en tweede vrouw blijven. Maar dacht u dat die beslissing tot de vrede in mijn huisgezin zou bijdragen? Het tegendeel bleek waar! Wanneer er al moeilijkheden zijn met twee vrouwen in huis, kunt u zich voorstellen wat er gebeurde toen ik de laatste rivale, de jongste ook nog van alle drie, binnen mijn woning bracht. Begrijpelijk dat mijn eerste vrouw zich volkomen aan de kant gezet voelde toen die derde vrouw op het toneel verscheen. De laatste vrouw daarentegen, vol vertrouwen wegens haar jeugdige aantrekkelijkheid, probeerde mij ertoe te pressen de eerste en tweede vrouw weg te zenden zodat zij de eerste plaats zou innemen! Maar ik voor mij koesterde diep in mijn hart niet de grootste genegenheid voor haar, noch voor mijn eerste vrouw, maar voor de tweede.
Tegen de tijd dat mijn derde vrouw deel van mijn huisgezin begon uit te maken, waren mijn eerste twee vrouwen al opgehouden met baren, en deze factor scheen nog extra gewicht bij te zetten aan de smeekbeden van de derde om de andere twee weg te zenden. De tweede vrouw echter, die wist dat ze mijn favoriet was, deed aan deze strijd niet mee. Ondertussen was mijn eerste vrouw op de achtergrond geraakt, alsof ze een vreemde was in haar eigen huis.
Een keerpunt in mijn leven
Wegens de nieuw oplaaiende conflicten binnen mijn huisgezin, nog erger dan voorheen, werd ik opnieuw ziek, en om de onaangenaamheden nog groter te maken, stierf ook een van mijn kinderen. Dit alles bracht mij tot de slotsom dat mijn gezondheid en geluk slechts terug te krijgen waren door één vrouw te houden. En u raadt waarschijnlijk al welke vrouw ik van plan was te houden. Ondanks het feit dat mijn derde vrouw nog jong en vruchtbaar was, had ik het besluit genomen bij mijn tweede vrouw te blijven. Maar toen de leden van mijn gezin mijn besluit vernamen, kwamen ze daar zo heftig tegen in opstand dat ik onder de door hen uitgeoefende druk mijn besluit opschortte. Maar daarmee gingen de onplezierige omstandigheden in mijn huwelijksleven natuurlijk niet weg.
In 1970 gebeurde er echter iets wat een diepgaande verandering in mijn leven zou betekenen, een verandering waar ik nooit van had gedroomd. Ik kwam in contact met een van Jehovah’s getuigen. Aanvankelijk was ik als katholiek erg behoedzaam. Had mijn kerk me niet gewaarschuwd voor valse profeten die in deze laatste dagen zouden verschijnen? Maar de ontmoeting moedigde me wel aan tot het gaan lezen van de bijbel, als gevolg waarvan ik dingen begon te leren die ik voordien nooit geweten had. Waar ik wel het meest van onder de indruk kwam, was het feit dat de Insteller van het huwelijk alleen te behagen is wanneer een man één vrouw heeft. Voor mijzelf las ik in het eerste boek van de bijbel de volgende woorden: „Daarom zal een man zijn vader en zijn moeder verlaten en hij moet zich hechten aan zijn vrouw en zij moeten één vlees worden.” Om vrede te vinden en, wat nog belangrijker is, God te behagen, zo wist ik nu, zou ik me er vroeg of laat op moeten instellen één vlees met één vrouw te worden. — Gen. 2:24.
Tegen die tijd was ik begonnen elke week, met mijn drie vrouwen de vergaderingen van Jehovah’s getuigen te bezoeken. Toen zij echter gingen beseffen dat spoedig het moment zou aanbreken waarop ik zou besluiten twee van hen weg te zenden, gingen ze zich steeds minder op hun gemak voelen. Mijn eerste en derde vrouw waren ervan overtuigd dat ik bij mijn tweede vrouw zou blijven. Mijn tweede vrouw zelf twijfelde er bijna geen moment aan dat zij de geliefde positie van enige vrouw zou gaan innemen. Maar ikzelf had nog niets gezegd.
