Hoe voldoening te putten uit uw pensioentijd

PENSIOEN! Voor veel hardwerkende mensen heeft dit woord iets aanlokkelijks. Het roept bij hen plezierige gedachten op aan een tijd van vrijheid, vrijheid van moeite, inspanning en verantwoordelijkheid, een tijd om te doen waar men zin in heeft, een tijd voor ontspanning en „plezier”. En dit is, zoals gezegd, de gedachte van heel velen; uitgebreide onderzoekingen door twee universiteiten hebben dit aangetoond.

In de praktijk echter blijkt de pensioentijd vaak verre van dit ideaal af te wijken en allesbehalve een zegen te zijn. Volgens onderzoekers zijn de ’gouden jaren’ maar al te vaak „jaren van apathie, neerslachtigheid en wanhoop”. Een ander rapport spreekt over hoofdpijn, maagklachten, depressies, het verslapen van de tijd, geïrriteerdheid, verlies van belangstelling en overmatig drinken als veelvuldige gevolgen van pensionering.

Volgens een van de directeuren van de Amerikaanse bond van bejaarden, zijn „een groot aantal gepensioneerden bitter gestemd”. Hun gedachte is: „De zaak wilde me niet meer en daarom ben ik eruit geschopt.” Tot een min of meer zelfde conclusie kwam Dr. F. H. Cookinham, die als eenennegentigjarige de oudste praktizerende geneesheer in Californië is, en die na achtenvijftig jaren praktijk nog steeds huisbezoeken aflegt. Hij merkt op: „Menig man is bij zijn pensionering op 65-jarige leeftijd op zijn best. Pensionering is voor 50 percent van hen een misdaad.” Een echtpaar dat een wereldreis heeft gemaakt om een onderzoek in te stellen naar het lot van gepensioneerde personen in Europese landen (met inbegrip van Rusland), China, Japan en de Verenigde Staten kwam tot de conclusie dat „het probleem van de geïsoleerde ouderen in de meeste ontwikkelde landen ter wereld wel aanwezig is, ongeacht de bestuursvorm die het land kent”.

Nadat een man de leeftijd van vijfenzestig jaar heeft bereikt, kan hij gemiddeld verwachten nog zo’n dertien jaar te leven, een vrouw gemiddeld zeventien jaar of meer. Voor de ongeveer 13 percenta die blijft werken, doen er zich met het bereiken van de pensioengerechtigde leeftijd natuurlijk nog geen onmiddellijke problemen voor, maar voor de overigen is de kans daarop heel groot. Het aanbreken van de pensioentijd is een opmerkelijk keerpunt in iemands leven en daarom iets dat planning en voorbereiding vereist, net zo goed als men dat voor een huwelijk of een carrière in het leven doet. Hierover schreef een autoriteit: „U zult zich er emotioneel, financieel en zelfs lichamelijk op moeten instellen . . . Wanneer er van tevoren goede plannen worden gemaakt, zou een groot deel van deze problemen als sneeuw voor de zon verdwijnen.” Een bekend financieel instituut, de Royal Bank van Canada, beveelt aan dat u zich reeds op uw veertigste met uw pensionering gaat bezighouden. Een nieuwe Engelse encyclopedie over „gezondheid en veiligheid op uw werk”, uitgegeven door de Internationale Arbeidsorganisatie van de V.N., stelt dat u minstens vijf jaar van tevoren plannen moet gaan maken. En een Australisch vakblad propageert een evenwichtige voeding reeds in uw tienerjaren, om later van een gezonde oude dag te kunnen genieten.

Financiële plannen

Bij deze voorbereiding van uw pensioentijd zijn een aantal factoren betrokken. Om te beginnen is er de kwestie van het inkomen. Momenteel kunnen de meeste mensen in ontwikkelde landen rekenen op een soort van „A.O.W.”. Dit kan voldoende zijn om van te leven, ook al bedraagt het misschien maar de helft of minder van wat u gewend was te verdienen. Hebt u een bedrijfspensioen te verwachten? Dat zal helpen. Voorbereiden kan ook bestaan in sparen, door geld op de bank te zetten, of door geld te investeren in een verzekering, in aandelen of onroerend goed. Al zulke maatregelen zijn in overeenstemming met de bijbelse aansporing de mier gade te slaan en te zien welke voorzieningen hij in de zomer en in de oogsttijd voor de komende winter treft. — Spr. 6:6-8.

Plannen maken en voorbereidingen treffen betekent ook uzelf op bescheidener levensomstandigheden instellen. Bereid u erop voor minder aan voedsel, kleding, onderdak en ontspanning te kunnen uitgeven. Stel een onderzoek in en stel vast wat voor u wel en wat niet zo belangrijk is. Zult u een extra inkomen nodig hebben, ga dan de mogelijkheden na. Er zijn er heel wat, afhankelijk van uw bekwaamheden, vindingrijkheid en woonomgeving. Misschien kunt u een kleine zaak beginnen, het kweken van kruiden of paddestoelen bijvoorbeeld, of een bescheiden schoonmaakbedrijf, zoals zovelen reeds hebben gedaan.

Hebt u een hobby die in een winstgevende arbeid is om te zetten? Viool bouwen was bijvoorbeeld de hobby van een spoorwegingenieur — hij stamde uit een vioolbouwersfamilie. Nu bouwt hij als gepensioneerde de hele dag naar hartelust violen. Een gepensioneerde vrouw maakt lappenpoppen en verkoopt die; een tweetal gepensioneerde ouderen maakt houten modellen van oude koetsen en brengt deze aan de man. En in Amerika hebben duizenden gepensioneerde boeren een aandeel aan de zogenaamde „groene duim”-projecten. Drie dagen per week zaaien zij gras en planten zij bomen, maken meren en vijvers schoon en bouwen picknick-tafels en grill-plaatsen, waarvoor zij ongeveer $40 per week ontvangen.

Ja, wat het oplossen van geldproblemen betreft, ook als gepensioneerde zijn er mogelijkheden te over, wanneer uw plannen en voorbereidingen maar realistisch zijn.

Uitkiezen waar u wilt wonen

Pensioenplannen moeten er ook gemaakt worden met betrekking tot de plaats waar u wilt gaan wonen. In de Verenigde Staten verhuizen veel gepensioneerden naar een staat met een zacht en aangenaam klimaat, zoals Florida, Californië of Arizona, waarmee ze niet alleen ontsnappen aan de barre weersomstandigheden tijdens de wintermaanden, die oudere mensen vaak veel ongemak bezorgen, maar ook aan de hoge brandstof- en kledingkosten die deze met zich brengen.

Een aantal gepensioneerden is naar Latijns-Amerika verhuisd, om op die manier niet alleen van een gematigd tropisch klimaat te genieten maar ook van de economische voordelen die zulke geldhongerende landen gepensioneerden vaak in de vorm van een belastingvrij bestaan bieden. Bepaalde oudere getuigen van Jehovah die van zulke speciale aanbiedingen voor gepensioneerden profijt hebben getrokken, genieten bovendien de extra gelegenheid het ’goede nieuws van Gods koninkrijk’ naar deze landen, waar de nood misschien groter is dan ’thuis’, mee te nemen.

Om zowel werk als kosten te sparen, kan het ook raadzaam zijn naar een kleiner huis of kleinere woning te verhuizen. Bedenk u echter wel tweemaal voor u meteen een bejaardencomplex intrekt, ten minste dat is de raad van enkele Europese sociologen. Daarnaast doet men er goed aan de betrekkelijke voor- en nadelen te beschouwen die het wonen in de stad, aan de rand van de stad of buiten de stad te bieden heeft. Andere factoren die het beschouwen waard zijn, zijn de transportmogelijkheden, de nabijheid van vrienden en kennissen, plaats van aanbidding en winkelcentrums.

Goed gezond blijven

Voor een gepensioneerde is een goede gezondheid een eerste vereiste. Wie wil er sterven? Gezondheid schenkt u zowel het verlangen om te leven als de gelegenheid zo lang mogelijk te leven. Voeding en lichaamsbeweging zijn voor het behoud daarvan de belangrijkste aspecten die aandacht verdienen. Naarmate u ouder wordt, zult u minder voedsel nodig hebben, vooral ook omdat u waarschijnlijk een minder actief leven bent gaan leiden. Maar wanneer u tijd te over hebt en geen interesse om iets te doen, bestaat het gevaar dat u meer gaat eten in plaats van minder en u zichzelf vroegtijdig de dood injaagt.

Leeft u echter alleen, dan bestaat het tegenovergestelde probleem. Men zegt wel dat een man alleen van zijn maaltijden geniet wanneer er iemand is die voor hem kookt, terwijl een vrouw slechts genieten kan wanneer ze iemand heeft voor wie ze kan koken. Wanneer u alleen leeft, bestaat de kans dat u niet voldoende gezonde voeding gebruikt. Vergewis u ervan dat u voldoende eiwitten en mineralen tot u neemt, waarvan de laatste zich vooral in groenten en fruit bevinden.