Stelt u zich echter mijn consternatie voor toen ik leerde dat ik om de Schepper te behagen niet slechts één van mijn drie vrouwen zou moeten houden, maar dat ik in de ogen van de wet en in de ogen van God slechts wettig was getrouwd met mijn eerste vrouw, de vrouw van mijn jeugd. Het was mijn plicht bij deze vrouw te blijven (Spr. 5:18). Wat een tweestrijd! Ik híeld van mijn tweede vrouw. En zelfs al voordat ik de bijbelse vereisten leerde kennen, had ik besloten alleen bij haar te blijven en de andere twee weg te zenden. Nu stond ik voor de beslissing alleen bij „de vrouw van mijn jeugd” te blijven, die nu verre van jeugdig meer was. Hoe kon ik mijzelf ertoe brengen mijn tweede vrouw weg te zenden, de vrouw die mij drie kinderen had gebaard en van wie ik het meeste hield? Mijn studie van Gods Woord had mij er de afgelopen maanden van overtuigd dat ik het juiste moest doen. Maar zou ik de kracht ertoe hebben? Veelvuldig ging ik in gebed, en ten slotte werd ik door mijn liefde voor God geholpen de juiste beslissing te nemen. Ondanks mijn uitvoerige uitleg werden er door de vertrekkende vrouwen heel wat tranen geplengd. Voor mij was het alsof mijn hart in tweeën werd gescheurd. Aan de ene kant had ik zwaar verdriet over het vertrek van de vrouwen met wie ik zo lang had samengewoond, aan de andere kant voelde ik vreugde over het feit dat mijn beslissing de goedkeuring had van Degene die het huwelijk heeft ingesteld.
Bovendien werd mijn verdriet nog verzacht door het geluk van mijn eerste vrouw. Ik kan niet beschrijven hoe verheugd zij zich wegens mijn beslissing voelde, nu ze weer in haar vroegere positie was hersteld. Ronduit ongelooflijk zo vond ze mijn besluit.
Natuurlijk was niet iedereen zo gelukkig als zij. Na de eerste tranen deden mijn verstote vrouwen alles wat zij konden om hun kinderen tegen mij, hun vader, op te zetten. Zij bleven een vijandige gezindheid koesteren ondanks het feit dat ik hen financieel bleef onderhouden. Wat mijn andere familieleden betreft, sommigen waren erg blij voor mij, omdat zij afwisten van mijn ziekte; anderen betreurden het echter dat ik had besloten bij de oudste vrouw te blijven, een vrouw bovendien die geen kinderen meer kon krijgen. Hoe bezagen mijn andere vrienden en kennissen mijn situatie? Er waren er die dachten dat ik mijn verstand verloren had. Maar anderen hadden bewondering voor hetgeen ik had gedaan, misschien in hun hart wensend dat zij de moed hadden hetzelfde te doen.
Wat zijn mijn gevoelens op dit moment? Wel, ik gevoel in het geheel geen spijt; integendeel, ik heb alle reden om gelukkig te zijn. Eindelijk heerst er nu rust en vrede in mijn huis, terwijl mijn eigen tevredenheid nog wordt vergroot door het feit dat mijn vrouw met mij de ware God, Jehovah, is gaan aanbidden.
Andere verlangens
Wanneer ik nog wel eens terugdenk aan de dromen uit mijn kinderjaren, de tijd dat ik rond het dorpsvuur zat, sta ik altijd weer verbaasd over de manier waarop mijn kijk op het leven is veranderd. Voorheen was het verwerven van een naam en roem het enige doel in mijn leven, opdat ik die na mijn dood als een erfenis aan mijn kinderen zou kunnen overdragen.
Nu zijn mijn hoop en verlangens volkomen anders gericht. Mijn verlangen is nu om niet mijn eigen naam, maar de naam van de Schepper van alle mensen op aarde, Jehovah, bekend te maken, terwijl ik het vertrouwen koester dat wanneer ik getrouw blijf aan God, ik eeuwig leven zal beërven op deze planeet de aarde, waar niet alleen mijn naam, maar ook mijn leven voor altijd zullen blijven bestaan. Mijn enige, allesverterende doel in het leven is nu anderen, met inbegrip van mijn vrouw en kinderen, te helpen Gods naam te eren, opdat zij deze betere erfenis van eeuwig leven met mij mogen delen.