Even belangrijk als juiste voeding, zo niet belangrijker, is te zorgen voor voldoende beweging. De voorzitter van de studiecommissie voor veroudering, verbonden aan het Amerikaanse Medische Genootschap, verklaarde eens: „Ledigheid kan dodelijk zijn. . . . Wanneer men met pensioen gaat, vertrekt men en gaat men naar huis. En daar beginnen de problemen.” Dat degenen die na hun vijfenzestigste actief blijven, langer leven, is een conclusie waartoe ook Dr. R. M. Hamblin kwam na een onderzoek in verband met dit onderwerp voor het Amerikaanse Veteranenbureau. Een zelfde gedachte hierover had Dr. J. F. Montague, tijdens zijn leven een vooraanstaande autoriteit op het gebied van maag- en darmstoornissen. Tot zijn dood, dik in de zeventig, bleef hij actief, van het standpunt uitgaand dat een flinke, gezonde kerel „nooit met pensioen gaat”. Wat dit betreft is er wel opgemerkt dat God ook tot Adam in de Hof van Eden niets over pensionering zei. Adam moest blijven werken ’totdat hij tot de aardbodem terugkeerde’. — Gen. 2:15; 3:17-19.

U zult gewoon voor wat lichamelijke activiteit moeten zorgen, wilt u zich na uw pensionering gezond blijven voelen. Dit is soms te bereiken in de vorm van een bepaalde lichaamsbeweging, zoals zwemmen, wandelen of een balletje slaan op een golfbaan. Ideaal is het natuurlijk helemaal wanneer die activiteit het gevolg is van nuttige, zinvolle arbeid. Dat zulke activiteit zelfs meer baat heeft om hartaanvallen te voorkomen dan een gecontroleerde voeding, is de vaste overtuiging van Dr. W. C. Alvarez, die hierover opmerkte: „Misschien helpt anderhalve kilometer lopen meer dan op een hongerdieet staan. . . . Het ergste wat iemand die de middelbare leeftijd is gepasseerd kan doen, is niet voldoende lichaamsbeweging nemen. Onze vijand is waarschijnlijk niet zozeer gulzigheid als wel luiheid.”

Jong van geest blijven

Lichamelijk gezond blijven, is echter één zijde van de medaille; de andere zijde, die van de mentale en emotionele gezondheid — het jong van geest blijven — dient zeker niet genegeerd te worden. Dat vereist belangstelling bezitten, nieuwsgierig blijven, willen leren, dingen willen blijven doen. Dat deze eigenschappen tot op hoge leeftijd bewaard kunnen blijven, bleek wel uit een artikel dat verscheen in de New York Times van 23 januari 1974, dat was getiteld: „Ouderdom: Een kwestie van geest en niet van leeftijd.” Vijf Newyorkse vrouwen werden erin besproken, allen over de vijfenzeventig, die een rijk, druk en gevuld leven leidden. Een van hen reisde rond en was op vrouwenclubs, bij kerkgroepen en universiteitsverenigingen een graag geziene vertelster van verhalen; een ander houdt zich zes of zeven avonden per week bezig met het begeleiden van gasten, terwijl ze ook bezig is Spaans te leren; de derde doet twee dagen per week vrijwillig jeugdwerk en heeft er geen bezwaar tegen daar 4,5 à 5 kilometer voor te lopen. Het is zoals een van hen stelt: „Ik ga zó op in de dingen die ik doe, dat ik geen tijd heb om oud te zijn.”

Ja, zij die zich bezighouden met de verbetering van het lot van gepensioneerden, leggen de nadruk op het behoud van nieuwsgierigheid en belangstelling voor dingen. Veel gepensioneerden die klagen over verveling, zo hebben zij bemerkt, zijn vaak gewoon te lui om iets te doen dat hun leven interessant en voor anderen waardevol zal maken. Enkelen die bijvoorbeeld klaagden over verveling, hadden geen puf om het grote stadscentrum te bezoeken, hoewel dit binnen loopafstand van hun huis gelegen was. En toen men hun goed betaald werk van niet al te inspannende aard aanbood, zeiden zij dat ze daarvoor te druk waren — te druk met wat? Niets anders dan met doelloos rondlopen!

Het feit ligt nu eenmaal zo dat u niet al uw tijd aan ontspanning kunt besteden, net zo min als u de hele dag kunt eten en slapen. Dat zijn activiteiten die een ander doel dienen. Een gepensioneerde hoogleraar in de medicijnen zou de pensioenjaren het liefst „de vrije keuze jaren” willen noemen, omdat men vrij is om te kiezen wat men wil doen, alsook hoeveel men wil doen, maar met de nadruk op doen.

Liefde voor God en de naaste

Degenen wier beroep het is gepensioneerden meer geluk en tevredenheid te brengen, weten te vertellen dat de ongelukkigste gepensioneerden degenen zijn die een buitengewoon zelfzuchtig en op zichzelf gericht leven leiden — personen wier voornaamste zorgen van materialistische aard zijn. Maar nu zij niet langer in staat zijn hebzuchtig eigen doeleinden na te streven, moeten zij leren aan anderen te denken, willen zij althans werkelijk geluk en ware tevredenheid in hun leven ontvangen. „Bezig blijven”, dat zijn wel eens de belangrijkste woorden genoemd die een gepensioneerde moet onthouden. Maar dan wel met iets lonends, want de Schepper heeft ons niet voor niets een moreel besef, een geweten gegeven, een vermogen om te redeneren en juiste beslissingen te nemen. De dokter die op eenennegentigjarige leeftijd nog steeds huisbezoeken blijft maken, illustreert dit in zijn geval. Financieel hoeft hij het niet meer te doen, maar zijn hart en geest dringen hem ertoe anderen van dienst te blijven. Een bevestiging hiervan geeft Dr. Hamblin, volgens wie gepensioneerde personen leven zolang zij het gevoel hebben nodig te zijn.

Een zelfde gedachte vinden wij ook terug in het boek van de nu gepensioneerde bedrijfsvoorlichter H. Legler, getiteld How to Make the Rest of Your Life the Best of Your Life („Hoe de rest van uw leven tot het beste van uw leven te maken”), waarin hij schrijft: „De gepensioneerde die zijn geest en hart openstelt voor de een of andere vorm van kerkelijk of maatschappelijk werk, kan gevoelens van voldoening beleven die verre uitgaan boven de triomfen van een zakencarrière.” En, tussen twee haakjes, hij spreekt uit ervaring.

Dat ’de mens niet van brood alleen leeft’ maar ook geestelijke behoeften bezit, is trouwens iets wat ook de Grote Onderwijzer, Jezus, duidelijk stelde (Luk. 4:4). In verband hiermee werd dan ook op de Witte Huis Conferentie over het bejaardenprobleem de gedachte geopperd dat de kerken — die misschien wel meer dan andere organisaties voor de bejaarden doen — niet genoeg doen . . . De kerken, zo is uit het rapport op te maken, zorgen beter voor de sociale behoeften dan voor de geestelijke behoeften van de ouderen. Ze verschaffen lezingen, films, bustochten en kerkdiners, maar doen te weinig op het gebied van ’geestelijke voeding voor onze bejaarde bevolking’. — De Cleveland Press van 5 januari 1974.

Er is echter één religieuze groep die deze fout niet maakt, namelijk de christelijke getuigen van Jehovah. Zij beklemtonen de geestelijke kant van het leven: persoonlijke bijbelstudie, het bezoek van christelijke vergaderingen, het dienen van God en mensen. Gepensioneerde getuigen van Jehovah vervelen zich niet, verre van dat; zij zijn gelukkige, drukke en produktieve mensen. Op het hoofdbureau van het Wachttorengenootschap zijn ongeveer veertig leden van meer dan vijfenzestig jaar oud, dertien van hen zijn zelfs over de tachtig. Zij blijven een aantal uren per dag werken en zij zijn gelukkig omdat voor hun geestelijke behoeften goed wordt gezorgd. Zo is ook 5 percent van de 20.000 volle-tijdverkondigers in de Verenigde Staten boven de 65. Een van deze bejaarde werkers en werksters, die in 1973 is gestorven, bleef tot haar negenennegentigste jaar druk bezig!

Ja, ook u kunt ’de rest van uw leven tot het beste van uw leven maken’. Voorbereiding en planning zijn echter vereist, daarbij denkend aan speciale factoren zoals inkomen, woonplaats en uw lichamelijke welzijn. En bovenal onzelfzuchtige dienst voor God en uw medemens.

[Voetnoten]